کاهش جنگل‌زدایی آمازون در برزیل بی‌سابقه شد، اما ال نینو و انتخابات پرتنش آن را تهدید میکند
جنگل‌زدایی در یک سال حدود ۴۲ درصد کاهش یافت، اما احتمال تغییر رئیس جمهور می تواند این روند را معکوس کند.
دولت برزیل اعلام کرد جنگل‌زدایی در جنگل بارانی آمازون به پایین‌ترین سطح از زمان آغاز ثبت داده‌ها در سال ۱۹۸۸ رسیده است.بر اساس داده‌های رسمی ماهواره‌ای، مساحت جنگل‌های از دست‌رفته بین اوت ۲۰۲۵ تا ژوئیه ۲۰۲۶ به ۳۳۳۵ کیلومتر مربع رسید که نسبت به ۵۷۳۱ کیلومتر مربع در سال قبل ۴۱.۸ درصد کاهش نشان میدهد.این ارقام به گفته مقام‌های برزیلی نشانه موفقیت تلاش‌های تازه این کشور تحت ریاست جمهوری لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا برای مهار جنگل‌زدایی در آمازون است، روندی که جهش آن در دوران رئیس‌جمهور پیشین، ژایر بولسونارو، به‌طور کامل معکوس شده است.در دوران ریاست جمهوری ژایر بولسونارو از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، سطح جنگل‌زدایی در آمازون حدود ۶۰ درصد افزایش یافت و بر اساس داده‌های رسمی بیش از ۴۵ هزار کیلومتر مربع جنگل پاکسازی شد. دولت برزیل میگوید تحت رهبری لولا سطح جنگل‌زدایی از سال ۲۰۲۳ تاکنون ۷۱ درصد کاهش یافته است.یکی از نخستین اقدامات لولا پس از آغاز سومین دوره غیرمتوالی ریاست جمهوری خود در ژانویه ۲۰۲۳، احیای «طرح اقدام برای پیشگیری و کنترل جنگل‌زدایی در آمازون قانونی» بود که با نام اختصاری پرتغالی PPCDAm شناخته میشود. این طرح که در سال ۲۰۰۴ در نخستین دولت او راه‌اندازی شده بود، در دوران بولسونارو کنار گذاشته شد.لولا مقام‌های محیط زیستی‌ای را که دو دهه پیش این نقشه‌راه را تدوین کرده بودند دوباره به کار گرفت و برای اجرای آن، مارینا سیلوا، چهره شاخص محیط زیست را به عنوان وزیر محیط زیست منصوب کرد. او تا زمان استعفا در آوریل برای نامزدی در انتخابات مجلس این سمت را بر عهده داشت. خواو پائولو کاپو بیانکو، معاون پیشین او و وزیر کنونی، نیز برای پیشبرد این طرح به دولت بازگشت.دولت برزیل چگونه جلوی جنگل‌زدایی را گرفتاین طرح بر چهار ستون استوار است: تقویت پایش و اجرای قانون، ترویج اقتصاد پایدار، مدیریت مناطق حفاظت‌شده و تعیین نحوه استفاده از جنگل‌های عمومی فاقد کاربری مشخص و همچنین استفاده از مقررات و مشوق‌های مالی برای مهار جنگل‌زدایی.از جمله تدابیر اتخاذ شده، بازگرداندن جریمه‌ها برای پاکسازی غیرقانونی جنگل بود که توسط ماهواره‌ها شناسایی میشد، روشی که به عنوان موثرترین ابزار برای مهار جنگل‌زدایی شناخته میشود و در دوران بولسونارو متوقف شده بود. دولت همچنین پیشنهاد کرد املاکی که در آنها جنگل‌زدایی غیرقانونی صورت گرفته، از دریافت وام بانکی محروم شوند و بودجه بیشتری به شهرداری‌های اولویت‌دار آمازون که کاهش از دست رفتن جنگل را نشان داده بودند اختصاص داد. علاوه بر این، برای مقابله با جرایم محیط زیستی و توسعه خطوط اعتباری یارانه‌ای برای کسب‌وکارهای پایدار در آمازون نیز بودجه فراهم شد.مارسیو آسترینی، دبیر اجرایی «رصدخانه اقلیمی» که شبکه‌ای از گروه‌های محیط زیستی برزیل است، میگوید: «فرمول همیشه همان است و جواب میدهد. سال‌ها پیش دیدیم که در برزیل کار میکند و اکنون دوباره شاهد آن هستیم: اراده سیاسی، حضور نیروهای اجرایی در میدان، مبارزه با جرم و اجرای قانون.»آسترینی اضافه میکند که نرخ‌های جنگل‌زدایی اعلام‌شده در ۱۶ اکتبر نشان میدهد تعهد برزیل برای رسیدن به جنگل‌زدایی صفر تا سال ۲۰۳۰ بدون لطمه زدن به اقتصاد کشور قابل تحقق است.او میگوید: «در حالی که جنگل‌زدایی کاهش یافته، بخش کشاورزی رکوردهای تازه‌ای در تولید و صادرات ثبت کرده است. آمار امروز روایت نادرستی را که میگوید حفاظت از محیط زیست مانع توسعه برزیل است رد میکند.»جنگل‌زدایی و سایر تغییرات کاربری زمین بزرگترین منبع انتشار گازهای گلخانه‌ای در برزیل به شمار میرود؛ گازهایی که محرک اصلی گرمایش جهانی هستند. اهمیت این موضوع در آمازون دوچندان است؛ منطقه‌ای که مقادیر عظیمی دی‌اکسیدکربن در خود ذخیره میکند و رطوبت جوی تولید میکند که به تنظیم الگوهای آب‌وهوایی در فراتر از آمریکای جنوبی کمک میکند.رئیس‌جمهور بعدی میتواند سرنوشت آمازون را رقم بزندبا وجود پیشرفت در مهار جنگل‌زدایی، آمازون همچنان با تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی، طرح‌های قانونی جدید و احتمال تغییر در ریاست جمهوری برزیل روبه‌رو است.فرسایش ناشی از آتش‌سوزی‌های جنگلی، برداشت چوب و خشکسالی حدود ۴۰ درصد آمازون را تحت تاثیر قرار داده و در سال‌های اخیر از جنگل‌تراشی‌های کامل پیشی گرفته است. یک پدیده قوی ال نینو که گرم شدن دوره‌ای بخش استوایی اقیانوس آرام است، میتواند با آوردن شرایط گرم‌تر و خشک‌تر که سوخت مناسبی برای آتش‌سوزی‌هاست، در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ این تهدیدها را تشدید کند.تعداد آتش‌سوزی‌ها در سراسر این بوم‌سازگان امسال نزدیک به پایین‌ترین سطح تاریخی بود اما از ۴ اکتبر، زمانی که برزیلی‌ها در دور نخست انتخابات سراسری پای صندوق رفتند، سه برابر شده است. مقام‌ها در حال بررسی این موضوع هستند که آیا آتش‌سوزی‌ها عمدا و با انگیزه‌های سیاسی پیش از دور دوم انتخابات ریاست جمهوری در اواخر ماه جاری افروخته شده است یا نه.دانشمندان ناسا هشدار میدهند که آمار رسمی ماهواره‌ای ممکن است میزان واقعی خسارت را دست‌کم بگیرد؛ در منطقه سانتارم، یک تحلیل اولیه حدود ۴۰ درصد آتش‌سوزی بیشتر از آنچه داده‌های استاندارد آتش فعال نشان میدهد را ثبت کرده است. مشاهدات ماهواره‌ای این سازمان از سپتامبر ۲۰۲۶ افزایش تند آتش‌سوزی‌ها و انتشار دود در بخش‌های مرکزی و شرقی آمازون را نشان میدهد که ناشی از خشکسالی شدید مرتبط با ال نینو است.کاپو بیانکو، وزیر محیط زیست، میگوید مقام‌هایی که بر فراز مناطق حفاظت‌شده پرواز کرده‌اند آتش‌هایی را مشاهده کرده‌اند که در الگوهایی هندسی افروخته شده بود، نشانه‌ای که حاکی از عمدی بودن آنهاست، هرچند هنوز مشخص نیست چه کسانی مسئول این کار هستند. دود ناشی از این آتش‌سوزی‌ها مدارس را در مانائوس، بزرگترین شهر آمازون برزیل، تعطیل کرده و از ساکنان خواسته شده ماسک بر صورت بزنند.فلاویو بولسونارو، سناتور و پسر رئیس‌جمهور پیشین ژایر بولسونارو، ۴۷ درصد آرا را به دست آورده و سهم لولا ۴۵ درصد بوده است. این دو در ۲۵ اکتبر در دور دوم به مصاف یکدیگر میروند.نامزدها دیدگاه‌هایی کاملا متفاوت درباره جنگل بارانی آمازون دارند. کارشناسان اقلیمی و حفاظتی هشدار میدهند پیروزی بولسونارو میتواند سیاست‌های مهار جنگل‌زدایی را معکوس کند. او وعده داده است جنگل‌زدایی غیرقانونی را تا سال ۲۰۲۹، یک سال زودتر از هدف کنونی برزیل، متوقف کند. وعده انتخاباتی لولا فراتر میرود: جنگل‌زدایی خالص صفر تا سال ۲۰۳۰، به گونه‌ای که احیای جنگل‌ها تمام از دست رفتن جنگل‌ها، چه قانونی و چه غیرقانونی، را جبران کند.«دستاوردی تاریخی» پس از «برچیدن گسترده سیاست‌های محیط زیستی»کریستیانه مازتی از دفتر برزیل سازمان صلح سبز میگوید کاهش بی‌سابقه جنگل‌زدایی بازتاب سیاست‌های موثری است که بسته به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری ممکن است در معرض خطر قرار گیرد.او میگوید: «کنگره برای تضعیف، به تعویق انداختن و برچیدن قوانین و مقرراتی که به حفاظت از محیط زیست کمک میکنند کار کرده است. دوره بعدی قانونگذاری حتی نسبت به حفاظت محیط زیست خصمانه‌تر خواهد بود و بسته به دولت فدرال بعدی، خطر عقب‌گرد و اوج‌گیری دوباره نرخ‌های جنگل‌زدایی به شدت افزایش خواهد یافت.»مارینا سیلوا، وزیر پیشین محیط زیست، در بیانیه‌ای که روز جمعه ۱۶ اکتبر منتشر شد گفت کاهش جنگل‌زدایی «دستاوردی تاریخی» برای مردم برزیل است و نتیجه انتخابات برای تداوم آن حیاتی خواهد بود.او میگوید: «دولت ژایر بولسونارو با انکار واقعیت و برچیدن گسترده سیاست‌های محیط زیستی به موضوع حفاظت از محیط زیست و تغییرات اقلیمی نزدیک شد. فلاویو همان دیدگاه‌ها و رویه‌ها را به ارث برده و بارها نشان داده است قصد دارد آنها را ادامه دهد.»سیلوا اضافه میکند: «کسانی که وجود مشکل را انکار میکنند، قطعا برای حل آن کاری انجام نخواهند داد.»بولسونارو در حالی که خود را مدافع محیط زیست معرفی کرده، تغییرات اقلیمی را انکار کرده است بدون آنکه برنامه‌ای مشخص برای حفاظت از آمازون یا تامین مالی جنگل‌ها ارائه کند. او خواستار «به‌روزسازی» قوانین محیط زیستی شده که بسیاری از فعالان محیط زیست آن را به معنای تضعیف این قوانین تفسیر میکنند.ستاد انتخاباتی او در بیانیه‌ای اعلام کرد: «فلاویو بولسونارو مدافع محیط زیست و حامی کسانی است که جنگل‌های بکر و رودخانه‌های پاک را حفظ میکنند.»