چین و مکزیک: همکاری فناوری تا کجا باید پیش برود؟

بین جولای و سپتامبر 2026، همکاری علمی و فناوری بین مکزیک و چین شتاب جدیدی به دست آورد. روزارا رویز گوتیرز، رئیس دبیرخانه علوم، علوم انسانی، فناوری و نوآوری مکزیک (Secihti)، ابتدا با چن دائوجیانگ سفیر چین در مکزیک دیدار کرد و بعدا در کنار وزیر علوم و فناوری چین، یین هیجون، نهمین نشست کمیسیون فرعی علم و فناوری مکزیک را به عهده داشت.

از زمان تأسیس این سازوکار در سال 2004، هیچ وزیر علوم و فناوری چین شخصا در جلسات آن شرکت نکرده بود. در این نشست، دو دولت یادداشت تفاهمی برای گسترش همکاری بین دانشگاه‌ها، مؤسسات دولتی و شرکت‌ها در زمینه‌های تحقیقاتی، زیرساخت‌های دیجیتال، انتقال فناوری پیشرفته و مشارکت‌های دولتی و خصوصی امضا کردند. حوزه های مورد بحث شامل هوش مصنوعی، محاسبات با کارایی بالا، روباتیک، حرکت الکتریکی و نیمه هادی ها بود.

Secihti همچنین اذعان کرده است که در حال بررسی فرصت‌هایی برای همکاری با هواوی در زمینه محاسبات با عملکرد بالا، هوش مصنوعی و توسعه استعدادهای تخصصی است. بین واشنگتن و پکن این تحولات در یک لحظه دشوار در روابط مکزیک با ایالات متحده رخ می دهد که در حال سرایت به روابط چین و مکزیک است. از ژانویه، دولت مکزیک تعرفه‌های جدیدی را بر 1463 دسته‌بندی محصول از کشورهایی که مکزیک با آن‌ها توافقنامه تجارت آزاد ندارد، وضع کرده است.

اگرچه چین تنها کشوری نیست که تحت تأثیر این اقدامات قرار گرفته است، اما بیشترین تأثیر را متحمل شده است: بین ژانویه تا مه، واردات چینی تحت پوشش این اقدامات 28.4 درصد کاهش یافت. در بخش هایی مانند کفش و خودروهای سواری نیز این کاهش به ترتیب به 59 و 35 درصد رسید. مارسلو ابرارد، وزیر اقتصاد، از این اقدامات به عنوان راهی برای حفاظت از صنعت مکزیک دفاع کرده است. با این حال، جدا کردن آنها از فشار واشنگتن بر سر حضور اقتصادی چین در مکزیک و بررسی آتی USMCA دشوار است.

در مورد این موضوع، به نظر می رسد دولت کلودیا شینبام تصمیم گرفته است تا حدی با ترامپ کنار بیاید تا روابط اقتصادی را حفظ کند که جایگزینی آن بسیار دشوار است. در عین حال، مکزیک در بحبوحه رفتار ضعیف ایالات متحده، به دنبال روابط سیاسی نزدیکتر با چین است. در 4 سپتامبر، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، از دفتر بیضی شکل اعلام کرد که مکزیک «هیچ چیزی که ما واقعا به آن نیاز داریم»، به غیر از «تمالوی تند، گوجه فرنگی، چند چیز» ندارد. تنها سه روز بعد، روبرتو ولاسکو، وزیر خارجه مکزیک برای دیدار با وانگ یی به پکن سفر کرد.

در آنجا وزیر خارجه چین حمایت خود را از مکزیک در برابر «مداخله خارجی» اعلام کرد و گفت که روابط چین و مکزیک «به سمت هیچ شخص ثالثی هدایت نمی‌شود و نباید تحت تأثیر هیچ شخص ثالثی قرار گیرد». هیچ یک از دولت ها به صراحت به ایالات متحده اشاره نکردند، اما به نظر می رسد که هر دو آن را بسیار در ذهن دارند. هیچ مشکلی ذاتی در مورد مکزیک وجود ندارد که به دنبال تنوع بخشیدن به روابط بین المللی خود است. در هر صورت، عدم اطمینان ایجاد شده توسط ترامپ، خطرات وابستگی بیش از حد به یک شریک را نشان می دهد.

اما اگر دولت مکزیک در تلاش است تا اصطکاک تجاری با واشنگتن را کاهش دهد، چگونه باید تعمیق همزمان روابط آن با پکن را در برخی از بخش‌های حساس به نگرانی‌های امنیتی ایالات متحده تفسیر کنیم؟ خطرات همکاری فناوری مبادلات اخیر بین Secihti و همتایان چینی آن حداقل سه حوزه مشکل ساز را نشان می دهد. اولین مورد مربوط به فناوری هایی است که برای همکاری عمیق تر انتخاب شده اند. هوش مصنوعی، نیمه هادی ها و محاسبات با عملکرد بالا - که همه به صراحت در این جلسات مورد بحث قرار گرفتند - صنایع معمولی نیستند.

آنها در قلب چین و ایالات متحده قرار دارند. رقابت برای دستیابی به استقلال بیشتر تکنولوژیکی، کنترل زنجیره تامین و حفظ مزایای صنعتی و نظامی. بنابراین، واشنگتن بیشتر دهه گذشته را صرف محدود کردن دسترسی چین به تراشه‌های پیشرفته و سایر فناوری‌های دوگانه کرده است. مورد دوم مربوط به هواوی است. قبل از جلسه کمیته فرعی، خود Secihti اعلام کرد که در حال بررسی همکاری با شرکت چینی در زمینه محاسبات با عملکرد بالا، هوش مصنوعی و توسعه استعدادهای تخصصی است. از زمان اولین دولت ترامپ، هواوی در مرکز ایالات متحده بوده است.

محدودیت های فناوری چین به دلیل نگرانی های امنیتی و جاسوسی. این نگرانی‌ها حتی تنش‌هایی را بین واشنگتن و دولت‌های متحد بر سر مشارکت شرکت‌های چینی در شبکه‌های 5G و سایر زیرساخت‌های دیجیتال ایجاد کرده است. در نهایت، مبادلات Secihti با نمایندگان چین تاکید قابل توجهی بر تحرک دانشجو و محقق و همچنین همکاری بین دانشگاه ها، مراکز تحقیقاتی و شرکت ها داشته است. ترویج این مبادلات کاملا قانونی است و می تواند مزایای واقعی را به همراه داشته باشد.

با این حال، زمانی که همکاری دانشگاهی با فناوری‌های با کاربرد دوگانه همپوشانی داشته باشد، به تدابیری متفاوت از مبادلات دانشگاهی متعارف نیاز دارد. کنگره ایالات متحده در مورد روابط بین برخی از دانشگاه های چین و برنامه های علمی و استراتژی "همجوشی نظامی-مدنی" پکن، که از طریق آن پیشرفت های توسعه یافته در محیط های غیرنظامی می تواند به قابلیت های نظامی کمک کند، هشدار داده است. این باعث نمی شود که هر دانشجو یا محقق چینی یک خطر امنیتی باشد - نتیجه ای که هم ناعادلانه و هم پوچ خواهد بود.

اما این امر مستلزم تمایز بین همکاری در مورد آفات کشاورزی است - همانطور که دانشگاه ملی خودمختار مکزیک (UNAM) و آکادمی علوم کشاورزی چین قبلا انجام می دهند - و انتقال دانش مربوط به نیمه هادی ها، هوش مصنوعی یا محاسبات با کارایی بالا. دقیقا به دلیل اینکه دستور کار جدید Secihti هر دو نوع همکاری را در بر می گیرد، مکزیک باید بتواند تفاوت را تشخیص دهد. البته ممکن است که بسیاری از این توافقات هرگز به مقیاسی که در بیانیه های رسمی پیشنهاد می شود نرسد.

تجربه آمریکای لاتین نشان می‌دهد که بسیاری از تفاهم‌نامه‌های امضا شده با چین، بیش از پروژه‌های ماندگار، بیانیه‌ها و فرصت‌های عکس‌برداری بیشتری ایجاد می‌کنند. با این وجود، قابل توجه است که اولویت‌های مورد بحث در مبادلات Secihti شباهت زیادی به بخش‌هایی دارد که توسط سیاست صنعتی پکن در دهه گذشته ترویج شده است، از ساخت چین 2025 تا اسناد سیاستی آن در مورد آمریکای لاتین و کارائیب. بنابراین، تنوع‌سازی بدون ایجاد وابستگی‌های جدید مکزیک با مشکلی مواجه است که نه به انسجام استراتژی بین‌المللی آن مربوط می‌شود.

محدود کردن حضور اقتصادی چین به منظور کاهش اصطکاک با واشنگتن و همزمان تعمیق روابط با پکن در بخش‌هایی که نسبت به ایالات متحده بسیار حساس‌تر هستند، متناقض است. علاوه بر این، چین تنها گزینه مکزیک برای تنوع نیست. توافق جهانی مدرن مکزیک و اتحادیه اروپا به بیش از 95 درصد از صادرات مکزیک اجازه می دهد تا بدون تعرفه وارد بازاری با 450 میلیون نفر شوند.

مکزیک همچنین می تواند از توافق جامع و مترقی برای مشارکت ترانس پاسیفیک (CPTPP) استفاده بهتری کند یا اتحاد اقیانوس آرام را احیا کند، که در میان دلایل دیگر، گسترش آن به دلیل گسست دیپلماتیک با اکوادور پس از حمله سال 2024 به سفارت مکزیک در کیتو متوقف شده است. روابط تجاری بلندپروازانه تر با مرکوسور می تواند مکمل این تلاش ها باشد. هیچ یک از این گزینه ها جایگزین ایالات متحده - مقصد بیش از 80 درصد صادرات مکزیک - نخواهد شد. چین نیز نمی تواند، برای آن موضوع.

اما روابط قوی تر با اروپا، آسیا-اقیانوسیه و آمریکای لاتین می تواند به تدریج وابستگی مکزیک را کاهش دهد بدون اینکه این کشور در میانه ترین مناطق مناقشه آمیز چین و ایالات متحده قرار گیرد. رقابت خودمختاری به معنای جایگزینی یک وابستگی با وابستگی دیگر نیست، چه رسد به اینکه واشنگتن را صرفا نشان دهد که مکزیک می تواند این کار را انجام دهد. حفظ روابط نزدیک با چین کاملا با یک سیاست خارجی مستقل سازگار است، اما مکزیک نمی تواند هزینه های همکاری در زمینه های حساس را نادیده بگیرد.

تجارت با چین مانند شراکت با پکن در زیرساخت های دیجیتال، نیمه هادی ها یا هوش مصنوعی نیست. در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ، تنوع طلبی نه تنها مستلزم دانستن این است که با چه کسی باید تعامل کرد، بلکه باید بدانیم تا چه حد - و در چه زمینه‌هایی - این کار را انجام دهیم.