از ینبع تا صحار: ردیابی مسیرهای نفتی جایگزین عربستان سعودی

صادرات نفت عربستان سعودی هفته گذشته زمانی که حملات پهپادی بخشی از خط لوله شرق به غرب این کشور را منهدم کرد و جریان نفت را متوقف کرد و 4 تا 5 میلیون بشکه در روز نفت از عرضه جهانی خارج شد، ضربه دیگری خورد.

مشخص نیست که تعمیرات چقدر طول می کشد، اگرچه آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام منطقه ای سه تا پنج هفته تخمین می زند.

این خط لوله 1200 کیلومتری (746 مایلی) میادین اصلی تولید نفت پادشاهی را در شرق این کشور به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ در غرب متصل می کند و به نفت خام عربستان اجازه می دهد از تنگه هرمز عبور کند، تنگه هرمز که از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل در 28 فوریه تا حد زیادی بسته مانده است.

عربستان سعودی به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان، توانایی عربستان در حفظ جریان نفت خام، پیامدهای مهمی برای بازارهای جهانی انرژی دارد. الجزیره از کارشناسان پرسید که چه جایگزین هایی باقی مانده است، چگونه اختلال می تواند بر خریداران در سراسر جهان تأثیر بگذارد و چه معنایی برای درآمد پادشاهی دارد.

مجموع بارگیری نفت خام عربستان که در ژانویه و فوریه به بیش از 7.5 میلیون بشکه در روز رسید، در ماه اوت به حدود 2.3 میلیون بشکه در روز و در نیمه اول سپتامبر به 2.1 میلیون بشکه در روز کاهش یافت - کاهشی بیش از 70 درصدی.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که رقم واقعی بارگیری ممکن است تا حدودی بالاتر باشد، زیرا تانکرهای شاتلی که از هرمز عبور می‌کنند با ردیابی خاموش همیشه در داده‌های کشتی ثبت نمی‌شوند.

صادرات عربستان حول دو گذرگاه ساحلی ساخته شده است - خلیج در شرق، جایی که نفت خام از طریق تنگه هرمز خارج می شود، و دریای سرخ در غرب، جایی که می تواند از طریق کانال سوئز و خط لوله سومد به شمال یا از طریق تنگه باب المندب به سمت جنوب حرکت کند.

قبل از بحران، بیشتر نفت خام عربستان از طریق کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز، 39 کیلومتری (24 مایلی) نقطه توقف کشتیرانی که خلیج‌فارس را به خلیج عمان و دریای آزاد فراتر از آن متصل می‌کرد، ترک می‌شد.

عربستان سعودی حدود 7 تا 8 میلیون بشکه در روز نفت صادر می کرد که بیشتر حجم از طریق دریا در پایانه های راس تنوره و رأس الجعیمه بارگیری می شد و اولی به طور متوسط حدود 5.4 میلیون بشکه در روز در سال 2025 بود.

این مسیر مستقیم ترین و مقرون به صرفه ترین راه برای رسیدن به آسیا است که بخش عمده ای از صادرات نفت خام عربستان را خریداری می کند.

به گفته کارشناسان، با بسته شدن مسیر خط لوله غربی و خصمانه مسیر جنوبی دریای سرخ، عربستان سعودی با وجود محدودیت‌ها، هزینه‌های بالاتر و خطر فیزیکی حمله که با عبور از هرمز همراه است، چاره‌ای جز عقب انداختن صادرات از طریق خلیج فارس ندارد.

به گفته ریشی راجانالا، متخصص تحقیقات نفتی آمریکا در LSEG Data & Analytics، «با خط لوله شرق به غرب آفلاین، گزینه‌های عربستان محدود است. اولین مورد، ارسال نفت خام بیشتر از پایانه‌های خلیج فارس از طریق تنگه هرمز، از جمله انتقال کشتی به کشتی به خارج از تنگه، مانند سوهار در عمان است».

تولیدکنندگان خلیج قبلا بخشی از صادرات خود را به این سمت منتقل کرده اند، اما حجم آن به در دسترس بودن نفتکش ها، بیمه و هزینه حمل و نقل بستگی دارد و بسیار پایین تر از سطح قبل از جنگ است.

دومی استفاده از نفت خام است که قبلا در سواحل غربی و در پایانه‌های عین سخنا و سیدی کریر مصر ذخیره شده است، که می‌تواند به تامین اروپا از طریق خط لوله سومد ادامه دهد، اما فقط تا زمانی که حجم ذخیره شده باقی بماند. سومین راه اندازی مجدد مرحله ای خود خط لوله بسته به میزان آسیب است.

ریچارد متیوز، مدیر مشاوره و تحقیقات در Gibson Shipbrokers، یک شرکت خدمات کشتیرانی مستقر در لندن، گفت که ترانزیت از طریق هرمز باعث افزایش هزینه‌های حمل و نقل برای صادرات خاورمیانه می‌شود و ناکارآمدی بیشتری ایجاد می‌کند، و اضافه کرد: «ما نمی‌دانیم بارگیری یانبو برای چه مدت به حالت تعلیق در خواهد آمد، اما به نظر نمی‌رسد این یک راه حل سریع باشد.»

یکی از راه‌های کاهش این خطر این است که نفت‌کش‌ها با خاموش کردن فرستنده‌های AIS خود - که در ناوبری دریایی برای شناسایی و ردیابی کشتی‌ها استفاده می‌شود - در هنگام عبور از آب‌های ساحلی عمان، «تاریک» شوند. متیوز گفت: "آنها با فرستنده های خاموش ترانزیت خواهند کرد و احتمالا با نیروی دریایی ایالات متحده هماهنگ می شوند، اما همچنان مانند دیگران با خطر حمله روبرو هستند."

اگر این قطعی بیش از چند هفته طول بکشد، تعادل بیشتر تغییر می‌کند: حجم ذخیره‌شده کاهش می‌یابد و هر نفت خامی که نمی‌تواند در خلیج فارس حرکت کند، باید ذخیره شود یا تولید نشده باقی بماند، که فشار را بر سطح تولید که در حال حاضر بسیار پایین‌تر از حجم قبل از جنگ در ماه اوت بود، می‌افزاید.

راهول چودری، معاون تحقیقات بالادستی در ریستاد انرژی، یک شرکت مستقل تحقیقات انرژی، گفت که صادرات مسیر هرمز در ماه سپتامبر به بیش از دو میلیون بشکه در روز در دو هفته اول افزایش یافت که تقریبا یک میلیون بشکه در روز بالاتر از ماه اوت است.

وی افزود: "ما انتظار داریم صادرات تنگه هرمز در نیمه دوم ماه بیشتر افزایش یابد، که قبلا در آرامکو مشهود است که بارگیری های اضافی را به پالایشگاه های آسیایی از صحار ارائه می دهد. عربستان سعودی می تواند در روزهای آینده برای جبران خسارات ینبع بیشتر بر فعالیت نفتکش های تاریک متکی باشد."

بیشتر نفت خام عربستان سعودی در شرق تولید می شود و خط لوله شرقی-غربی آرامکو تأسیسات فرآوری غوار و ابقیق را در آنجا به بندر ینبع در طرف مقابل کشور متصل می کند.

این بنا در سال 1981 و در زمان جنگ ایران و عراق ساخته شد، دقیقا برای کاهش اتکا به تنگه هرمز در بحرانی که اکنون عربستان سعودی و سایر صادرکنندگان خلیج فارس با آن مواجه هستند.

حداکثر ظرفیت آن حدود 7 میلیون بشکه در روز است.

نفت خامی که از ینبع حمل می شود دو راه برای حرکت از طریق دریای سرخ دارد - جنوب از طریق باب المندب یا شمال از طریق سوئز.

محموله هایی که به سمت جنوب آسیا می روند باید از تنگه باب المندب – دومین مسیر برتر پس از هرمز – عبور کنند.

اما نیروهای حوثی مورد حمایت ایران در سپتامبر یک حمله نظامی سریع را آغاز کردند و بندر موکا یمن، شهر ساحلی ذوباب و جزیره مایون را تصرف کردند و اکنون این تنگه را تحت کنترل دارند. آنها همچنین تحریم دریایی عربستان سعودی را اعلام کرده اند و کشتی ها را از بارگیری یا تخلیه بار در بنادر عربستان منع کرده اند.

با مسدود شدن خروجی جنوبی، نفتکش هایی که مایل به رسیدن به آسیا هستند، باید به سمت شمال حرکت کنند.

تانکرهای نفتی می‌توانند مستقیما از کانال سوئز عبور کنند یا محموله‌های خود را در پایانه عین سخنه مصر در دریای سرخ به خط لوله سومد تخلیه کنند، که آن را از طریق زمین از سراسر مصر به بندری در دریای مدیترانه در نزدیکی اسکندریه می‌برد و در آنجا بارگیری مجدد روی نفتکش‌های عازم اروپا می‌شود.

حامل‌های نفت خام بسیار بزرگ (VLCCs) برای عبور از کانال با آب‌نشست کامل - حداکثر عمق مطمئن در هنگام بارگیری کامل - بسیار بزرگ هستند، بنابراین در عوض تا حدی در عین سخنا تخلیه می‌شوند و قبل از ادامه، حجم باقی‌مانده را در ترمینال مدیترانه بارگیری می‌کنند.

بر اساس تحقیقات سرمایه‌گذاری جهانی HSBC، آرامکو قبل از تعلیق یانبع، عملیات مشابهی «شاتلینگ» را برنامه‌ریزی کرده بود و از نفت‌کش‌های کوچک‌تر Suezmax برای انتقال نفت خام بین ینبع و عین سخنا استفاده می‌کرد.

از آنجا، رسیدن به خریداران آسیایی به معنای حرکت به سمت غرب از طریق تنگه جبل الطارق و اطراف دماغه امید خوب است - سفری تقریبا 13,140 مایل دریایی (معادل حدود 24,335 کیلومتر) که تقریبا 3,370 مایل دریایی (هر ماه 6,2141 کیلومتر در روز) را کم می کند. سفر و گران‌تر کردن حمل و نقل در حالی که تانکرها را برای مدت طولانی‌تری بسته‌اند.

اما برخی کارشناسان انتظار دارند که عملیات خط لوله شرق به غرب زودتر از سر گرفته شود و این امیدواری را ایجاد می کند که صادرات نفت عربستان به سطوح پایدارتر بازگردد.

چودهری گفت: "ما انتظار داریم که این خط لوله ظرف چند هفته با ظرفیت کاهش 40 تا 60 درصدی، با جریان حدود 2.5 تا 3 میلیون بشکه در روز، مجددا راه اندازی شود. با توجه به اینکه عربستان احتمالا پالایشگاه ها را در اولویت قرار می دهد، تنها حدود 0.5 تا 1 میلیون بشکه در روز برای صادرات باقی می ماند، به این معنی که صادرات نفت خام ینبع حتی پس از یک استراحت جزئی 2.5 تا 3 میلیون بشکه کاهش می یابد.

بخشی از این شکاف را می‌توان با افزایش ارتفاع هرمز و افزایش فعالیت ناوگان تاریک پوشش داد و تأثیر خالص بر صادرات نفت خام عربستان را به حدود 1.5 تا 2 میلیون بشکه در روز کاهش داد.»

یکی از گزینه هایی که به وضوح در برنامه ریزی عربستان وجود ندارد، حمل و نقل با کامیون است - و ریاضیات دلیل آن را توضیح می دهد. این پادشاهی معمولا 5 تا 7 میلیون بشکه در روز صادر می کند. برای جایگزینی حتی یک روز حجم خودرو از طریق جاده به 25000 تا 35000 کامیون تانکر با بار کامل نیاز دارد که هر کدام حدود 200 بشکه نفت حمل می کنند.

این کاروان که سپر به سپر ردیف شده بودند، نزدیک به 500 کیلومتر (310 مایل) - تقریبا فاصله ریاض تا نزدیکترین ساحل - امتداد خواهد داشت.

در مقایسه، یک VLCC تنها حدود 2 میلیون بشکه در یک سفر حمل می‌کند و خود خط لوله روزانه میلیون‌ها بشکه را با حداقل نیروی انسانی جابه‌جا می‌کند - به همین دلیل است که حتی با به خطر افتادن شریان‌های صادراتی اصلی، طرح بازگشتی عربستان سعودی از طریق کشتی‌ها انجام می‌شود، نه جاده‌ها.

راجانالا، متخصص تحقیقات در LSEG، گفت: "بازار کاهش قابل توجهی در عرضه قیمت گذاری می کند، و مدت زمان قطع به عنوان ابهام اصلی است. مقامات سعودی جدول زمانی برای تعمیر ارائه نکرده اند، و برآوردها تاکنون از چند روز تا هشت هفته برای بهبود کامل گزارش شده است."

عربستان سعودی تا همین اواخر بزرگترین صادرکننده نفت جهان بود.

خریداران اصلی آن پالایشگاه های آسیایی و اروپایی هستند، از جمله چین که 22 درصد نفت عربستان سعودی را خریداری کرد و پس از آن کره جنوبی (14 درصد)، ژاپن (13 درصد)، هند (10 درصد) و آمریکا (5 درصد) قرار دارند.

این خریداران در حال حاضر تعطیلی را احساس می کنند. محموله های برنامه ریزی شده برای پالایشگاه های اروپایی در حال لغو شدن هستند و بسیاری از شرکت ها را مجبور می کند به دنبال نفت خود در جای دیگری از جمله به ایالات متحده، دریای شمال و غرب آفریقا باشند.

راجانالا گفت: «برخی از پالایشگاه‌های اروپایی با محموله‌های لغو شده عربستان در حال حاضر نفت خام را از دریای شمال تامین می‌کنند و به دنبال محموله‌هایی از آمریکا و آسیای مرکزی هستند، در حالی که به خریداران آسیایی بارگیری‌های جایگزین از خلیج فارس پیشنهاد می‌شود.

بشکه‌های گمشده نیز نفت خام گوگرد بالاتری دارند. جایگزینی گریدهای عربستان مانند سبک عرب و متوسط ​​عرب، مانند جایگزین، دشوار است، زیرا جایگزین‌های موجود از ایالات متحده، قزاقستان و بیشتر دریای شمال معمولا دارای محتوای گوگرد کمتری هستند. این فشار خاصی را بر پالایشگاه‌هایی وارد می‌کند که برای نفت خام خاورمیانه پیکربندی شده‌اند، که بسیاری از آنها در آسیا هستند که بیشترین سهم را از عربستان صادر می‌کنند.»

علیرغم اینکه قیمت های بالاتر نفت به نفع عربستان سعودی است، این قیمت ها با ناتوانی در صادرات فیزیکی در حجم عادی جبران می شود.

اختلالات مستمر به مالیه عمومی آسیب می رساند. تحقیقات UBS اکنون پیش بینی می کند کسری بودجه سال 2026 به 5 درصد از تولید ناخالص داخلی در برابر هدف اولیه 3.3 درصد برسد.

لویی وینسنت گاو، از شرکت تحقیقاتی مستقل Gavekal Research، خاطرنشان کرد که «بمباران ینبع، همراه با بمباران خط لوله شرق به غرب، و تصرف گذرگاه دریایی باب المندب توسط حوثی‌ها، به طور ناگهانی علامت‌های سوال بزرگی را در مورد توانایی نفت عربستان برای ادامه جریان نفت از طریق دریای سرخ و اگر نفت عربستان به بقیه جهان پمپاژ کند، ایجاد می‌کند. آیا دولت عربستان سعودی می تواند دارایی های خود را بفروشد.