FDLR چیست و چرا ایدئولوژی ضد توتسی آن پابرجاست؟

موسانزه، رواندا – نیروهای دموکراتیک برای آزادی رواندا (FDLR) بر اساس ایدئولوژی‌ای ساخته شده است که توتسی‌ها را دشمن می‌داند، به گفته چهار تن از افسران ارشد سابق آن، که می‌گویند مدت‌ها قبل از نسل‌کشی 1994 علیه گروه قومی توتسی به آنها آموزش داده شده بود که از آنها متنفر باشند.

Anastase Munyaneza، ژنرال سابق FDLR گفت: «در تاریخ و ایدئولوژی ما، توتسی ها به عنوان «مار» نامیده می شوند.

«مثل این است که اگر مار تو را نیش بزند، زهر می ریزد و می میری، پس بهتر است مار را قبل از گزیدن بکشی».

افسران سابق می گویند که چنین ایده هایی از طریق نهادهای سیاسی و نظامی رواندا قبل از نسل کشی 1994 تقویت شد و در میان کسانی که پس از کنترل روآندا توسط جبهه میهنی رواندا (RPF) در جولای 1994 به زئیر، جمهوری دموکراتیک کنگو کنونی (DRC) گریختند، ادامه یافت.

بیش از سه دهه بعد، FDLR همچنان منبع نگرانی های امنیتی منطقه ای است و حضور آن در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو نقطه اصلی اختلاف بین کیگالی و کینشاسا است.

الجزیره با چهار افسر سابق، که از FDLR جدا شده بودند، به رواندا بازگشتند و تحت توانبخشی در مرکز غیر نظامی موتوبو قرار گرفتند، ملاقات کرد. گزارش‌های آن‌ها بینشی از ریشه‌های ایدئولوژی گروه، توسعه آن در تبعید، و شبکه‌هایی که به بقای آن کمک کرده‌اند، ارائه می‌کند.

ریشه‌های ایدئولوژی ضد توتسی که توسط افسران سابق توصیف شد، به دهه‌ها قبل برمی‌گردد، به دوره‌ای که هویت‌های قومی به طور فزاینده‌ای در رواندا سیاسی و نهادینه شدند.

در نوامبر 1959، قیام هوتوها به سرنگونی سلطنت رواندا کمک کرد. این دوره همچنین با حملات خشونت آمیز به توتسی ها، کشتار صدها نفر و تبعید اجباری هزاران نفر به کشورهای همسایه مشخص شد.

قبل از حکومت استعماری، هویت هوتو و توتسی توسط روابط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی شکل می گرفت. تحت حاکمیت بلژیک، این تمایزات به طور فزاینده ای رسمیت یافت. در اوایل دهه 1930، دولت استعماری شناسنامه‌های اجباری را معرفی کرد که روانداها را به‌عنوان هوتو، توتسی یا توا طبقه‌بندی می‌کرد و تمایزاتی را تقویت کرد که به طور فزاینده‌ای سفت و سخت می‌شدند.

با استقلال در سال 1962، حدود 120000 نفر، عمدتا توتسی، از کشور گریختند. تبعیدیان در تانزانیا و زئیر که به دنبال بازگشت بودند، بین سال‌های 1962 و 1967 حملاتی را ترتیب دادند. به گفته سازمان ملل، هر حادثه با قتل تلافی‌جویانه تعداد زیادی از غیرنظامیان توتسی در رواندا همراه بود که موج‌های بیشتری از پناهندگان را برانگیخت.

تا پایان دهه 1980، حدود 480000 رواندایی پناهنده بودند. رئیس جمهور جوونال هابیاریمانا استدلال کرد که فشارهای جمعیتی و فرصت های اقتصادی محدود، پذیرش تعداد زیادی از پناهندگان توتسی را دشوار کرده است.

به گفته سازمان ملل، در سال 1988، تبعیدیان در اوگاندا RPF را برای تضمین بازگشت خود به کشور تأسیس کردند.

سرهنگ دوم ادریسا بیزیمانا گفت که تبعیدیانی که حملاتی را علیه رواندا انجام دادند، "اینینزی" به معنای سوسک نامیده می شدند.

او گفت: "زمانی که RPF در سال 1990 حمله کرد، به ما گفتند که همان اینینزی به کشور حمله کرده است. ما با آموزش متنفر بودن از آنها بزرگ شدیم."

بیزیمانا گفت همچنین در مدرسه به آنها آموزش داده شد که توتسی ها از اتیوپی آمده اند و "400 سال از طریق نفرت حکومت کرده اند".

افسران سابق می گویند که این روایت ها به ارتش منتقل شد، جایی که نحوه آموزش سربازان به توتسی ها و جایگاه آنها در جامعه رواندا را شکل داد.

سرلشکر مونیانزا گفت که توتسی ها به ندرت در ارتش یافت می شدند زیرا از آنها استقبال نمی شد.

او گفت: «در ارتش به ما آموختند که توتسی‌ها دشمن ما هستند.

او یادآور شد که سربازان باید برای ازدواج مجوز می گرفتند و نامزدهای خود را برای تأیید ارائه می کردند. اگر زنی توتسی بود، اجازه نمی داد.

او گفت که توجیه آن این بود که شوهر شوهر یک سرباز ممکن است دخترشان را در پادگان ملاقات کند و به طور بالقوه به اطلاعات حساس نظامی دسترسی پیدا کند و "آن را به دشمن منتقل کند".

افسران سابق می گویند ایدئولوژی ای که در ارتش با آن مواجه شدند در جریان نسل کشی علیه توتسی ها در سال 1994 به کار گرفته شد.

مونیانزا گفت که سربازان به اعضای شبه نظامیان اینترهاموه آموزش می‌دادند که شامل مردانی می‌شد که از ارتش بازنشسته شده بودند، ترک خدمت کرده یا از ارتش اخراج شده بودند.

به گفته دادگاه سازمان ملل متحد برای رواندا، اینترهاموه، شبه نظامیان جوان حزب حاکم آن زمان جنبش ملی انقلابی برای توسعه (MRND)، در کنار گارد ریاست جمهوری و ارتش در این کشتارها شرکت کرد.

بیزیمانا گفت که اعضای گردان او از توتسی ها متنفر بودند و در قتل ها شرکت داشتند.

او گفت: «در طول نسل کشی علیه توتسی ها، این گردان به طور فعال در نسل کشی در منطقه ای که در آن مستقر شده بود، شرکت داشت.

این قتل پس از آن آغاز شد که هواپیمای حامل هابیاریمانا، رئیس جمهور رواندا و سایپرین نتاریامیرا، رئیس جمهور بوروندی، در 6 آوریل 1994 بر فراز کیگالی سرنگون شد. به گفته سازمان ملل، این حادثه باعث حدود 100 روز کشتار دسته جمعی سیستماتیک شد.

رادیو تلویزیون Libre des Mille Collines (RTLM) پیام‌هایی را پخش کرد که به خشونت علیه توتسی‌ها دامن می‌زد، از جمله فراخوان‌هایی برای حذف کسانی که به عنوان «سوسک» توصیف می‌شوند.

هنگامی که RPF در ژوئیه 1994 کنترل رواندا را به دست گرفت و به نسل کشی پایان داد، مقامات دولتی سابق، سربازان و شبه نظامیانی که در قتل ها شرکت کرده بودند به زئیر گریختند.

در شرق زئیر، آژانس پناهندگان سازمان ملل گزارش داد که اعضای سابق نیروهای مسلح رواندا (سابق FAR) کنترل موثری بر اردوگاه های پناهندگان، به ویژه در اطراف گوما در دست گرفتند.

مونیانزا گفت: «اینجا بود که ما فعالیت های نظامی خود را از سر گرفتیم.

سربازان سابق و اعضای شبه نظامی به سازماندهی نظامی در تبعید ادامه دادند. فعالیت‌ها و اتحادهای بعدی آنها به ایجاد پایه‌های جنبش مسلحانه کمک کرد که به FDLR تبدیل شد.

مونیانزا گفت که در سال 1998، زمانی که رئیس جمهور کنگو، لورن-دزایر کابیلا، با متحد سابق خود رواندا درگیر شد، اتحادی تعیین کننده پدید آمد.

در آن زمان، سربازان سابق رواندا و اعضای شبه نظامی تحت نام ارتش برای آزادی رواندا (ALiR) می جنگیدند. آنها در سال 2000 تحت نام FDLR سازماندهی مجدد کردند.

مونیانزا گفت: «کابیلا از ما خواست تا توتسی‌هایی را که به او حمله کرده بودند، شکست دهیم و در ازای آن قول داد که به ما کمک کند تا دولت تحت رهبری توتسی در رواندا را شکست دهیم.»

مونیانزا گفت که FDLR به طور رسمی در ماه می 2000 توسط فرماندهان و سیاستمداران سابق ارتش رواندا تأسیس شد. این آخرین نامی بود که توسط گروه‌های مسلحی که از سال 1995 در تبعید فعالیت می‌کردند، برگزیدند.

او گفت: «اسامی تغییر کرد، اما همان افراد همچنان درگیر بودند.

او با اشاره به دولت رواندا که پس از نسل کشی تأسیس شد، گفت که هدف این گروه «سرنگونی دولت تحت رهبری توتسی است که ما را شکست داده بود».

تشکیل FDLR پس از نسل‌کشی در تلاش‌های رهبران آن برای متمایز کردن سازمان از نیروهایی که قتل‌ها را انجام داده‌اند، محوری بوده است.

ایگناس مورواناشیاکا، رئیس وقت FDLR، در مصاحبه ای با IRIN، یک خبرگزاری وابسته به سازمان ملل، در آوریل 2005، مشارکت این سازمان در کل در نسل کشی را رد کرد.

او گفت: "FDLR یک جنبش بسیار جدید است که شش سال پس از نسل کشی ظاهر شد."

مورواناشیاکا دخالت تک تک اعضا را رد نکرد.

او گفت: «اگر یکی از ما مسئول این جنایت باشد، قطعا این اتهامات را شنیده‌اید، اما هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید که کل سازمان نسل‌کشی کرده است».

رهبری این گروه همچنین با اقدامات قانونی در مورد جنایات ارتکابی در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو مواجه شده است.

در 13 ژوئیه 2012، دادگاه کیفری بین‌المللی حکم بازداشت سیلوستر موداکومورا، فرمانده نظامی FDLR را صادر کرد و او را به 9 فقره جنایات جنگی در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو بین سال‌های 2009 تا 2010 متهم کرد.

در سپتامبر 2015، مورواناشیاکا و معاونش، استراتون موسونی، توسط یک دادگاه آلمانی به دلیل رهبری یک سازمان "تروریستی" خارجی و کمک به جنایات جنگی در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو محکوم شدند.

افسران سابق می گویند FDLR بر ترکیبی از حمایت خارجی و درآمد حاصل از فعالیت های خود در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو تکیه کرده است.

مونیانزا گفت که این گروه از دولت کنگو حمایت مالی و لجستیکی دریافت می کند.

او گفت: «تا به امروز، FDLR روابط نزدیکی با دولت کنگو حفظ کرده است.

آگوستین نشیمی‌یمانا، سرهنگ سابق FDLR که به عنوان افسر اطلاعاتی تیپ خدمت کرد و بعدا مسئول اطلاعات خارجی شد، آنچه را که به گفته او پیوندهای عملیاتی نزدیک بین FDLR، نیروهای مسلح جمهوری دموکراتیک کنگو (FARDC) و گروه‌های Wazalendo است، توصیف کرد که یک برچسب گسترده برای گروه‌های مسلح محلی فعال در شرق DRC است.

او گفت: "FARDC، Wazalendo و FDLR با هم زندگی می کنند، با هم می جنگند، موقعیت های مشابهی را اشغال می کنند و لباس های یکسانی دریافت می کنند."

به گفته Munyaneza، FDLR همچنین از طریق فعالیت های خود پول جمع آوری می کند. او موانع جاده‌ای، مالیات‌های تحمیل‌شده بر معدن‌چیان و صاحبان معدن، حشیش، الوار، زغال چوب و عاج فیل را از جمله منابع درآمد این گروه برشمرد.

این شبکه‌های مالی ادعایی به توضیح اینکه چگونه FDLR در طول دهه‌ها در تبعید فعالیت‌های خود را حفظ کرده است، کمک می‌کند. دسترسی این کشور به منابع محلی و روابط با سایر بازیگران مسلح نیز نگرانی‌هایی را در مورد پیوندهای بین گروه‌های مسلح و بهره‌برداری از منابع طبیعی شرق جمهوری دموکراتیک کنگو ایجاد کرده است.

در ژوئیه 2026، کمیته تحریم های شورای امنیت سازمان ملل، سرتیپ سباستین اویمبابازی، رهبر FDLR و گوستاو کوبوایو، فرمانده FDLR را فهرست کرد. این فهرست‌ها به فعالیت‌هایی اشاره می‌کنند که صلح و امنیت در جمهوری دموکراتیک کنگو و نقش کوبویو در هدف قرار دادن غیرنظامیان توسط این گروه، آدم‌ربایی برای باج‌گیری و بهره‌برداری غیرقانونی از منابع طبیعی را تضعیف می‌کنند.

تلاش ها برای رسیدگی به FDLR به بخش مرکزی تلاش های دیپلماتیک برای کاهش تنش بین رواندا و جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) تبدیل شده است.

در فوریه 2025، شورای امنیت سازمان ملل از ارتش کنگو خواست تا حمایت از گروه های مسلح، به ویژه FDLR را متوقف کند.

بر اساس توافق نامه واشنگتن با میانجیگری ایالات متحده، که در سال 2025 امضا شد، کینشازا متعهد به خنثی کردن FDLR شد، در حالی که رواندا متعهد شد که اقدامات دفاعی خود را لغو کند.

در ژوئیه 2026، دولت کنگو اعلام کرد که یک جناح از FDLR پروتکلی را درباره خلع سلاح، خلع سلاح و کانتون امضا کرده است.

رواندا این ترتیب را رد کرد و کینشاسا را ​​متهم کرد که تلاش می کند از تعهدات خود تحت توافق واشنگتن برای خنثی کردن گروه فرار کند.

این توافق نشان‌دهنده تحول جدیدی در تلاش‌ها برای رسیدگی به حضور FDLR در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو بود، اما اجرای آن و میزانی که منجر به خلع سلاح این گروه می‌شود همچنان پرسش‌های کلیدی باقی ماند.

مونیانزا گفت که FDLR به انکار نسل کشی علیه توتسی ها ادامه می دهد. او استدلال کرد که اگرچه روایت سیاسی رسمی سازمان حول حذف آنچه که توتسی خارجی توصیف می‌کرد، تنظیم شده بود، اما اهداف اساسی آن متفاوت بود.

Emilien Mpakaniye، سرهنگ سابق FDLR که مسئول تأمین کمک های مالی در مقر این گروه در شرق جمهوری دمکراتیک کنگو در سال 2008 بود، گفت که FDLR ایدئولوژی خود را به گروه های مسلح کنگو که آموزش داده یا با آنها متحد شده است منتقل کرده است و سازمان را به عنوان "یک هماهنگ کننده گروه های مسلح DRC" توصیف کرده است.

گزارش افسران سابق حاکی از آن است که این ایدئولوژی بیش از حضور مداوم مبارزان مسلح باقی مانده است. آنها روایتی را توصیف می کنند که در مدارس تدریس می شد، در ارتش تقویت می شد و توسط مردانی که بعدا به تأسیس FDLR کمک کردند، به تبعید منتقل می شد.

بنابراین، این که آیا این گروه می تواند برچیده شود، تنها مسئله خلع سلاح نیست. همچنین سوالاتی را در مورد تداوم ایدئولوژی که بنیانگذاران آن، شبکه هایی که آن را حفظ کرده اند و تأثیر آن بر گروه های مسلح فعال در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو ایجاد می کند.

مونیانزا گفت: «به طور رسمی، سازمان نمی گوید که قصد دارد توتسی ها را بکشد؛ روایت سیاسی آن این است که به دنبال حذف آنچه توتسی های خارجی توصیف می کند، است. با این حال، در میان افسران FDLR، آنها می دانند که ماموریت آنها کشتن توتسی ها است.