یک‌چهارم دیتاسنترهای دنیا در مناطق دچار تنش آبی ساخته شده‌اند

پژوهشی جدید نشان می‌دهد که حدود ۲۵ درصد مراکز داده جهان در مناطقی قرار دارند که دست‌کم یک ماه از سال با کمبود آب مواجه‌اند.

رشد سریع هوش مصنوعی و گسترش خدمات ابری، نیاز به دیتاسنترها یا مراکز داده را افزایش داده است؛ تأسیساتی عظیم که علاوه‌بر مصرف برق فراوان، برای خنک‌کردن تجهیزات خود به حجم چشمگیری آب نیاز دارند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از این مراکز در مناطقی ساخته شده‌اند که درحال‌حاضر نیز با کمبود منابع آب دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

مراکز داده بزرگ ممکن است روزانه به‌اندازه‌ی شهری با جمعیت ۵۰هزار نفر آب مصرف کنند. ازآنجاکه بسیاری از سیستم‌های خنک‌کننده بر تبخیر آب متکی هستند، معمولاً از آب شیرین استفاده می‌کنند؛ منبعی که در بسیاری از نقاط جهان به‌سختی در دسترس است.

به‌گزارش ساینس‌آلرت ، پژوهشگران مؤسسه‌ی علوم کارنگی در آمریکا با بررسی موقعیت جغرافیایی ۹٬۳۴۷ مرکز داده در سراسر جهان دریافتند که ۲٬۳۱۵ مرکز، معادل حدود ۲۵ درصد کل مراکز بررسی‌شده، در مناطقی قرار دارند که دست‌کم یک ماه از سال تقاضای آب در آن‌ها از منابع موجود بیشتر می‌شود.

پژوهشگران برای بررسی آینده‌ی مراکز داده از مدل‌های اقلیمی استفاده کردند. نتایج نشان داد که در سناریوی افزایش سه درجه‌ای میانگین دمای زمین نسبت به سال ۱۹۰۰، سهم مراکز داده واقع در مناطق دچار تنش آبی ممکن است ظرف فقط یک دهه از ۲۵ درصد کنونی به ۳۳ درصد برسد.

لورنزو روزا، پژوهشگر محیط زیست در مؤسسه‌ی علوم کارنگی و از نویسندگان مطالعه، توضیح می‌دهد که مراکز داده در مناطقی خالی از جمعیت و فعالیت اقتصادی ساخته نمی‌شوند؛ بلکه از همان منابع آبی استفاده می‌کنند که شهرها و زمین‌های کشاورزی به آن‌ها وابسته‌اند.

برخلاف برق که می‌توان آن را از طریق شبکه‌های انتقال نیرو به مناطق دوردست رساند، تأمین آب معمولاً به منابع محلی وابسته است. مراکز داده اغلب آب موردنیاز خود را از رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌کنند؛ منابعی که مقدار آب موجود در آن‌ها با تغییر فصل و شرایط اقلیمی نوسان دارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که ۴۱ درصد مراکز داده جهان برای استفاده از منابع آب با شهرها و مناطق مسکونی رقابت می‌کنند. در محل استقرار ۲۸ درصد دیگر نیز کشاورزی اصلی‌ترین مصرف‌کننده‌ی آب به‌شمار می‌رود.

شرایط در برخی مناطق بحرانی‌تر است. براساس یافته‌های پژوهش، ۵۲۳ مرکز داده، معادل بیش از پنج درصد کل مراکز بررسی‌شده، در مناطقی قرار دارند که دست‌کم ۹ ماه از سال با کمبود آب روبه‌رو هستند.

پژوهشگران پیش‌بینی می‌کنند که با افزایش دمای زمین، سهم مراکز داده واقع در مناطق دچار تنش آبی ظرف یک دهه به ۳۳ درصد برسد

تأثیر گرمایش زمین بر مراکز داده در کشورهای مختلف نیز یکسان نخواهد بود. مدل‌سازی‌ها نشان می‌دهد که بیشتر مراکزی که در آینده براثر افزایش دما وارد محدوده‌ی تنش آبی می‌شوند، در ایالات متحده قرار دارند. در مقابل، انتظار نمی‌رود وضعیت مراکز داده در کشورهایی مانند آلمان و بریتانیا تغییر چشمگیری داشته باشد.

یکی از یافته‌های مهم پژوهش این است که کمبود آب لزوماً بیشترین آسیب را به خود مراکز داده وارد نمی‌کند. شرکت‌های بزرگ فناوری معمولاً از توان مالی و نفوذ سازمانی کافی برای تأمین منابع مورد نیازشان برخوردارند و ممکن است حتی در دوره‌های کم‌آبی نیز بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند.

پژوهشگران هشدار می‌دهند که در چنین شرایطی، سایر مصرف‌کنندگان آب در همان حوضه‌های آبریز ممکن است با محدودیت‌های بیشتری مواجه شوند. به‌عبارت دیگر، گسترش مراکز داده می‌تواند فشار بر منابع آبی مورد نیاز شهروندان و کشاورزان را افزایش دهد.

مسئله‌ی دیگر، نبود اطلاعات شفاف درباره‌ی مصرف آب مراکز داده است. درحالی‌که مصرف برق این تأسیسات معمولاً به‌دقت ثبت و گزارش می‌شود، داده‌های مربوط به مصرف آب بسیار محدودتر هستند. درواقع، با وجود مصرف بالای آب در مراکز داده، اطلاعات دقیقی از میزان مصرف آن‌ها منتشر نمی‌شود.

پژوهشگران معتقدند شفافیت بیشتر، نظارت قانونی و استفاده از پساب تصفیه‌شده و سیستم‌های خنک‌کننده‌ی کارآمدتر می‌تواند فشار بر منابع آب را کاهش دهد. همچنین، انتخاب محل ساخت مراکز داده باید متناسب با ظرفیت منابع آبی هر منطقه باشد تا گسترش هوش مصنوعی و خدمات ابری به تشدید کم‌آبی منجر نشود.

پژوهش در ژورنال Environmental Science & Technology منتشر شده است.