از اوین تا مونیخ با "زن، زندگی، آزادی"

با پخش صدای لالایی درهای سالن باز می‌شوند؛ پلاکاردهایی که شعارهای جنبش زن، زندگی، آزادی بر روی آنان نقش بسته، تماشاگران را به داخل سالن هدایت می‌کنند. عروسک‌‌های دست‌ساز، کیف‌های چرمی، قاب‌های چوبی، نقاشی، فرش دست‌باف و بسیاری اشیای دیگر که از دیوارهای اوین گذشتند و به مونیخ رسیدند، مقابل چشمان تماشاگران پدیدار می‌شوند.

"از عشق با اوین" نمایشگاهی از کارهای دستی زنان زندانی سیاسی در ۱۰ سال گذشته است که در قالب پروژه‌ای از سوی "موزه جنبش زنان ایران" این بار در شهر مونیخ به نمایش درآمده است. این نمایشگاه اولین بار در سال ۲۰۱۸ در شهر لاهه هلند به نمایش درآمد.

کوراتورهای این نمایشگاه منصوره شجاعی؛ پژوهشگر و فعال حقوق زنان و پرستو فروهر؛ هنرمند و فعال سیاسی هستند.

برگزارکننده این نمایشگاه در شهر مونیخ آکادمی زنان و گروه زن، زندگی، آزادی مونیخ هستند.

بریگیت اِربه، مدیرعامل آکادمی زنان در مونیخ در پاسخ به پرسش دویچه وله در این باره که چرا این نهاد این نمایشگاه را انتخاب کرد می‌گوید: «آکادمی زنان مونیخ خودش از دومین جنبش زنان آلمان به وجود آمده و هدفش این است که زنان را تقویت کند و صدای آنان را قابل شنیدن سازد.»

او می‌گوید از سال ۲۰۲۲ که جنبش زن، زندگی، آزادی در ایران آغاز شد اعضای این آکادمی بسیار تحت تاثیر این جنبش و شجاعت مردم ایران قرار گرفتند و از آن زمان تمام رویدادها و حوادث مربوط به این حرکت را دنبال می‌کنند.

اِربه می‌گوید این اشیا تجربیات فاجعه‌بار زنان زندانی را قابل دیدن می‌کند و در عین حال یک پیام سیاسی دارد و هریک از آنها با یک شخص حقیقی مرتبط است.

پرنده چوبی صلح از نرگس محمدی، عروسک دست‌ساز نسرین ستوده برای پسرش، دستبند چرمی مریم اکبری منفرد، رادیوی مقوایی نازنین دیهیمی، فرش دستباف لیلا حسین‌زاده که رقص خدانور لجه‌ای را به تصویر کشیده و نقاشی ویدا ربانی که نور و روشنی و گل را از سیاهی درون زندان نشان می‌دهد.

ویدا ربانی که قرار بود در این نمایشگاه حضور داشته باشد اما سفارت آلمان ویزای او را رد کرد، در یک پیام ویدیویی برای افتتاحیه این نمایشگاه درباره نقاشی‌اش می‌گوید: «حیاطی که من در نقاشی‌ام تصویر کردم همان جایی است که ما از آنجا زنانی را که آزاد می‌شدند بدرقه کردیم؛ سپیده کاشانی، نیلوفر بیانی، سپیده قلیان و خیلی‌های دیگر را من خودم در این حیاط بدرقه کردم.»

قابی از درون زندان که در آن سبزی و سبزینگی و گل دیده می‌شود؛ پنجره‌ای رو به زندگی.

ویدا ربانی می‌گوید: «آن حیاط یک حیاط معمولی نبود، بخشی از خاطره مبارزات زنان ایران است برای آزادی‌های سیاسی و اجتماعی و بخشی از خاطره جمعی ما بود که متاسفانه پس از حمله اسرائیل آسیب دید و دیگر به آن صورت قبلی وجود ندارد.»

بریگیت اربه صادر نشدن ویزای آلمان برای ویدا ربانی را "شرم‌آور" می‌داند و می‌گوید: «سیاست پناهندگی [آلمان] آنقدر سخت‌گیرانه شده که ما از یک جهت می‌گوییم طرفدار حقوق بشر هستیم اما در اکثر موارد این در حد حرف باقی می‌ماند و دولت آلمان مقررات سخت‌گیرانه‌تری در این زمینه اعمال می‌کند. اما ما در این زمینه می‌توانیم فشار بیاوریم و توجه افکار عمومی را جلب کنیم و امیدواریم از این طریق بتوانیم بر رژیم ایران هم فشار بیاوریم و امکان فرار از ایران را فراهم کنیم.»

هانا نویمن نماینده پارلمان اروپا از آلمان که در جریان جنبش زن، زندگی، آزادی بسیار فعال بود در پیامی ویدیویی برای نمایشگاه مونیخ با یادآوری این جنبش و شجاعت زنان در آن، به فرش بافته شده توسط لیلا حسین‌زاده اشاره کرد و گفت: «این فرش در زندان بافته شده. لیلا حسین‌زاده در زندان آزادی خود را تکه‌تکه و رنگ به رنگ بافته است.»

او گفت: «این نسل ایران را تغییر داده و این رژیم را سرنگون خواهد کرد.»

او با اشاره به سرکوب خونین اعتراضات دی ماه این نمایشگاه را نشانه‌ای از ادامه مقاومت مردم ایران دانست و وظیفه سیاستمداران را حمایت از این مقاومت عنوان کرد و گفت: «ما سیاستمداران باید از کسانی که در ایران هستند پشتیبانی کنیم و افراد جنایتکار رژیم را به دادگاه بکشانیم. این وظیفه ما و وظیفه من به عنوان سیاستمدار است.

نویمن با تشکر ویژه از منصوره شجاعی، پرستو فروهر و بریگیت اربه گفت: «این نمایشگاه ادامه زن، زندگی، آزادی است که از خیابان‌های تهران و اوین به اینجا در مونیخ رسیده است.»

منصوره شجاعی یکی از دو کوراتور این نمایشگاه است که کارهای دستی زنان را از اوین تا اروپا جمع‌آوری کرده است. او که از موسسان موزه جنبش زنان ایران نیز هست در سخنرانی‌اش در شب افتتاحیه این نمایشگاه در مونیخ به تاریخچه این موزه و شکل‌گیری آن در سال ۲۰۰۹ در ایران اشاره می‌کند و پس از آن خروج بسیاری از فعالان زنان از ایران و ادامه کار این موزه در تبعید.

منصوره شجاعی در ادامه سخنرانی‌اش به جنبش‌های سال‌های اخیر و سرکوب دوباره و هرباره آن‌ها از جنبش سبز تا دی ماه ۱۴۰۴ اشاره می‌کند و نیز جنگ ویرانگر اسرائیل و آمریکا علیه ایران.

او برپایی این نمایشگاه در مونیخ همزمان با چهارمین سالگرد جنبش مهسا را تاکید بر راهی می‌داند که از آن به عنوان "راه سوم" یاد می‌کند: «پیش از آن‌که در مغاک مرگ و جنون فرو برویم و در حالی که سالگرد جنبش "زن، زندگی، آزادی" را گرامی می‌داریم، ما به راهی سوم می‌اندیشیم. راهی که پایان جنگ را می‌طلبد و اقدامات همه دولت‌های درگیر جنگ را محکوم می‌کند، و هم‌زمان پایان سرکوب خشونت‌آمیز مردم توسط جمهوری اسلامی را خواستار است. راهی که پایان تحریم‌های اقتصادیِ اعمال‌شده از سوی ایالات متحده و کشورهای غربی را می‌طلبد، و در کنار آن پایان فساد دولتی را نیز مطالبه می‌کند. راهی که می‌گوید: جنگ باید پایان یابد. عدالت باید نان را بر سفرهٔ مردم بگذارد. اعدام‌ها باید پایان یابند. درهای زندان باید بر روی زندانیان سیاسی و عقیدتی گشوده شود. راهی که می‌گوید: زن، زندگی، آزادی.»

نمایشگاه "از اوین با عشق" اولین پروژه موزه زنان ایران است که تا کنون هفت نوبت در شهرها و کشورهای مختلف دنیا اجرا شده است.

پرستو فروهر دیگر کوراتور این نمایشگاه در سخنرانی‌اش در شب افتتاح این نمایشگاه در مونیخ در این باره گفت: «این نمایشگاه به‌صورت یک نمایشگاه سیّار طراحی شده و تاکنون در چندین مکان به نمایش درآمده است. با هر بار ارائه، اندکی دگرگون می‌شود، عناصر تازه‌ای را در خود جای می‌دهد و در پیوندی تازه با فضا و بافت اجتماعی جدید قرار می‌گیرد. به‌این‌ترتیب، "در سفر بودن" نیز بخشی از تاریخ آن محسوب می‌شود.»

بر خلاف سایر نمایشگاه‌ها در اینجا کارهای دست‌ساز زنان در درون جعبه‌های مقوایی در معرض دید قرار گرفته‌اند. پرستو فروهر در پاسخ به پرسش دویچه‌وله درباره چرایی استفاده از جعبه برای نمایش می‌گوید: «جعبه‌های مقوایی در حقیقت جایی است که ما اشیا را نگه می‌داریم، درون جعبه‌ها چیزهایی را می‌فرستیم، آرشیو می‌کنیم. جعبه سمبل کوچکی است از تمام آرشیوهایی که به خصوص در تبعید سعی می‌شود حفظ شود و هنوز آن جای اصلی خودش را پیدا نکرده، همه آن چیزهایی که به تاریخ غیررسمی تعلق دارند و ما سعی می‌کنیم با احترام و با حرمت نگهشان داریم و روایت‌هایشان را بازگو کنیم و آنها را حفظ کنیم برای اینکه نمادهایی هستند از تاریخ مقاومت جامعه ما.»

یکی از عناصری که در مونیخ به نمایشگاه "از اوین با عشق" اضافه شده، پلاکاردهایی از شعارهای جنبش زن، زنذگی، آزادی است.

پرستو فروهر درباره این پلاکاردها به دویچه‌وله می‌گوید: «این پوسترها را که نمادی از مقاومت خیابان، از بازنمایی زنده بودن یک جنبش هستند، همراه این اشیا نمایش دادیم تا پیوند بین مقاومتی که در زندان انجام می‌شود و خیابان به عنوان مکان پیش برنده اعتراضات را به شکلی نمادین نشان دهیم.»

نوای لالایی همچنان پخش می‌شود، هیچکس سخن نمی‌گوید، فضا سنگین است اما در میان این سنگینی و غم، امید هم هست. بردیا و پوریا بازدیدکنندگان جوان ایرانی−آلمانی به دویچه‌وله می‌گویند اولین تاثیری که از این نمایشگاه گرفته‌اند "اندوه" است. رومینا بازدید کننده جوان دیگر که او نیز ایرانی­آلمانی است اضافه می‌کند: «و امید، دیدن این نمایشگاه در عین حال که غمگینم کرد به من نشان داد که زنان حتی از درون زندان هم می‌توانند یک معنایی خلق کنند و این یعنی امید.»

To view this video please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video