آیا هجوم دیپلماسی نیویورک می تواند به پیشرفت دیپلماتیک ایران و آمریکا منجر شود؟

در کنفرانسی که اندکی پس از جنگ جهانی دوم برای جلوگیری از جنگ‌های آینده تشکیل شد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده دقیقا عکس این کار را انجام داد: او تهدیدات بی‌وقفه‌اش علیه ایران را مطرح کرد و تقریبا به طور معمول در روز سه‌شنبه پیشنهاد کرد که می‌تواند کشوری را که از ۲۸ فوریه علیه آن جنگ زده است، «نابودی» کند.

اما پشت درهای بسته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد (UNGA)، با تجمع رهبران جهان در نیویورک، انبوهی از فعالیت‌های دیپلماتیک در مورد جنگ جاری ایالات متحده و ایران در حال گسترش است.

آمریکا و ایران روز سه‌شنبه به مدت سه ساعت مذاکره غیرمستقیم داشتند. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه آمریکا با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران دیدار کردند و ترامپ آن را دیداری «بسیار خوب» و «بسیار سازنده» خواند. ترامپ همچنین در آن روز با رهبران شورای همکاری خلیج فارس ملاقات کرد و مقامات ارشد منطقه در حال بررسی پیشنهاد قطر برای یک چارچوب امنیتی مشترک شامل ایران و کشورهای خلیج فارس بودند.

در همین حال، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران بامداد چهارشنبه وارد نیویورک شد، اولین باری که یک رهبر که کشورش در حال جنگ با ایالات متحده است، برای سخنرانی در این گردهمایی پا به خاک آمریکا گذاشته است. و شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، از نیویورک دور خواهد شد تا در عوض با ترامپ در واشنگتن دی سی، اولین سفر دولتی وی به ایالات متحده در کمتر از یک دهه، دیدار کند. شی در عصر چهارشنبه فرود می آید.

تحلیلگران به الجزیره می گویند که همه این ابتکارات دیپلماتیک جداگانه بخشی از تلاش برای بازگرداندن ایران و آمریکا به میز مذاکره است. به گزارش خبرنگار الجزیره در تهران، توحید اسدی، دیدار عراقچی با ویتکاف و کوشنر برای انتقال آخرین مجموعه شروط تهران برای پایان دادن به جنگ پس از فروپاشی تفاهم نامه 60 روزه ژوئن در اسلام آباد پاکستان نهایی شد.

اما تحلیلگران می گویند انتظار رسیدن به توافق واقعی در این هفته از نشست های دیپلماتیک در ایالات متحده غیرواقعی است. چندین بازیگر و میانجی در مناقشه در حال آزمایش دورهای احتمالی هستند، اما اختلافات اصلی بین واشنگتن و تهران حل نشده باقی مانده است.

صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس، به الجزیره گفت: «من تردید دارم که یک توافق دستیابی به موفقیت در این هفته حاصل شود، اما یک سری تفاهم‌ها می‌تواند اعتماد را برای دیپلماسی جدید ایجاد کند.

وکیل تردید دارد که لحظه کنونی را برای یک پیشرفت دیپلماتیک آماده بداند - او گفت که خیلی زود است و سابقه شکست مذاکرات وجود دارد.

وی گفت: "هر دو طرف بیش از دو سال و در دو نوبت مذاکره کرده اند که با درگیری نظامی به پایان رسید و این مذاکرات در میان تهدیدات نظامی مداوم ادامه دارد."

ایران مدتهاست که به دور قبلی مذاکرات دیپلماتیک خود با آمریکا - در سال 2025 و بار دیگر در سال جاری - به عنوان مدرکی مبنی بر اینکه واشنگتن می تواند از مذاکرات به اقدام نظامی منحرف شود، اشاره کرده است. این گزارش به جنگ 12 روزه ژوئن گذشته و درگیری کنونی اشاره کرده است که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به تهران در زمانی آغاز شد که واشنگتن و تهران با میانجیگری عمان درگیر گفتگو بودند.

عادل عبدالغفار، یکی از همکاران ارشد مؤسسه سیاست استراتژیک استرالیا که بر خاورمیانه متمرکز است، گفت که به نظر می رسد حرکتی "واقعی" به سمت احیای مجدد مذاکرات وجود دارد - اما همچنین "مقدار عادلانه ای موضع گیری". او به تمجید ترامپ از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در روز سه شنبه و سخنرانی خصمانه او در مجمع عمومی سازمان ملل در همان روز اشاره کرد.

او گفت که دستیابی به موفقیت به این بستگی دارد که آیا دیپلمات های ایران در نیویورک واقعا می توانند این کار را انجام دهند یا خیر.

عبدالغفار به الجزیره گفت: عراقچی و پزشکیان می توانند مذاکره کنند، اما هر توافقی نیاز به رضایت [سپاه پاسداران انقلاب اسلامی] و تندروهای مسئول جنگ در کشور دارد.

به گفته تحلیلگران، شاخص های خاصی برای دور دیگری از تماس آمریکا و ایران وجود دارد.

وکیل گفت: «نشانه‌هایی که باید مراقب آنها بود، دور تأیید شده دیگری از مذاکرات ایران و آمریکا، توافق بر سر ترتیب یا گام‌های متقابل، و مشخص‌تر شدن زبان هر دو طرف در مورد اجرا به جای تکرار مطالبات حداکثری است».

عبدالغفار افزود، در مقابل پس‌زمینه مجمع عمومی سازمان ملل، نشانه‌هایی می‌تواند شامل دیدار مستقیم عراقچی یا پزشکیان با مقامات آمریکایی، علاوه بر اظهارات حمایتی از سوی عناصر تندروتر دولت ایران در داخل کشور باشد.

این تحلیلگر افزود: ظهور چنین شاخص‌هایی می‌تواند منجر به فشار قوی‌تر برای چنین مذاکراتی در دیدار ترامپ با شی و همچنین کاهش درگیری بین گروه حوثی مورد حمایت ایران و ائتلاف تحت رهبری عربستان در یمن شود که در هفته‌های اخیر تشدید شده است.

تحلیلگران توافق کردند که کشورهای خلیج فارس همچنان در میانجیگری برای بازگشت به گفتگوها حیاتی هستند، زیرا آنها کانال هایی برای هر دو طرف متخاصم دارند و همچنین علاقه بسیار زیادی به جلوگیری از تشدید بیشتر، با جذب هزینه های جنگ از فوریه، دارند. قطر، عمان و سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس در طول این درگیری در تلاش های میانجیگری شرکت داشته اند.

وکیل گفت: «به‌ویژه قطر و عمان می‌توانند به تبدیل پیام‌های سیاسی گسترده به ترتیبات قابل اجرا در مورد موضوعاتی مانند هرمز و امنیت منطقه کمک کنند».

او استدلال کرد، در عین حال، چین ظرفیت یا علاقه کمتری برای میانجیگری دارد.

وکیل گفت، با این حال، پکن می‌تواند از اهرم اقتصادی و سیاسی خود با تهران برای تشویق به سازش استفاده کند و به ایران اطمینان بیشتری بدهد که هرگونه توافقی آن را کاملا منزوی نخواهد کرد.

عبدالغفار با اشاره به اینکه چین همچنان مشتری اصلی نفت ایران است، توضیح داد که چرا پکن برای بازگشت به توافق موقت ژوئن و بازگشایی تنگه هرمز فشار آورده است.

او گفت: «با این حال، من فکر می‌کنم هیچ‌کدام نمی‌توانند توافقی را تحمیل کنند - این در نهایت به واشنگتن و تهران می‌رسد.»

لفاظی های تلافی جویانه منجر به ادامه بن بست در درگیری شده است، به طوری که هر یک از طرفین حاضر به تسلیم شدن از خواسته های طرف مقابل نیستند و ظاهرا به شکست خود اعتراف می کنند.

روز سه‌شنبه، پس از اظهارات ترامپ در مورد نابودی ایران، ارتش ایران هشدار داد که آماده است با حملات «شکست‌کننده» شدیدتر از قبل از جنگ پاسخ دهد.

وکیل گفت: «چالش اصلی یافتن فرمولی است که هر دو دولت بتوانند در داخل کشور به‌عنوان یک مصالحه از طریق مذاکره به جای تسلیم ارائه کنند».

عبدالغفار گفت: «این قوی‌ترین کارت ایران و چیزی است که واشنگتن بیش از همه می‌خواهد با قیمت‌های نفت بالا و نزدیک شدن به میان‌دوره‌ها».

تهران مایل نیست بدون ضمانت قاطع از آن دست بکشد.»

با این حال، او هشدار داد که حتی اگر واشنگتن و تهران تنش زدایی کنند، این امر به طور خودکار به دریای سرخ تسری نمی یابد.

چشم‌انداز گسترده‌تر بی‌ثباتی و درگیری منطقه‌ای، شرایط جدیدی را برای شعله‌ور شدن دوباره جنگ حل‌نشده یمن ایجاد کرده است. باب المندب که اکنون تحت کنترل مؤثر حوثی‌ها است، در بحبوحه بسته شدن مؤثر تنگه هرمز توسط ایران، که شریان حیاتی برای عرضه نفت و گاز جهانی است، اهمیت بیشتری یافته است.

عبدالغفار گفت: «آرامش در هرمز لزوما به معنای آرامش در باب المندب نیست.