آیا اتیوپی در آستانه جنگ داخلی دیگری با شروع جنگ در Tigray است؟

تشدید جنگ بین ارتش فدرال اتیوپی و نیروهای منطقه شمالی تیگری این نگرانی را ایجاد کرده است که توافقنامه صلحی که به جنگ ویرانگر دو ساله در سال 2022 پایان داد، ممکن است فرو بریزد.

تشدید تنش چند روز پس از آن اتفاق افتاد که هفت گروه مسلح از سراسر اتیوپی ائتلاف جدیدی را تشکیل دادند که به دنبال برکناری دولت ابی احمد، نخست وزیر، است و هر یک از طرفین درگیری، دیگری را برای تحریک آخرین شعله‌ور شدن خشونت متهم می‌کردند.

ترس فوری برای بسیاری در کشور بازگشت به جنگی است که نزدیک به چهار سال را صرف تلاش برای بهبودی کرده اند. در اینجا چیزی است که ما می دانیم.

جبهه آزادیبخش خلق تیگری یا TPLF به عنوان یک جنبش مسلحانه علیه دولت نظامی اتیوپی در دهه 1970 آغاز شد. بعدا به نیروی مسلط در ائتلافی تبدیل شد که نزدیک به سه دهه بر اتیوپی حکومت کرد.

این نفوذ در کشوری با گروه‌های قومی بسیار بحث برانگیز بود، جایی که تیگرایان تنها حدود 6 درصد از جمعیت اتیوپی را تشکیل می‌دهند. هنگامی که ابی در سال 2018 به نخست وزیری رسید، حزب شکوفایی را برای جایگزینی ائتلاف دولتی ایجاد کرد و نفوذ TPLF در مرکز دولت را به شدت کاهش داد.

روابط بین دولت آبی و TPLF تا زمانی که جنگ در نوامبر 2020 شروع شد بدتر شد. نیروهای فدرال، نیروهای اریتره و برخی از جنگجویان از منطقه همسایه آمهارا علیه نیروهای تیگرایان جنگیدند. این درگیری صدها هزار نفر را کشت، میلیون ها نفر را آواره کرد و تیگری را تا حد زیادی با دنیای خارج قطع کرد.

توافقنامه صلحی که در نوامبر 2022 در پرتوریا، آفریقای جنوبی امضا شد، به جنگ تمام عیار پایان داد. اما برخی از اختلافات را که به آن کمک کرده بود حل و فصل نکرد.

یکی از عمیق ترین اختلافات مربوط به تیگری غربی است. جنگجویان منطقه همسایه آمهارا که در طول جنگ 2020-2022 در کنار ارتش فدرال اتیوپی جنگیدند، کنترل Tigray غربی را به دست گرفتند. صدها هزار تن از تیگرایان از خانه‌های خود رانده شدند و رهبران تیگرایان اکنون می‌خواهند قلمرو بازگردانده شود و به آوارگان اجازه داده شود به خانه‌های خود بازگردند.

با این حال، بسیاری در آمهارا ادعای تیگری برای قلمرو را رد می کنند. آنها استدلال می کنند که وقتی مرزهای منطقه ای اتیوپی در سال 1992، پس از سقوط دولت نظامی، دوباره ترسیم شد، تیگری غربی نباید به تیگری ادغام می شد.

این مناقشه ادامه دارد، حتی اگر TPLF و جنبش ملی آمهارا فانو اکنون به یک اتحاد علیه دولت ابی احمد ملحق شده اند.

دولت فدرال همچنین می گوید که نیروهای تیگرایان سلاح هایی را که قرار بود تسلیم کنند، نگه داشته اند. رهبران تیگرایان به نوبه خود می گویند که دولت نتوانسته است عقب نشینی سایر نیروها را تضمین کند یا آوارگان را قادر به بازگشت به خانه، به ویژه در غرب تیگری، نکرده است.

ترتیبات سیاسی پس از جنگ نیز از بین رفته است. جناح TPLF به رهبری Debretsion Gebremichael کنترل دولت تیگری را در اوایل سال جاری به دست گرفت و یک دولت موقت را که بر اساس توافقنامه صلح ایجاد شده بود، جابجا کرد.

جروین نایدو، تحلیلگر ارشد سیاسی در آکسفورد اکونومیکس آفریقا، به الجزیره گفت: «از پایان جنگ، در حالی که توافقنامه پرتوریا برقرار است، نقض مداوم از هر دو طرف صورت گرفته است. او گفت که تیگرایان همچنان از غرب تیگری، حضور نیروهای خارجی و خودمختاری منطقه ناراحت هستند.

دولت TPLF را متفاوت می بیند. نایدو گفت که این گروه را به عنوان "گروهی متخاصم که تلاش می کند اتیوپی را بی ثبات کند" معرفی می کند. اما او گفت که برای رهبران تیگرایان، جنگ مجدد می تواند به عنوان موضوع حفاظت از منطقه آنها مطرح شود.

ائتلاف نیروهای مردمی اتیوپی برای بقا در این ماه توسط هفت جنبش مسلح اعلام شد. بزرگترین اعضای آن عبارتند از TPLF، جنبش ملی آمهارا فانو و ارتش آزادیبخش اورومو (OLA). همچنین شامل گروه هایی از مناطق سومالی، آفار و بنیشانگول-گوموز اتیوپی است.

آنها اهداف و تاریخ متفاوتی دارند، اما یک هدف مشترک دارند - حذف دولت ابی.

توافق آنها نشان دهنده وارونگی چشمگیر اتحادهای شکل گرفته در طول جنگ گذشته است، با مبارزان فانو که در کنار نیروهای فدرال علیه TPLF می جنگیدند، اکنون در کنار TPLF می جنگند.

توافقنامه پرتوریا به تغییر شکل این روابط کمک کرد. به جنگ بین آدیس آبابا و TPLF پایان داد، اما نیروهای اریتره و آمهارا که از دولت حمایت کرده بودند، طرفین آن نبودند. هر دو بعدا با دولت ابی درگیر شدند.

این اتحاد فراتر از شمال اتیوپی است. OLA از سال 2018 با نیروهای فدرال در ارومیا، در مرکز اتیوپی جنگیده است، در حالی که یک جناح از جبهه آزادیبخش ملی اوگادن (ONLF) علیرغم توافقنامه صلح جداگانه ای که در آن سال با دولت امضا شد، به آن پیوسته است. رهبری ONLF در منطقه سومالی اتیوپی می گوید که بخشی از ائتلاف جدید نیست.

مخالفت مشترک با ابی به این معنی نیست که این گروه ها در مورد آینده اتیوپی توافق دارند. اعضای Tigrayan و Amhara هنوز ادعاهای رقابتی برای Tigray غربی دارند. دولت همچنین اریتره را به حمایت از این اتحاد متهم کرده است. اریتره بارها حمایت از گروه های مسلح را رد کرده است.

درگیری‌های در مقیاس کوچک و حملات پهپادی گزارش شده قبل از تشدید تنش در این هفته بود. سپس درگیری در تیگری جنوبی شدت گرفت و به مناطق همسایه افار و آمهارا گسترش یافت.

هر یک از طرفین دیگری را برای شروع آخرین درگیری‌های بزرگ مقصر می‌داند. نیروهای تیگرایان می گویند که به یک حمله فدرال شامل نیروهای زمینی و هواپیماهای بدون سرنشین پاسخ دادند. طرف دولتی TPLF را متهم به حمله اول می کند. با ادامه درگیری ها، تأیید ادعاهای مربوط به حملات فردی و دستاوردهای سرزمینی به طور مستقل دشوار است.

کاترین سوی از الجزیره از کنیا گزارش داد: «درگیری‌های شبانه در شهر مرزی آبالا روی داده است. این شهر که در شمال آفر در مرز تیگری قرار دارد نیز تحت تأثیر جنگ قبلی قرار گرفته بود. گزارش ها در مورد اینکه چه کسی شهر را کنترل می کند متفاوت است. ارتش اتیوپی در یک جبهه جداگانه در آمهارا می گوید که بیش از 270 جنگجوی شورشی را کشته است. این رقم به طور مستقل تأیید نشده است.

نیروهای Tigrayan کنترل فرودگاه های Mekelle، Axum و Shire را به دست گرفته اند و پروازهای غیرنظامی را مختل کرده اند. اتحادیه آفریقا می گوید که این توقیف با توافقنامه پرتوریا مغایرت دارد. حدود سه چهارم میلیون نفر به دلیل جنگ قبلی قبل از تشدید اخیر در داخل تیگری آواره ماندند.

این خطر وجود دارد، اما تحلیلگران می گویند این درگیری هنوز به یک جنگ داخلی تمام عیار تبدیل نشده است. جنگ از مرزهای تیگری عبور کرده است و دولت فدرال در حال حاضر با درگیری های مسلحانه در مناطق دیگر مواجه است.

احتمال تشدید تنش منطقه ای نیز وجود دارد. اریتره در طول جنگ قبلی تیگری در کنار دولت اتیوپی جنگید، اما روابط بین همسایگان از آن زمان تا حدی به دلیل فشار ابی برای دسترسی به بنادر دریای سرخ بدتر شده است. آدیس آبابا اریتره را به حمایت از گروه های مسلح در داخل اتیوپی متهم می کند.

اتحادیه آفریقا خواستار توقف فوری تنش ها و تجدید مذاکرات بر اساس توافق پرتوریا شده است. این سازمان از اولوسگون اوباسانجو، رئیس جمهور سابق نیجریه، که به میانجیگری توافق 2022 کمک کرد، خواسته است که فورا طرفین را درگیر کند. بلوک آفریقای شرقی IGAD همچنین از کشورهای همسایه خواسته است تا از اقداماتی که می تواند بحران را بدتر کند اجتناب کنند.