کشورهای حوزه خلیج فارس در بحبوحه بحران هرمز به دنبال مسیرهای صادراتی جایگزین هستند

کشورهای حوزه خلیج فارس به دلیل بحران امنیتی در تنگه هرمز پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در پایان فوریه که تهران را بر آن داشت تا این آبراه حیاتی را در اقدامی تلافی جویانه ببندد، به دنبال یافتن مسیرهای جایگزین صادرات نفت و گاز هستند و آسیب پذیری زیرساخت های انرژی منطقه را آشکار می کند.

تنگه هرمز معمولا حدود 20 درصد از عرضه جهانی نفت را تامین می‌کند و بسته شدن آن بسته به ظرفیت‌های زیرساختی جایگزین و آسیب‌پذیری‌های کشورهای خلیج‌فارس به نتایج متفاوتی منجر شد.

به گفته اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) تنها عربستان سعودی و امارات متحده عربی زیرساخت خط لوله فعالی دارند که قادر به دور زدن این تنگه هستند.

کویت، قطر و بحرین به ترانزیت دریایی از طریق تنگه متکی هستند و ظرفیت صادرات جایگزینی ندارند، در حالی که عمان از موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود در خارج از تنگه سود می‌برد.

کویت با کاهش شدید تولید روزانه نفت خام از 2.6 میلیون بشکه قبل از جنگ به پایین ترین سطح 573000 در ماه مه پس از به حداکثر رساندن ظرفیت ذخیره سازی، کویت دچار اختلالات اقتصادی بزرگی شد و هیچ گزینه دور زدن فوری نداشت.

صادرات نفت خام کویت تا ماه سپتامبر تا حدودی به 1 میلیون بشکه در روز بهبود یافت در حالی که همچنان زیر 36 درصد سطح قبل از جنگ باقی مانده بود.

اگرچه کویت در حال مذاکره با عربستان سعودی در مورد پروژه‌های دور زدن خط لوله بلندمدت است، چنین راه‌حل‌های زیرساختی چند ساله به وابستگی اقتصادی کوتاه‌مدت این کشور به تنگه هرمز کمک نمی‌کند.

قطر نیز در وضعیت مشابهی قرار دارد و به عنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع (LNG) در جهان با بحران ساختاری مواجه است که در حالت مایع آن از طریق خطوط لوله قابل انتقال نیست.

یک کشتی تجاری قطری مورد حملات مستقیم قرار گرفت و تشدید تنش‌های منطقه‌ای دوحه را بر آن داشت تا عملیات خود را در کارخانه راس لافان کاهش دهد.

تحلیلگران می گویند که تعلیق طولانی مدت ترانزیت دریایی به کسری حدود 30 میلیون تنی در اهداف صادرات LNG قطر در سال 2026 منجر شده است.

ساخت تأسیسات جدید در خارج از تنگه برای قطر امکان پذیر نیست، زیرا مقامات این کشور گفته اند که آنها خطوط لوله دور زدن را دنبال نمی کنند. در عوض، دولت قطر در مذاکرات دیپلماتیک ایران و آمریکا در کنار پاکستان برای بازگرداندن امنیت دریایی و بازگشایی تنگه هرمز میانجیگری می کند.

در همان زمان، بحرین علاوه بر تنگناهای لجستیکی در میان محاصره دریایی، آسیب مستقیم زیرساختی را متحمل شد.

پالایشگاه سیترا باپکو، تنها کارخانه فرآوری نفت بحرین، مجبور شد ظرفیت تولید 400000 بشکه در روز خود را در حالی که مخازن ذخیره سازی آن به حداکثر رسیده بود، بیکار کند.

این وضعیت زمانی بدتر شد که حملات پهپادی و موشکی مخازن ذخیره‌سازی را آتش زد و به شدت به آن‌ها در تاسیسات سیترا در 5 آوریل آسیب رساند و اقتصاد انرژی بحرین را بیشتر فلج کرد.

در مقابل، امارات متحده عربی با تکیه بر خط لوله نفتی حبشان-فجیره، که به عنوان خط لوله نفت خام ابوظبی (ADCOP) نیز شناخته می شود، بحران را بدون آسیب گذراند.

ADCOP 360 کیلومتری (223.7 مایلی) روزانه 1.8 میلیون بشکه نفت خام را مستقیما از ابوظبی به خلیج عمان منتقل می کند.

امارات در بحبوحه تلاش برای رسیدن به هدف تولید 5 میلیون بشکه در روز تا سال آینده، سرمایه گذاری های زیرساختی جدیدی را برنامه ریزی می کند تا ظرفیت دور زدن خود را دو برابر کند.

وضعیت عربستان سعودی آسیب پذیری سیستم های بای پس چند میلیارد دلاری را نشان داد.

عربستان سعودی برای انتقال روزانه 7 میلیون بشکه نفت خام به بندر ینبع در دریای سرخ، به خط لوله نفت خام شرق-غرب 1200 کیلومتری (745.6 مایلی) متکی است.

حملات پهپادی شبه‌نظامیان حوثی یمن تحت حمایت ایران در 11 سپتامبر به ایستگاه‌های پمپاژ خط لوله آسیب رساند که باعث شد آرامکو عربستان این سیستم را تعطیل کند و تحویل اکتبر به حداقل دو پالایشگاه اروپایی را لغو کند.

ریاض مجبور شد مسیر محموله های خود را از طریق تنگه هرمز تغییر دهد تا به تعهدات قراردادی خود عمل کند، که باعث شد ترانزیت روزانه خود از طریق آبراه از 700 هزار بشکه در ماه اوت به 2.9 میلیون بشکه در ماه جاری افزایش یابد.

خط لوله شرق به غرب هفته گذشته فعالیت محدود خود را از سر گرفت، اما کارشناسان تخمین می‌زنند که تعمیر ایستگاه‌های پمپاژ آسیب‌دیده تا هشت هفته طول می‌کشد و این مسیر را در برابر حملات آتی حوثی‌ها آسیب‌پذیر می‌کند.

در همین حال، تنها عمان توانسته است این بحران منطقه ای را از طریق بنادر صحار، دقم و صلاله خود در امتداد دریای عرب به مزیت تبدیل کند و به عنوان یک مرکز حمل و نقل امن برای سایر تولیدکنندگان خلیج فارس که انتقال نفت از کشتی به کشتی را انجام می دهند، عمل می کند.

اندیشکده بیکر مستقر در تگزاس در گزارش اخیر خود این تأثیرات اقتصادی را تأیید کرد که نشان داد فقدان زیرساخت های صادراتی جایگزین شدیدترین تأثیرات بحران را دقیقا روی کویت، قطر و بحرین متمرکز کرده است.