چگونه هند 500 میلیون نفر را از فقر بیرون کشید، زیرا نابرابری عمیق تر شد

بنگالورو، هند - بر اساس گزارش جدید بانک جهانی، هند بین سال‌های 2011 تا 2023 نزدیک به 500 میلیون نفر را از فقر خارج کرد و فقر شدید از 27.1 درصد به 2.6 درصد در پرجمعیت‌ترین کشور جهان در همان دوره کاهش یافت.

تنها موازی دیگر در کاهش فقر در این مقیاس، چین است که بیش از 800 میلیون نفر را از فقر شدید خارج کرد - البته این در یک دوره 40 ساله بود.

با این حال، علیرغم کاهش قابل توجه فقر در هند - خانه 1.4 میلیارد نفر - شکاف نابرابری درآمد و ثروت از زمانی که اقتصاد خود را در اوایل دهه 1990 باز کرد، به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

بر اساس گزارش نابرابری جهانی در سال 2026، نابرابری در هند همچنان در بین بالاترین میزان در جهان باقی مانده است.

ما نگاهی می اندازیم به اینکه چگونه هند توانست تقریبا فقر شدید را ریشه کن کند، و به تضاد بین این موفقیت و نابرابری عمیق اقتصادی که در پرجمعیت ترین کشور جهان باقی مانده است:

فقر شدید به عنوان حداقل مقدار پول مورد نیاز برای تامین نیازهای اساسی مانند غذا، آب، سرپناه و لباس تعریف می شود.

آنها افزودند: «این پیشرفت عمدتا ناشی از رشد شدید مصرف، افزایش اشتغال، به ویژه در میان زنان، و گسترش انتقال‌های اجتماعی، از جمله یارانه‌های غذایی بود».

رهایی هند نزدیک به 500 میلیون نفر از فقر در 12 سال توسط بانک جهانی به عنوان "پیشرفت قابل توجه" ستایش شده است. این گزارش افزود که روند نزولی نشان دهنده «یکی از سریعترین کاهش فقر در جهان» است.

برای تعیین نرخ فقر در هند، بانک جهانی از نظرسنجی هزینه مصرف خانوار (HCES) استفاده کرد که توسط سازمان ملی نمونه بررسی (NSSO)، یک نهاد دولتی هند انجام شد.

در گزارش سال 2022 که به طور مشترک توسط بانک جهانی و وزارت دارایی چین تهیه شد، آمده است که چین 800 میلیون نفر را از فقر نجات داده است، اما تحقق آن 40 سال طول کشید.

ماه گذشته بانک جهانی نیز پیش بینی رشد اقتصادی هند را به 7.1 درصد افزایش داد.

نارندرا مودی، نخست وزیر هند روز یکشنبه در پستی در اینستاگرام از پیشرفت این کشور در مقابله با فقر تمجید کرد. او گفت: "یک سقوط تاریخی در فقر. افزایش نسل در فرصت."

نوامبر گذشته، ایالت کرالا در جنوب، که از زمان استقلال توسط حزب میانه‌رو کنگره یا ائتلافی از احزاب کمونیست اداره می‌شود، اولین کشوری در این کشور بود که رسما خود را رهایی از فقر شدید اعلام کرد. کرالا بهترین آمار تحصیلی و بهداشتی را در بین ایالت های بزرگ هند دارد.

سانتوش مهروترا، اقتصاددان توسعه که قبلا در کمیسیون برنامه ریزی هندوستان بوده و در حال حاضر استاد مدعو در مدرسه عالی اقتصاد در مسکو است، خاطرنشان کرد که هند تنها کشور با درآمد متوسط ​​پایین در میان کشورهای G20 است که در غیر این صورت کشورهای با درآمد متوسط ​​یا بالا هستند.

او به الجزیره گفت: «تعداد مطلق فقرا در کشور ما هنوز هم بالاترین میزان جمعیت در جهان است. بنابراین، اگر می‌خواهیم واقعا وقوع فقر و مهم‌تر از آن، تعداد مطلق فقرا را کاهش دهیم، در این صورت تفاوت بزرگی در سطح جهانی ایجاد می‌شود.»

سورجیت بالا، اقتصاددان و مدیر اجرایی سابق صندوق بین‌المللی پول، گفت که از بانک جهانی، اعتبار تحلیلی که موفقیت هند را در کاهش فقر به‌طور عمده نتیجه‌گیری کرده است، بسیار مهم است. او گفت که هر داده ای که از بانک جهانی می آید، "استاندارد طلا" است.

او گفت که این موسسه با استفاده از سطح مصرف سرانه که در سطح جهانی با استناد به برابری قدرت خرید عادی می شود، تجزیه و تحلیل فقر را برای هر کشور انجام می دهد.

اما اقتصاددانان به مجموعه‌ای از عوامل و برنامه‌ها اشاره می‌کنند که ممکن است در موفقیت هند در بیرون کشیدن بی‌سابقه مردم از فقر نقش داشته باشد.

با این حال، به طور کلی، فقر در هند از زمانی که این کشور اقتصاد خود را در اوایل دهه 1990 باز کرد، زمانی که حزب کنگره در قدرت بود، رو به کاهش بوده است و زمینه را برای بیش از سه دهه رشد سریع اقتصادی فراهم کرد. دولت‌های متوالی مجموعه‌ای از طرح‌های رفاه اجتماعی را راه‌اندازی کرده، ادامه داده یا دوباره کار کرده‌اند که به گفته اقتصاددانان به مبارزه با فقر کمک کرده است.

برای مثال، مانموهان سینگ، سلف نخست وزیر مودی، یک طرح اشتغال راه اندازی کرد که مشاغل روستایی را برای حداقل 100 روز در سال تضمین می کرد.

مودی از زمان به قدرت رسیدن در سال 2014، چندین طرح رفاهی دیگر از جمله انتقال مستقیم نقدی، جیره‌بندی رایگان و مسکن را برای مقابله با فقر راه‌اندازی کرده است. در حالی که دولت مودی طرح تضمین شغل روستایی را که سینگ راه‌اندازی کرده بود به‌طور قابل توجهی کاهش داده است، دولت فعلی اکنون به حدود 800 میلیون هندی غلات غذای رایگان ارائه می‌کند.

در زمان مودی، دولت همچنین ساخت توالت ها را به طور قابل توجهی گسترش داده است، به ویژه در مناطق روستایی هند، جایی که اجابت مزاج در باز از لحاظ تاریخی در بسیاری از روستاها رایج بوده است. طبق آمار دولتی، دسترسی به آب آشامیدنی لوله‌کشی از 17 درصد خانه‌های روستایی در آگوست 2019 به بیش از 80 درصد افزایش یافته است.

سورجیت بالا و کاران باسین، اقتصاددانان در مارس 2024 در مقاله تحقیقاتی درباره تلاش‌های کاهش فقر هند برای موسسه بروکینگز نوشتند: «کاهش بیماری ناشی از دسترسی به آب سالم ممکن است به خانواده‌ها کمک کند درآمد بیشتری کسب کنند».

قبل از آخرین گزارش بانک جهانی، Bhalla - مدیر اجرایی سابق صندوق بین‌المللی پول (IMF) - و Bhasin از داده‌های مصرف هند در اوایل سال 2025 استفاده کرده بودند تا به این نتیجه برسند که این کشور در پایان دادن به فقر شدید به دستاوردهای بزرگی دست می‌یابد.

علیرغم کاهش فقر، Bhalla و Bhasin در مقاله خود در سال 2025 اشاره کردند که غلات غذایی رایگان ارائه شده توسط دولت هند به 800 میلیون نفر فقط نیازهای کالری آنها را برآورده می کند. آنها نوشتند: «یارانه‌های غذایی متعادل‌تر که بهتر برای فقرا واقعی هدف قرار می‌گیرد، نتایج تغذیه‌ای را بهبود می‌بخشد و رویکرد بهتری برای ناامنی غذایی نشان می‌دهد.

همچنین مشخص نیست که آیا ادامه دادن مواد غذایی رایگان به طور نامحدود برای بیش از نیمی از جمعیت کشور برای دولت پایدار است یا خیر - و اینکه آیا این برنامه نشان‌دهنده ناراحتی عمیق اقتصادی است که تنها با کمک دولت کاهش می‌یابد.

برخی از اقتصاددانان، مانند مهروترا، این سوال را مطرح می‌کنند که چرا دولت هند دیگر سطح فقر خود و تخمین‌های خود را از تعداد افراد زیر آن تعیین نمی‌کند.

مهروترا گفت که از سال 2014 - زمانی که مودی به قدرت رسید - دولت هند محاسبه سطح فقر خود را متوقف کرده است و در عوض به طور کامل بر برآوردهای بانک جهانی تکیه کرده است.

او گفت: «ما کشور عجیبی هستیم که خط فقر یک سازمان بین‌المللی را به عنوان خط فقر خود انتخاب کرده‌ایم.

او استدلال کرد که برای کشوری به بزرگی، متنوع و پیچیده مانند هند، استاندارد تعیین شده توسط یک آژانس بین المللی به تنهایی برای ثبت الگوهای اقتصادی و مصرف کننده در حال تغییر کافی نیست. مهروترا گفت: "به عنوان مثال، 10 سال پیش همه تلفن نداشتند؛ امروز حتی در مناطق روستایی مردم دارند. بنابراین سبدهای مصرف [که برای تعیین شاخص های قیمت و سطح فقر استفاده می شود] در طول زمان تغییر می کند و از این رو هند باید خط فقر خود را انجام می داد."

اما بالا به انتقاد از استفاده هند از داده های بانک جهانی واکنش نشان داد.

او به الجزیره گفت: «روش‌شناسی که بانک جهانی استفاده می‌کند و تخمین‌هایی که به دست می‌دهد توسط هر کشوری قبل از انتشار داده‌های نهایی بررسی می‌شود. بنابراین در این مورد، تحلیل فقر هند توسط دانشمندان هندی و دولت هند انجام شده است. بنابراین هیچ مبنای ایدئولوژیکی برای زیر سوال بردن این داده ها وجود ندارد.

جایاتی قوش، اقتصاددان و استاد دانشگاه آمهرست ماساچوست، با این حال گفت که شاخص های مراقبت های بهداشتی و تغذیه هند نیز عامل اصلی نگرانی هستند. این کشور کمی بیش از 1 درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را صرف مراقبت‌های بهداشتی عمومی می‌کند و از نظر سرمایه‌گذاری سرانه سلامت بسیار پشت سر همتایان جهانی قرار می‌گیرد و بیمارستان‌های دولتی را به طور مزمن کمبود بودجه و بار سنگین می‌گذارد. شهروندان همچنین در نهایت بار سنگین کل هزینه های بهداشتی را متحمل می شوند، بار مالی که میلیون ها هندی را هر ساله به فقر یا بدهی سوق می دهد.

گوش اشاره کرد که دستمزدهای واقعی در هند راکد شده است. بر اساس گزارش بانک جهانی، در حالی که فقر در هند کاهش یافته است، تفاوت دستمزدها همچنان ادامه دارد. در این گزارش آمده است: «میانگین درآمد در میان 10 درصد از کارگران، حدود 13 برابر 10 درصد پایین در سال 2023 بوده است.

قوش گفت: «اینها نشانه هایی از یک اقتصاد پویا با کاهش فقر نیست.

بهارتی، که یکی از نویسندگان مطالعه آزمایشگاه نابرابری جهانی (WIL) در مورد اختلاف درآمد و ثروت هند است که در سال 2024 منتشر شد، همچنین به رشد نابرابر در داخل کشور به عنوان یک چالش بزرگ اشاره کرد.

او گفت: «حتی اگر فقر شدید کاهش یافته باشد، میزان بهبود در رفاه کلی مردم همچنان یک سوال مهم است.

بهارتی گفت که نابرابری در حال افزایش است زیرا عواید حاصل از رشد اقتصادی به طور نابرابر توزیع می‌شوند و کسانی که در راس هستند سهم فزاینده‌ای از درآمد ملی را به خود اختصاص می‌دهند.

بر اساس گزارش جهانی نابرابری در سال 2026، هند یکی از نابرابرترین کشورهای جهان است، به طوری که 10 درصد از درآمدها حدود 58 درصد از درآمد ملی را به خود اختصاص می دهند، در حالی که 50 درصد پایین تنها 15 درصد از درآمد ملی را دریافت می کنند.

او گفت: «این با نابرابری‌های ساختاری طولانی‌مدت تقویت می‌شود - نظام کاست تاریخی، مالکیت نابرابر دارایی‌ها، و دهه‌ها توجه ناکافی به آموزش ابتدایی فرصت‌های محدودی را برای گروه‌های محروم ایجاد کرده است.»

سرمایه‌گذاری عمومی ناکافی در آموزش با کیفیت و مراقبت‌های بهداشتی - که هر دو یکسان‌کننده‌های مهم هستند - به این معنی است که منابع خانواده همچنان دسترسی به مهارت‌ها، مشاغل خوب و امنیت اقتصادی را شکل می‌دهند.

افزایش نابرابری درآمد و کمبود فرصت‌های شغلی باعث نارضایتی جوانان هندی شده است که در ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از اعتراضات سراسری را برگزار کرده‌اند.

بر اساس داده‌های دولتی منتشر شده در اوایل سال جاری، بیکاری جوانان در این کشور در آوریل 2025 به 13.8 درصد رسید و در مارس 2026 به 15.2 درصد افزایش یافت.

گزارش وضعیت کار هند در سال 2026، از دانشگاه عظیم پریمجی مستقر در بنگلور، خاطرنشان کرد که تقریبا 40 درصد از فارغ التحصیلان جوان 15 تا 25 ساله و تقریبا 20 درصد از افراد 25 تا 29 ساله بیکار هستند. در میان افرادی که دارای مدرک دیپلم یا فوق لیسانس هستند، نرخ بیکاری به 29.4 درصد رسیده است.

بهارتی گفت: "یک دلیل این است که توزیع رشد بر چگونگی بهبود موثر رشد زندگی خانوارهای معمولی تاثیر می گذارد. برای سطح معینی از درآمد متوسط، توزیع برابرتر عموما افراد کمتری را زیر خط فقر می گذارد."

او افزود: "نگرانی دوم نابرابری فرصت ها است. با افزایش نابرابری، خانواده ها در توانایی پرداخت هزینه های تحصیل، مراقبت های بهداشتی، مسکن، سرمایه برای راه اندازی یک کسب و کار یا جستجوی شغل بهتر تفاوت های زیادی دارند."

نگرانی سوم تمرکز نفوذ اقتصادی و سیاسی است. تمرکز زیاد ثروت می تواند فرصت هایی را برای گروه کوچکی ایجاد کند تا سیاست ها و نهادها را به نفع خود شکل دهند.

دیپا سینها، اقتصاددان توسعه در دانشگاه عظیم پریمجی، گفت که برای مقابله با فقر و نابرابری گسترده، هند باید توزیع مجدد ثروت را در اولویت قرار دهد.

او گفت: "هند فقط در مورد ریشه کنی فقر صحبت می کند. اما سیاست های دولت باید سیاست مالیاتی مترقی تری را اجرا کند که در واقع با نابرابری رودررو مقابله کند."

او افزود: "دومین چیزی که فکر می کنم بسیار مهم است این است که دولت باید در خدمات عمومی جهانی مانند بهداشت و آموزش سرمایه گذاری کند. این می تواند هم فقر و هم نابرابری را کاهش دهد."

بهارتی گفت که یک درس قوی برای هند این است که کاهش پایدار فقر مستلزم همکاری چندین سیاست است.

وی گفت چین درس های مهمی در تحول اقتصادی و رشد درآمد روستایی ارائه می دهد و به موفقیت این کشور در بهبود بهره وری کشاورزی، تسریع صنعتی شدن، تسهیل مهاجرت از روستا به شهر و سرمایه گذاری هنگفت در سرمایه فیزیکی و انسانی اشاره کرد.

بهارتی گفت: «در مقابل، تمرکز سیاست فعلی هند بیشتر به سمت زیرساخت‌های فیزیکی متمایل است، و اغلب به نیازهای 10 درصد بالا توجه می‌کند تا 90 درصد پایین».

جاده‌ها، حمل‌ونقل و زیرساخت‌های اساسی اهمیت دارند زیرا مردم را به فرصت‌های اقتصادی متصل می‌کند. اما مدارس و بیمارستان‌های دولتی خوب نیز به همان اندازه مهم هستند که مردم را قادر می‌سازند از این فرصت‌ها بهره‌مند شوند.»

بهارتی پیشنهاد کرد که دولت هند باید کاهش فقر و شمول اقتصادی گسترده‌تر را با هم دنبال کند.

وی افزود: «مالیات تدریجی می‌تواند به تأمین مالی این سرمایه‌گذاری‌ها کمک کند و در عین حال اطمینان حاصل شود که هزینه‌ها بر اساس توانایی پرداخت توزیع می‌شود».