DRC-روآندا: آیا مذاکرات ژنو می تواند چرخه جنگ در شرق کنگو را بشکند؟

گوما، جمهوری دموکراتیک کنگو - بیش از یک سال پس از امضای توافقنامه ای که جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) و رواندا برای پایان دادن به رویارویی خود به امضا رساندند، دو کشور پشت میز مذاکره در ژنو بازگشته اند. با این حال، در شرق کنگو، اسلحه ها ساکت نشده اند.

اختلاف بر سر نیروهای دموکراتیک برای آزادی رواندا (FDLR)، حضور نظامی رواندا در خاک کنگو و کنترل M23 بر بخش‌های بزرگی از شرق اکنون دشوار است. در حالی که جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا در ژنو مذاکره می کنند، کینشاسا گفتگوی جداگانه ای را با اتحاد سیاسی حامی M23 دنبال می کند.

گفت‌وگوها جدا هستند، اما درگیری‌هایی که می‌خواهند مهار کنند، جدا نیستند.

در گوما، جایی که جنگنده‌های M23 شهر را در ژانویه 2025 به تصرف خود درآوردند، آخرین دور دیپلماسی بر اساس آنچه از آن زمان تاکنون رخ داده است مورد قضاوت قرار می‌گیرد.

برای Josue Akuzwe Walayi، یک فعال دموکراسی که از کینشاسا صحبت می کند، دور دیگر گفتگوها معنای کمی خواهد داشت مگر اینکه مردم شاهد تغییری در زندگی روزمره خود باشند.

او به الجزیره گفت: "مردم هنوز منتظر مزایای واقعی صلح هستند که بیش از یک سال است که در بوق و کرنا شنیده می شود. مزارع همچنان در شرق ویران می شوند و آوارگی بیشتر همچنان گزارش می شود."

این گروه مسلح پس از نسل‌کشی سال 1994 علیه توتسی‌ها در رواندا پدید آمد، زمانی که اعضای ارتش رواندا و گروه‌های جنگنده‌ای که در قتل‌ها شرکت داشتند به منطقه کنونی شرق کنگو فرار کردند. کیگالی مدت‌هاست که حضور این گروه در نزدیکی مرز رواندا را یک تهدید امنیتی می‌داند.

تحت چارچوب واشنگتن، کینشاسا با فرآیندی با هدف خنثی کردن FDLR موافقت کرد. دولت کنگو می گوید که این روند، از جمله اقدامات غیر نظامی، در حال انجام است.

اما پل کاگامه، رئیس جمهور رواندا، در اظهارات پایان ماه گذشته، توافق در مورد FDLR را "ناکافی" توصیف کرد.

پاتریک مویایا، وزیر اطلاعات و سخنگوی دولت کنگو، این ارزیابی را رد کرد و گفت کینگاسا به تعهدات خود عمل می کند در حالی که کیگالی را به حفظ "جاه طلبی های توسعه طلبانه" در شرق کنگو متهم می کند.

مویا به الجزیره گفت: «کار خنثی‌سازی FDLR از طریق خلع‌ساخت طبق توافق‌های واشنگتن انجام می‌شود.

اختلاف نظر صرفا بر سر این نیست که آیا فرآیند FDLR کافی است یا خیر. این نشان دهنده اختلاف عمیق تر بر سر امنیت و حاکمیت است.

رواندا خواهان تضمین های معتبری است که گروه های مسلح متخاصم با آن از خاک کنگو عملیات نخواهند کرد. کینشاسا استدلال می کند که نگرانی های امنیتی رواندا نمی تواند حضور نیروهای خارجی در خاک کنگو را توجیه کند.

آنچه رواندا به عنوان یک اقدام امنیتی ضروری می بیند، کینشاسا آن را تهدیدی برای حاکمیت خود می داند.

این بی اعتمادی اکنون در مرکز مذاکرات ژنو قرار دارد.

M23 یکی از طرفین توافق واشنگتن نیست، اما در تضادی که قرار است این توافق به مهار آن کمک کند، مرکزی است.

این گروه در ژانویه 2025 گوما را تصرف کرد و بعدا بوکاوو، پایتخت کیوو جنوبی را تصرف کرد و توازن قدرت در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو را به طرز چشمگیری تغییر داد.

M23 زیر چتر سیاسی اتحاد رودخانه کنگو (AFC) فعالیت می کند، که در گفتگوی جداگانه به رهبری قطر با کینشاسا شرکت داشته است.

روند ژنو بر رویارویی بین جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا متمرکز است، در حالی که روند قطر به اختلاف دولت کنگو با ائتلاف AFC-M23 می پردازد.

با این حال، در زمین، این درگیری ها را نمی توان به راحتی از هم جدا کرد.

کنترل سرزمینی M23 محاسبات کینشاسا را ​​شکل می دهد، در حالی که واکنش نظامی کنگو بر محیط امنیتی در امتداد مرز رواندا تأثیر می گذارد. نگرانی‌های رواندا در مورد گروه‌های مسلح در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو با موضع آن نسبت به M23 نیز مرتبط است، در حالی که کینشاسا همچنان خواستار خروج نیروهای رواندا است.

حل و فصل بین کینشاسا و کیگالی می‌تواند تنش‌های منطقه‌ای را کاهش دهد، اما لزوما به جنگ در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو پایان نمی‌دهد.

مذاکرات ممکن است در مسیرهای جداگانه ای در حال انجام باشد، اما آنچه در یکی از آنها اتفاق می افتد می تواند روی دیگران تأثیر بگذارد.

در گوما، جایی که ساکنان آن در چرخه‌های مکرر جنگ و آوارگی زندگی کرده‌اند، دیپلماسی در نهایت با آنچه خارج از اتاق‌های کنفرانس اتفاق می‌افتد سنجیده می‌شود.

سادیکی بیتا، ساکنی که تسخیر شهر را در ژانویه 2025 تجربه کرد، مذاکرات ژنو را دنبال می‌کند و از طرف‌ها و میانجی‌های آنها می‌خواهد که به تعهداتشان عمل کنند.

برای ولایی، ادامه خشونت، نگریستن به دور دیگری از دیپلماسی را با اطمینان دشوار کرده است.

او رواندا را به حمایت از خشونت در شرق کنگو و استناد به تهدید FDLR برای توجیه اقدامات نظامی خود متهم می کند.

او گفت: «روآندا ترجیح می دهد به ما حمله کند تا امنیت مرزهای خود را در داخل کشورمان حفظ کند، چیزی که ما نمی توانیم بپذیریم.

تهدید ناشی از FDLR نمی تواند حضور نظامی رواندا در خاک کنگو را توجیه کند. امنیت رواندا تحت هیچ شرایطی نباید به بهای حق حاکمیت کشور ما ساخته شود.

رواندا اتهامات مبنی بر اینکه به دنبال توسعه سرزمینی است را رد می کند.

حل این مناقشه دشوار است، زیرا کینگاسا و کیگالی در مورد تهدید و نحوه رسیدگی به آن اختلاف نظر دارند. به نظر می رسد هیچ یک از طرفین آماده تغییر موضع نظامی خود بدون تضمین طرف مقابل نیستند.

با این حال، برای مردم در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو، این استدلال ها با شرایط فوری سنجیده می شوند: آوارگی، خشونت و از دست دادن دسترسی به زمین و معیشت.

در حالی که مذاکرات ادامه دارد، درگیری ها در شمال و جنوب کیوو بین ارتش جمهوری خلق کنگو و گروه های مسلح متحد و جنگنده های M23 ادامه دارد.

AFC-M23 کینشاسا را ​​به حمله به مناطق مسکونی و نقض آتش بس متهم کرده است.

لارنس کانیوکا، سخنگوی AFC-M23 به الجزیره گفت: "AFC-M23 از مردم کنگو و جامعه بین المللی می خواهد تا شاهد این حملات جدی علیه مردم غیرنظامی باشند که آتش بس را نقض می کند."

AFC-M23 تمام اقدامات لازم را برای ایجاد یک محیط امنیتی برای محافظت از این افراد انجام خواهد داد.

ادعاها را نمی توان به طور مستقل تأیید کرد.

در 27 اوت، AFC-M23 همچنین گفت که یک هواپیمای حامل کمک های بشردوستانه و تدارکات ضروری توسط ارتش جمهوری دموکراتیک کنگو سرنگون شده و آن را یک هواپیمای غیرنظامی توصیف کرد.

وقتی با الجزیره تماس گرفت، مک هازوکای، سخنگوی موقت ارتش جمهوری خلق کنگو، از اظهار نظر در مورد این ادعا خودداری کرد.

این حادثه همچنین نشان می‌دهد که یک رویداد مورد مناقشه چقدر سریع می‌تواند به بخشی از درگیری تبدیل شود. بدون یک مکانیسم قابل اعتماد برای تعیین آنچه اتفاق افتاده است، حوادث مورد مناقشه می توانند به سرعت به منبع دیگری از رویارویی تبدیل شوند.

این امر راستی‌آزمایی را برای ادامه حیات آتش‌بس مهم می‌کند.

هروه امانی، یک فعال جامعه مدنی، معتقد است که این نشست نباید صرفا به این دلیل که تلاش های دیپلماتیک قبلی شکست خورده است، لغو شود.

برای او اولویت کاهش تنش ها و آغاز بازسازی اعتماد بین دو کشور است.

او به الجزیره گفت: «این نشست در سوئیس باید به عنوان یک فرصت تلقی شود تا یک تمرین دیپلماتیک دیگر.

ما نباید مشکلات را دست کم بگیریم، اما همچنین باید بدانیم که گفت‌وگو بر تشدید تنش ارجح است.»

ژنو بی اعتمادی چند دهه بین کینشاسا و کیگالی را حل نخواهد کرد. همچنین موقعیت M23 را حل نخواهد کرد یا به تنهایی به درگیری گسترده تر در شرق DRC پایان نخواهد داد.

اما اگر تعهداتی را ایجاد کند که ملموس، قابل اجرا و قابل راستی‌آزمایی باشد، همچنان می‌تواند مهم باشد.

برای رواندا، این به معنای پیشرفت قابل اعتماد در جهت خنثی سازی FDLR و رسیدگی به نگرانی های امنیتی آن است.

برای جمهوری دموکراتیک کنگو، این به معنای احترام به حاکمیت ارضی و پیشرفت در جهت خروج نیروهای رواندا است.

و برای تلاش های صلح گسترده تر، پیشرفت در یک مسیر نمی تواند به قیمت دیگری تمام شود.

با این حال، برای غیرنظامیانی که بین گروه‌های مسلح و ارتش‌های ملی گیر افتاده‌اند، آزمون ساده‌تر است: اینکه آیا در نهایت اسلحه‌ها ساکت می‌شوند یا خیر.

بیتا، که از طریق تسخیر گوما زندگی کرد، می‌گوید که همچنان معتقد است که نشست ژنو می‌تواند راهی به جلو ارائه دهد.

او به الجزیره گفت: "ما امید زیادی به این دیدار داریم. هر 21 سپتامبر روز جهانی صلح است. ما معتقدیم که این فرصتی است برای مردم کنگو و رواندا تا با یک صدا صحبت کنند و با توافق دوجانبه اسلحه ها را خاموش کنند."