استارلینک در دست نتانیاهو؛ آیا اسرائیل برای شکستن دیوار اینترنت جمهوری اسلامی برنامه‌ای دارد؟

نتانیاهو روز پنج‌شنبه ۲ مهر ۱۴۰۵ گفت این وسیله ارتباطی به مردم امکان می‌دهد به اطلاعات دسترسی داشته باشند و از «آزادی اندیشه و بیان» برخوردار شوند و مدعی شد به همین دلیل جمهوری اسلامی میلیاردها دلار صرف سانسور اینترنت می‌کند.او سپس گفت دستگاه را در سازمان ملل باقی می‌گذارد تا به هیأت جمهوری اسلامی داده شود و اعضای آن در صورت «جدا شدن» از حکومت بتوانند آزادانه روایت خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند.ماجرا اما به تریبون مجمع عمومی ختم نشد.دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، همان دستگاه را برداشت و به سراغ ناصر اسدی، از اعضای هیأت جمهوری اسلامی، رفت و از او خواست استارلینک را با خود به تهران ببرد.به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندیددانون گفت این دستگاه می‌تواند در ایران «بسیار مفید» باشد و افزود اسرائیل مردم ایران را دوست دارد و برای «تغییر رژیم» در این کشور دعا می‌کند.دیپلمات ایرانی به او پاسخ نداد، روی خود را برگرداند و دستگاه را تحویل نگرفت.این دو صحنه در نگاه نخست ممکن است صرفا یک حرکت تبلیغاتی در حاشیه مجمع عمومی به نظر برسد، اما سابقه استارلینک در روابط ایران و اسرائیل و تحولات ماه‌های اخیر نشان می‌دهد انتخاب این دستگاه احتمالا تصادفی نبوده است.بنت: اسرائیل برای قاچاق ده‌ها هزار استارلینک به ایران برنامه داشتنفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل و رقیب سیاسی نتانیاهو، در ۲ تیر ۱۴۰۵ برای نخستین بار علنا تایید کرد که دولت اسرائیل در دوره نخست‌وزیری او پروژه‌ای برای انتقال مخفیانه استارلینک به داخل ایران آغاز کرده بود.بنت گفت روند «خرید و قاچاق ده‌ها هزار گیرنده استارلینک به ایران» را آغاز کرده بود تا در صورت قطع اینترنت، ارتباط معترضان با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی همچنان برقرار بماند.او هدف این برنامه را کمک به سازماندهی مخالفان جمهوری اسلامی و در نهایت سقوط حکومت ایران عنوان کرد.با این حال، بنت که از مخالفان دولت کنونی اسرائیل است، مدعی شد دولت نتانیاهو پس از او این برنامه را ادامه نداده و به همین دلیل هنگام اعتراضات گسترده بعدی، زیرساختی که او در نظر داشت در ایران وجود نداشت.دفتر نتانیاهو در آن زمان به پرسش رویترز درباره این ادعا پاسخ نداد و اسپیس‌ایکس نیز اظهارنظری نکرد. بنابراین روایت بنت درباره ابعاد عملیات اسرائیل به‌طور مستقل تایید نشده است.با این حال، اظهارات او نخستین تایید علنی یک نخست‌وزیر پیشین اسرائیل درباره دخالت مستقیم این کشور در انتقال تجهیزات استارلینک به داخل ایران بود.نمایش همان دستگاه در دست نتانیاهو در سازمان ملل، سه ماه پس از اظهارات بنت، این پرسش را مطرح کرده است که آیا دولت کنونی اسرائیل نیز اکنون استارلینک را به بخشی از سیاست خود در قبال جامعه ایران تبدیل کرده است؟دست‌کم تاکنون دولت اسرائیل از آغاز برنامه تازه‌ای برای انتقال یا توزیع استارلینک در ایران خبر نداده است.از اعتراضات دی‌ماه تا اینترنت رایگان استارلینکاهمیت استارلینک در ایران پس از آغاز اعتراضات سراسری از ۷ دی ۱۴۰۴ و به‌ویژه پس از قطع تقریبا کامل ارتباطات در ۱۸ دی همان سال به‌طور چشمگیری افزایش یافت.برخلاف اینترنت ثابت و تلفن همراه که ارتباط آنها با جهان خارج از زیرساخت‌های تحت کنترل حکومت می‌گذرد، استارلینک مستقیما با مجموعه‌ای از ماهواره‌های مدار پایین زمین ارتباط برقرار می‌کند و در نتیجه قطع کامل آن برای حکومت بسیار دشوارتر است.رویترز در روزهای نخست قطع اینترنت با سه کاربر داخل ایران گفت‌وگو کرد که همچنان از طریق استارلینک به اینترنت متصل بودند؛ یکی از آنها گفته بود ده‌ها نفر را می‌شناسد که از این سیستم استفاده می‌کنند.چند روز بعد، فعالان به آسوشیتدپرس گفتند اسپیس‌ایکس هزینه استفاده از استارلینک در ایران را حذف کرده است.برآورد مطرح‌شده در آن زمان از وجود بیش از ۵۰ هزار ترمینال قاچاق‌شده استارلینک در ایران حکایت داشت؛ دستگاه‌هایی که برخی از آنها از زمان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ وارد کشور شده بودند.آسوشیتدپرس همچنین گزارش داد اسپیس‌ایکس به‌روزرسانی نرم‌افزاری‌ای ارائه کرده بود که به مقابله با تلاش جمهوری اسلامی برای ایجاد اختلال در سیگنال استارلینک کمک می‌کرد.به این ترتیب، در حالی که حکومت توانسته بود بخش عمده جمعیت ایران را از اینترنت جهانی جدا کند، تصاویر و اطلاعات مربوط به سرکوب اعتراضات همچنان از طریق شمار محدودی از این دستگاه‌ها از کشور خارج می‌شد.آمریکا هم وارد ماجرا شده استبا این حال، اسرائیل تنها بازیگر خارجی این ماجرا نیست.رویترز در اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش داد دولت دونالد ترامپ پس از سرکوب اعتراضات دی‌ماه بیش از شش هزار ترمینال استارلینک را برای کمک به دسترسی شهروندان به اینترنت به داخل ایران منتقل کرده است؛ گزارشی که این خبرگزاری در آن به اطلاعات منتشرشده پیشین از سوی وال‌استریت ژورنال استناد کرد.اما طرح مهم‌تری نیز در دست بررسی بوده است.بر اساس گزارش رویترز، پنتاگون و اسپیس‌ایکس درباره ایجاد امکان اتصال مستقیم تلفن‌های همراه در ایران به شبکه استارلینک، موسوم به «Direct-to-Cell»، مذاکره کرده‌اند.در صورت عملی شدن چنین طرحی، کاربران برای اتصال به شبکه ماهواره‌ای دیگر به ترمینال مخصوص استارلینک روی زمین نیاز نخواهند داشت و تلفن همراه می‌تواند مستقیما با ماهواره ارتباط برقرار کند.به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندیدبه گفته منابع رویترز، اسپیس‌ایکس برای راه‌اندازی این قابلیت تا ۵۰۰ میلیون دلار و برای ادامه ارائه آن ماهانه ۱۰۰ میلیون دلار درخواست کرده بود و همین هزینه‌ها باعث اختلاف با مقام‌های پنتاگون شده بود.رویترز تا زمان انتشار گزارش نتوانسته بود مشخص کند که آیا در نهایت توافقی در این زمینه حاصل شده است یا خیر.اگر چنین فناوری‌ای روزی در مقیاس وسیع در ایران فعال شود، معادله کنونی را تا حد زیادی تغییر خواهد داد؛ زیرا یکی از مهم‌ترین راه‌های مقابله حکومت با استارلینک، یعنی پیدا کردن و ضبط ترمینال‌های زمینی، دیگر به همان شکل کارایی نخواهد داشت.برخورد شدید جمهوری اسلامی با دارندگان استارلینکدر سوی دیگر این نبرد ارتباطی، جمهوری اسلامی از زمان خیزش دی‌ماه برخورد با دارندگان و توزیع‌کنندگان استارلینک را به‌شدت افزایش داده است.همزمان با قطع اینترنت، گزارش‌هایی از جست‌وجوی نیروهای امنیتی برای یافتن ترمینال‌ها منتشر شد. یورونیوز در ۲۴ دی ۱۴۰۴ به نقل از یک کنشگر ایرانی گزارش داد که بخش بزرگی از اطلاعاتی که در آن مقطع از ایران خارج می‌شد، از طریق استارلینک انتقال می‌یافت.برخوردها در ماه‌های بعد ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد. وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ از توقیف «صدها» دستگاه استارلینک خبر داد و نسبت به تهیه و استفاده از این تجهیزات هشدار داد.عفو بین‌الملل نیز گزارش داده که نهادهای امنیتی استفاده از استارلینک و دیگر راه‌های دور زدن قطع اینترنت را در مواردی در قالب «جاسوسی» یا «همکاری با کشورهای متخاصم» تعریف کرده‌اند؛ اتهام‌هایی که بر اساس قوانین جدید جمهوری اسلامی می‌تواند حتی خطر مجازات اعدام را به همراه داشته باشد.این سازمان موارد متعددی از بازداشت افراد به اتهام داشتن، فروش یا استفاده از تجهیزات استارلینک را ثبت کرده و گفته است پیام‌های هشدارآمیز نهادهای امنیتی به برخی کاربران صراحتا آنها را به پیگرد قضایی، حبس سنگین و در صورت ادعای ارتباط با اسرائیل یا کشورهای «متخاصم»، مجازات‌های شدیدتر تهدید کرده است.مواردی از برخورد بسیار سنگین قضایی در پرونده‌هایی که استارلینک یکی از عناصر آنها بوده نیز گزارش شده است. برای نمونه، سازمان حقوق بشر ایران در مرداد ماه اعلام کرد علی اسماعیلی در پرونده‌ای امنیتی که در آن وجود یک دستگاه استارلینک نیز مطرح شده بود، به اتهام همکاری اطلاعاتی با اسرائیل به اعدام محکوم شد؛ هرچند حکم اعدام او به صرف داشتن استارلینک صادر نشده بود.استارلینک؛ ابزار ارتباطی یا میدان تازه تقابل؟در نتیجه، دستگاه کوچکی که نتانیاهو در سازمان ملل بالای سر برد، مدت‌هاست از یک ابزار ساده دسترسی به اینترنت فراتر رفته است.جمهوری اسلامی استارلینک را بالقوه ابزاری برای فعالیت «دشمن» می‌داند و دارندگان و توزیع‌کنندگان آن را تحت تعقیب قرار می‌دهد؛ در مقابل، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل اذعان کرده که کشورش برای انتقال مخفیانه ده‌ها هزار دستگاه به ایران برنامه داشته و آمریکا نیز برای رساندن هزاران ترمینال و حتی ایجاد اتصال مستقیم ماهواره‌ای به تلفن‌های همراه ایرانیان تلاش کرده است.اکنون نتانیاهو استارلینک را در برابر دوربین‌های مجمع عمومی سازمان ملل به نماد مقابله با سانسور جمهوری اسلامی تبدیل کرده است.با این حال، هنوز سند علنی در دست نیست که نشان دهد دولت کنونی اسرائیل برنامه تازه‌ای برای انتقال گسترده استارلینک به ایران آغاز کرده است.بنابراین نمایش نتانیاهو فعلا بیش از آنکه اثبات‌کننده آغاز یک عملیات تازه باشد، حامل یک پیام سیاسی است؛ پیامی درباره نبردی که از هم‌اکنون بر سر کنترل ارتباط ایرانیان با جهان خارج جریان دارد.