UNGA81: چرا تلاش اصلاحات در شورای امنیت آفریقا حل نشده باقی مانده است؟

ابوجا، نیجریه - کمپین طولانی مدت آفریقا برای نمایندگی دائم در شورای امنیت سازمان ملل متحد در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد دوباره مورد توجه قرار گرفته است، و رهبران خواستار اصلاح نهادی هستند که پنج عضو دائم آن از سال 1945 بدون تغییر باقی مانده اند.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد از آخرین سخنرانی خود در مجمع عمومی روز سه‌شنبه برای تجدید درخواست خود برای اصلاح شورای امنیت استفاده کرد و گفت که این شورا باید نماینده‌تر شود و واقعیت‌های ژئوپلیتیک امروز را بهتر منعکس کند.

معاون رئیس جمهور نیجریه، کاشیم شتیما، با ارائه بیانیه ملی رئیس جمهور بولا تینوبو، خواستار حداقل دو کرسی دائمی برای آفریقا، با حق وتو تا زمانی که حق وتو وجود دارد، و همچنین پنج کرسی غیردائم برای این قاره شد.

جان ماهاما، رئیس جمهور غنا نیز درخواست مشابهی را مطرح کرد: "اصلاحات شورای امنیت به نفع آفریقا نیست، بلکه برای مشروعیت، اعتبار و بقای سازمان ملل متحد ضروری است."

تماس های تجدید شده مقیاس تقاضای آفریقا را برجسته می کند. اما تبدیل آنها به توافقی که ساختار شورا را تغییر دهد، کار بسیار دشوارتری است.

شورای امنیت دارای 15 عضو است: پنج عضو دائمی، چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده، و 10 عضو توسط مجمع عمومی برای دوره های دو ساله انتخاب می شوند.

پنج عضو دائمی دارای حق وتو هستند و به هر یک از آنها اجازه می‌دهند تا از قطعنامه اساسی شورای امنیت جلوگیری کنند.

با این حال، آفریقا همچنان در مرکز بسیاری از کارهای شورا قرار دارد. در سال 2025، شورا 44 قطعنامه، از جمله 24 قطعنامه تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل، که اقداماتی مانند تحریم ها و مجوزهای استفاده از زور را پوشش می دهد، به تصویب رساند.

هجده مورد از آن 24 قطعنامه فصل هفتم مربوط به آفریقا بود.

برای پروفسور ابراهیم گمباری، وزیر امور خارجه پیشین نیجریه و نماینده دائم نیجریه در سازمان ملل، موضوع فقط جغرافیا نیست.

او به الجزیره گفت: «وضعیت موجود واقعا علاقه ای به تغییر ندارد. وی افزود: "در انتصاب دبیرکل، شما نمی توانید نامزد شوید مگر اینکه هر یک از پنج عضو دائمی موافق باشند. بنابراین، ما امتیاز گروه 5 غیر منتخب را داریم که آنها نمی خواهند از آن صرف نظر کنند."

گامبری گفت که توجیه غیبت آفریقا با توجه به وسعت این قاره و میزان فعالیت شورای امنیت مربوط به آن دشوار است.

او گفت: «در مورد آفریقا، ما یک قاره کامل داریم که دارای بزرگترین بلوک واحد است، اما هیچ کرسی دائمی در شورای امنیت ندارد.

مجمع عمومی روند مذاکرات بین دولتی در مورد اصلاحات شورای امنیت را در سال 2008 آغاز کرد. این گفتگوها اندازه شورا، دسته بندی عضویت، نمایندگی منطقه ای و حق وتو را در بر می گیرد و از طریق جلسات متوالی مجمع عمومی بدون توافق بر سر مسائل اصلی ادامه یافته است.

تغییر عضویت دائمی شورا همچنین مستلزم اصلاح منشور سازمان ملل است. طبق ماده 108، این امر مستلزم تصویب دو سوم مجمع عمومی و تصویب دو سوم اعضای سازمان ملل متحد از جمله هر پنج عضو دائم است.

این به اعضای دائمی موجود نقش رسمی در هر تغییری در سیستمی می دهد که به آنها عضویت دائم و حق وتو می دهد.

اینکه کدام کشورهای آفریقایی در نهایت هر کرسی دائمی جدیدی را اشغال خواهند کرد، یکی دیگر از مسائل حل نشده است.

نیجریه همواره خود را به عنوان کشوری که آماده ایفای چنین نقشی است معرفی کرده است. در مجمع عمومی امسال، این کشور درخواست خود را برای حداقل دو کرسی دائمی آفریقایی با تمام حقوق و مسئولیت‌های عضویت دائم، از جمله حق وتو تا زمانی که وجود دارد، تجدید کرد.

دکتر فولا آینا، دانشمند علوم سیاسی و کارشناس امنیت بین‌الملل در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی (SOAS)، لندن، به الجزیره گفت که این موضوع برای نیجریه نیز اهمیت خاصی دارد.

وی گفت: «تامین این موقعیت اساسا نفوذ دیپلماتیک جهانی نیجریه را افزایش می‌دهد، به آفریقا صدایی مستمر در تصمیم‌گیری‌های امنیتی بین‌المللی می‌دهد و به نیجریه این قدرت را می‌دهد تا موقعیت خود را به عنوان یک هژمون منطقه‌ای و قدرت میانی تثبیت کند.»

"زمان فشار نیجریه به ویژه با توجه به عصر فعلی رقابت استراتژیک استراتژیک است."

نیجریه در جستجوی نقش دائمی تنها نیست. مصر و آفریقای جنوبی نیز به دنبال نمایندگی دائمی هستند، در حالی که سایر کشورهای آفریقایی ابراز علاقه کرده اند.

اتحادیه آفریقا، با این حال، کشورهای خاصی را برای اشغال کرسی های پیشنهادی انتخاب نکرده است. موضع مشترک آن مستلزم حداقل دو کرسی دائمی آفریقایی و پنج کرسی غیردائم در یک شورای توسعه‌یافته است که اتحادیه اروپا تعیین می‌کند کدام کشورها باید نماینده قاره باشند.

حتی اگر در مورد اینکه چه کسی باید نماینده آفریقا باشد توافق حاصل شود، مانع دیگری باقی خواهد ماند: حق وتو.

اجماع Ezulwini اتحادیه آفریقا از هر عضو دائم آفریقایی می خواهد که از حقوق و امتیازات مشابه با اعضای دائم فعلی برخوردار باشد، از جمله حق وتو تا زمانی که وتو بخشی از سیستم شورا باقی بماند.

بنابراین، دولت‌های آفریقایی استدلال کرده‌اند که اضافه کردن کرسی‌های دائمی بدون اختیارات معادل، به طور کامل به عدم تعادلی که آنها به دنبال اصلاح آن هستند، رسیدگی نمی‌کند.

این دو سوال مجزا بر جای می گذارد: آیا شورا باید گسترش یابد و اعضای دائمی جدید چه اختیاراتی خواهند داشت.

گمباری استدلال می کند که غیبت آفریقا بر کار روزانه شورا نیز تأثیر می گذارد.

وی گفت: «همه این ماموریت های حافظ صلح در آفریقا بر اساس دستور شورای امنیت است.

"P5 نقش دارندگان قلم را به خود اختصاص می دهد، که به سختی به کشورهای غیردائم آفریقایی منتخب اجازه می دهد پیش نویس قطعنامه هایی را که بر منطقه آنها تأثیر می گذارد، ارائه دهند."

او گفت که این عدم تعادل در نحوه عملکرد مأموریت های شورای امنیت در این قاره نیز قابل مشاهده است.

حتی ماموریت های شورای امنیت در آفریقا امروزه توسط آفریقایی ها هدایت نمی شود. او گفت.

حتی برای ادامه ارتباط شورای امنیت، باید اصلاح شود تا آفریقا بتواند نمایندگانی در رده کرسی های دائمی داشته باشد.

برای فاوور آنیزی، یک مدافع خلاق و جوان نیجریه ای، موضوع همچنین در مورد این است که چه کسی بر تصمیمات تأثیرگذار بر این قاره تأثیر دارد.

او به الجزیره گفت: فراتر از نمایندگی، غیبت آفریقا در کرسی های دائمی شورای امنیت سازمان ملل این است که صدای چه کسی می تواند تصمیماتی را که بر این قاره تأثیر می گذارد شکل دهد.

"به عنوان یک زن جوان نیجریه ای، فکر می کنم مهم است که آفریقا نه تنها زمانی که نهادهای جهانی درباره چالش های ما بحث می کنند، حضور داشته باشد، بلکه نقش معناداری در تصمیم گیری در مورد چگونگی رسیدگی به این چالش ها دارد. ما نباید صرفا در میز مذاکره حضور داشته باشیم، آفریقا باید صدایی داشته باشد که بر آنچه در آن اتفاق می افتد تاثیر بگذارد."

در حال حاضر، سؤالات اصلی حل نشده باقی مانده است: چند عضو دائمی جدید باید وجود داشته باشد، کدام کشورهای آفریقایی کرسی ها را خواهند گرفت، آیا آنها حق وتو خواهند داشت و آیا اعضای دائم فعلی تغییرات را می پذیرند یا خیر.

گامبری گفت: «تا زمانی که آنها به این فرمول نابهنگام پایبند باشند، دستیابی به اصلاحات دشوار خواهد بود.