چگونه یک یخچال، آب رودخانه را سرقت کرد؟ ماجرایی عجیب در کانادا

عقب‌نشینی یخچالی در کانادا بر اثر گرمایش زمین، با باز کردن مسیری تازه، جریان رودخانه اسلیمز را ظرف چهار روز به اقیانوس آرام هدایت و آن را خشک کرد.

در سال ۲۰۱۶، رودخانه‌ای در شمال کانادا تنها در چهار روز تقریباً ناپدید شد. آب‌هایی که برای قرن‌ها به سمت دریای برینگ حرکت می‌کردند، ناگهان مسیر دیگری در پیش گرفتند و راهی اقیانوس آرام شدند. دانشمندان دریافتند عقب‌نشینی یک یخچال طبیعی بر اثر گرمایش زمین، عامل این تغییر عجیب بوده است.

وقتی گروهی از پژوهشگران در سال ۲۰۱۶ برای مطالعه‌ی رودخانه‌ی اسلیمز به منطقه‌ی یوکان کانادا رفتند، با صحنه‌ای غیرمنتظره روبه‌رو شدند: رودخانه‌ای که باید در فصل تابستان پرآب می‌بود، تقریباً خشک شده بود.

دانیل شوگار ، زمین‌شناس دانشگاه واشنگتن تاکوما و سرپرست پژوهش، می‌گوید جریان آب آن‌قدر کاهش یافته بود که رودخانه بیشتر شبیه دریاچه‌ای باریک و طولانی به نظر می‌رسید.

بررسی داده‌های اندازه‌گیری سطح آب نشان داد این اتفاق در فاصله‌ی ۲۶ تا ۲۹ می ۲۰۱۶ (۶ تا ۹ خرداد ۱۳۹۵) رخ داده است. تنها چهار روز کافی بود تا جریان رودخانه به‌شدت کاهش پیدا کند.

برای فهمیدن ماجرا باید به یخچال طبیعی کاسکاوولش نگاه کنیم؛ توده‌ی عظیمی از یخ در شمال کانادا که طی یک قرن گذشته حدود ۱٫۶ کیلومتر عقب‌نشینی کرده بود.

پیش از سال ۲۰۱۶، آب حاصل از ذوب این یخچال در دو مسیر حرکت می‌کرد. بخشی از آب وارد رودخانه‌ی اسلیمز می‌شد، به دریاچه‌ی کلوان می‌رسید و در نهایت از طریق شبکه‌ی رودخانه‌ی یوکان به دریای برینگ می‌ریخت. بخش دیگر به رودخانه‌ی کاسکاوولش می‌پیوست و از طریق رودخانه‌ی آلسک به اقیانوس آرام می‌رسید.

اما عقب‌نشینی تدریجی یخچال، وضعیت را تغییر داد. با جابه‌جایی انتهای توده‌ی یخی، مسیر تازه‌ای برای عبور آب باز شد. جریان آب شکافی به عمق حدود ۳۰ متر در انتهای یخچال ایجاد کرد و آب دریاچه‌ی یخچالی را به سمت رودخانه‌ی کاسکاوولش هدایت کرد.

این مسیر جدید باعث شد تقریباً تمام آبی که پیش‌تر رودخانه‌ی اسلیمز را تغذیه می‌کرد، به سمت جنوب حرکت کند در واقع، آب ناپدید نشده بود؛ فقط مسیرش تغییر کرده بود.

دانشمندان این پدیده را «ربایش رودخانه» می‌نامند؛ اتفاقی که در آن یک رودخانه، آب سرچشمه‌ی رودخانه‌ای دیگر را به مسیر خود می‌کشاند.

چنین تغییراتی معمولاً در مقیاس هزاران یا میلیون‌ها سال بررسی می‌شوند، اما پژوهشگران برای نخستین‌بار توانستند نمونه‌ای از آن را در دوران معاصر ثبت کنند.

این اتفاق فقط منظره‌ی منطقه را تغییر نداد. کاهش جریان رودخانه‌ی اسلیمز باعث شد آب ورودی به دریاچه‌ی کلوان، بزرگ‌ترین دریاچه‌ی منطقه‌ی یوکان، به‌شدت کاهش یابد.

در تابستان ۲۰۱۶، سطح آب دریاچه حدود یک متر پایین‌تر از پایین‌ترین سطح ثبت‌شده برای همان زمان از سال قرار گرفت. عقب‌نشینی آب، بخش‌هایی از بستر دریاچه را آشکار کرد و زمینه‌ی ایجاد طوفان‌های گردوغبار را فراهم ساخت.

در سوی دیگر، رودخانه‌ی آلسک آب بیشتری دریافت کرد. این تغییر می‌تواند بر جابه‌جایی رسوبات، ترکیب شیمیایی آب، جمعیت ماهی‌ها و زندگی جانوران اطراف رودخانه‌ها تأثیر بگذارد.

پژوهشگران معتقدند تغییر مسیر آب احتمالاً دائمی خواهد بود، هرچند پیامدهای بلندمدت آن همچنان به شرایط اقلیمی و جغرافیایی منطقه بستگی دارد.

یخچال کاسکاوولش طی دهه‌های گذشته به‌دلیل گرم‌ترشدن اقلیم منطقه کوچک‌تر شده است. بررسی پژوهشگران نشان می‌دهد احتمال اینکه عقب‌نشینی این یخچال تحت تأثیر تغییرات اقلیمی دوران صنعتی بوده باشد، حدود ۹۹٫۵ درصد است.

نکته‌ی مهم این است که خود تغییر مسیر آب طی چهار روز رخ داد، اما شرایط لازم برای آن حاصل دهه‌ها عقب‌نشینی یخچال بود. به بیان دیگر، یک تغییر تدریجی سرانجام به نقطه‌ای رسید که ساختار مسیرهای آب را ناگهان دگرگون کرد.

پژوهشگران نتایج بررسی خود را در سال ۲۰۱۷ در نشریه‌ی Nature Geoscience منتشر کردند دانیل شوگار می‌گوید بخش زیادی از پژوهش‌های مربوط به ذوب یخچال‌های طبیعی روی افزایش سطح دریاها متمرکز بوده است، درحالی‌که این رویداد نشان می‌دهد عقب‌نشینی یخچال‌ها می‌تواند پیامدهای غیرمنتظره‌ی دیگری نیز داشته باشد.

ماجرای رودخانه‌ی اسلیمز نمونه‌ای روشن از همین موضوع است: تغییراتی که طی ده‌ها سال در یک یخچال طبیعی انباشته شدند، در نهایت تنها طی چهار روز مسیر آب را از یک حوضه‌ی آبریز به حوضه‌ای دیگر منتقل کردند.