از غیر متعهد به طرفدار غرب: چگونه قبرس روابط خود را با مسکو سست کرد و شراکت با ایالات متحده ایجاد کرد

جان برسلو، سفیر جدید ایالات متحده در قبرس، در مصاحبه ای با خبرگزاری قبرس در 4 اکتبر، برنامه هایی را برای ارتقای پایگاه هوایی آندریاس پاپاندرئو در پافوس برای جا دادن هواپیماهای حمل و نقل نظامی بزرگ ایالات متحده تشریح کرد.

وی همچنین از برنامه هایی برای بازدیدهای مکرر کشتی های جنگی ایالات متحده از بنادر قبرس و گسترش فعالیت های نظامی مشترک خبر داد.

اما یک بیانیه وزن سیاسی خاصی داشت: اطمینان او مبنی بر اینکه "ایالات متحده از قبرس در آینده محافظت خواهد کرد."

اگرچه این اظهارات تضمین رسمی امنیتی ایالات متحده نیست، اما نشان دهنده همکاری رو به رشد بین دو کشور است.

برای کشوری که برای دهه‌ها روابط نزدیک با مسکو داشت، سیاست خارجی ایالات متحده را با سوء ظن می‌نگرید و عضو ناتو نیست، چشم‌انداز حضور نظامی گسترده آمریکا نشان‌دهنده یک تغییر ژئوپلیتیکی مهم است.

این شاید واضح‌ترین نشانه تا به حال از سست شدن تدریجی روابط قبرس با روسیه و همسویی راهبردی نزدیک آن با واشنگتن باشد.

این تغییر به ویژه با توجه به تاریخ سیاسی قبرس قابل توجه است.

در سال‌های پس از استقلال از بریتانیا در سال 1960، جمهوری قبرس به دنبال متعادل کردن روابط خود بین شرق و غرب بود.

تحت رهبری اسقف اعظم ماکاریوس سوم، اولین رئیس جمهور قبرس مستقل، این کشور در سال 1961 به یکی از اعضای موسس جنبش غیرمتعهدها تبدیل شد، مجمع کشورهایی که با هیچ یک از دو ابرقدرت آن روز، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی همسو نبودند.

این رویکرد به نیکوزیا اجازه داد تا روابط نزدیک خود را با اتحاد جماهیر شوروی بدون قطع ارتباط خود با غرب حفظ کند.

حتی پس از پیوستن به اتحادیه اروپا در سال 2004، قبرس روابط قوی سیاسی، اقتصادی و نظامی با مسکو حفظ کرد.

در مقابل، روابط با ایالات متحده تحت الشعاع تهاجم ترکیه به جزیره در سال 1974 و شکست واشنگتن در انجام اقدام قاطع علیه آنکارا قرار گرفت.

ایالات متحده حفظ روابط راهبردی خود با ترکیه، متحد کلیدی ناتو را در اولویت قرار داد تا موضع سخت تری در برابر تهاجم اتخاذ کند.

موضع ایالات متحده به احساسات ضدآمریکایی گسترده در قبرس دامن زد که به تظاهرات خشونت آمیز در مقابل سفارت ایالات متحده در نیکوزیا در 19 اوت 1974 منجر شد که طی آن راجر دیویس سفیر ایالات متحده به ضرب گلوله کشته شد.

بی اعتمادی در سال 1987 بیشتر شد، زمانی که واشنگتن تحریم تسلیحاتی را علیه جمهوری قبرس اعمال کرد، هدف آن رسما جلوگیری از مسابقه تسلیحاتی در این جزیره و جلوگیری از تضعیف تلاش ها برای حل مناقشه قبرس بود.

تحریم تسلیحاتی ایالات متحده به اتکای گارد ملی قبرس (نیروهای مسلح جمهوری قبرس) به سیستم های تسلیحاتی ساخت روسیه کمک کرد و موقعیت مسکو را به عنوان یک شریک اصلی نظامی تقویت کرد.

واکنش قبرس به الحاق کریمه به روسیه در سال 2014 قدرت این روابط را نشان داد.

دولت قبرس نسبت به اعمال تحریم‌های شدیدتر اروپا علیه مسکو ابراز نگرانی جدی کرد. وزیر امور خارجه وقت، یوآنیس کاسولیدس هشدار داد که چنین اقداماتی می تواند عواقب ویرانگری برای اقتصاد قبرس داشته باشد.

روابط با مسکو در فوریه 2015، زمانی که رئیس جمهور نیکوس آناستازیادس از پایتخت روسیه بازدید کرد و مجموعه ای از توافق نامه ها را با رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین امضا کرد، عمیق تر شد.

اینها شامل یک یادداشت همکاری دریایی برای تسهیل بازدید کشتی های جنگی روسیه از بنادر قبرس بود. مسکو همچنین با شرایط بازپرداخت مطلوب تری برای وام 2.5 میلیارد یورویی خود به قبرس در سال 2011 موافقت کرد.

این همکاری تا اکتبر 2021 نزدیک بود، زمانی که نیکوس کریستودولیدس، وزیر امور خارجه وقت و رئیس جمهور فعلی، چارچوب همکاری استراتژیک 2022-2024 را در مسکو در کنار همتای روسی خود، سرگئی لاوروف، امضا کردند.

نقطه عطف تعیین کننده تنها چهار ماه بعد، در فوریه 2022، با تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین رخ داد.

به گفته کنستانتینوس آدامیدیس، دانشیار روابط بین الملل در دانشگاه نیکوزیا، تهاجم به یک تغییر ژئوپلیتیکی به سمت غرب که از قبل آغاز شده بود، سرعت بخشید.

آدامیدس به دویچه وله گفت: «برای اولین بار، جمهوری قبرس به‌رغم هزینه‌های اقتصادی و سیاسی جدایی از مسکو، آشکارا و صریحا طرف غرب را برگزید.

نیکوزیا با وجود پیوندهای قوی اقتصاد قبرس با مسکو، به ویژه در خدمات، سرمایه گذاری و گردشگری، خود را با تحریم های اتحادیه اروپا علیه روسیه همسو کرد.

این تصمیم نشان دهنده انحراف قابل توجهی از رویکرد سنتی سیاست خارجی قبرس برای حفظ تعادل بین روسیه و غرب بود.

به گفته آدامیدیس، موضع قبرس در قبال روسیه راه را برای روابط نزدیکتر با آمریکا به ویژه در زمینه امنیتی هموار کرد.

او توضیح داد که نیکوزیا موفق شد واشنگتن را متقاعد کند که می تواند به عنوان یک شریک قابل اعتماد در شرق مدیترانه عمل کند.

این نزدیکی پیش از جنگ، با بیانیه ای دوجانبه در مورد همکاری امنیتی که در سال 2018 امضا شد، پایه و اساس نهادی پیدا کرده بود.

ابتکارات بیشتری دنبال شد، از جمله مرکز قبرس برای امنیت زمین، دریاهای آزاد و بندر (CYCLOPS)، یک مرکز آموزشی با بودجه ایالات متحده که در آوریل 2022 در لارناکا افتتاح شد. این مرکز برای پرسنل امنیتی از قبرس و سایر کشورهای منطقه در زمینه هایی مانند امنیت بندر، مبارزه با تروریسم و ​​جلوگیری از قاچاق مواد خطرناک آموزش می دهد.

پیشرفت مهم‌تر برای گارد ملی قبرس در سپتامبر 2022 رخ داد، زمانی که واشنگتن تعلیق کامل تحریم‌های تسلیحاتی اعمال شده در سال 1987 را اعلام کرد.

این تصمیم امکان صادرات تجهیزات نظامی مرگبار به قبرس را مشروط به تاییدیه های لازم ایالات متحده فراهم کرد. تعلیق که دائمی نبود و مشروط به تمدید دوره ای است، تا 30 سپتامبر 2027 تمدید شده است.

تغییر جهت گیری امنیتی استراتژیک قبرس نیز به این دلیل مهم است که این کشور عضو ناتو نیست.

فرود سانحه یک ایرانی در پایگاه نظامی بریتانیا در آکروتیری در ماه مارس، بحثی را در قبرس در مورد اینکه آیا این کشور باید به ناتو بپیوندد، برانگیخت.

در آن زمان، رئیس جمهور نیکوس کریستودولیدس گفت که قبرس در حال آماده شدن برای عضویت بالقوه در سطوح نظامی، عملیاتی و اداری است و برای پیوستن به ناتو "حتی در صورت امکان فردا" درخواست خواهد کرد.

وی با این حال تاکید کرد که پیوستن به این ائتلاف امکان پذیر نیست زیرا "شرایط سیاسی با در نظر گرفتن موضع شناخته شده ترکیه وجود ندارد."

تغییر جهت گیری استراتژیک قبرس نیز در نوسازی نیروهای مسلح آن منعکس شده است.

پس از چندین دهه اتکای شدید به تجهیزات نظامی روسیه، این کشور به دنبال کاهش تدریجی وابستگی خود به تانک های T-80 ساخت روسیه و سامانه های پدافند هوایی Tor-M1 و Buk است.

این روند پس از تهاجم روسیه به اوکراین تسریع شد، زیرا تحریم‌ها علیه مسکو تامین قطعات یدکی و مهمات سیستم‌های تسلیحاتی روسی را دشوارتر کرد.

گام مهم دیگری در ژانویه 2025 رخ داد، زمانی که جو بایدن، رئیس جمهور وقت ایالات متحده به قبرس اجازه داد تا در برنامه های تدارکات دفاعی آمریکا، از جمله فروش نظامی خارجی (FMS) و مقالات دفاعی اضافی (EDA) شرکت کند.

این تصمیم به نیکوزیا امکان دسترسی به مکانیسم های اضافی برای دستیابی به تجهیزات نظامی ایالات متحده و تقویت بیشتر همکاری دفاعی بین قبرس و ایالات متحده را داد.