امنیت غذایی جهانی در معرض تهدید است

محقق ارشد مرکز مطالعات الجزیره

به نظر می رسد حمله به کشتی های تجاری به یک تاکتیک ثابت در جنگ های جاری تبدیل شده است. در منطقه خلیج فارس، آنها بخشی از ادامه جنگ فرسایشی بین ایالات متحده و ایران هستند. در دریای سیاه، آنها به یکی از ویژگی های برجسته درگیری بین روسیه و اوکراین تبدیل شده اند. بیشتر کشتی‌هایی که هدف قرار می‌گیرند کشتی‌های نظامی نیستند، بلکه کشتی‌های تجاری حامل نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی یا کالاهای غذایی مانند گندم و ذرت هستند. همه یا برای عملکرد اقتصاد یا برای بقای انسان ضروری هستند.

در ماه اکتبر، کشتیرانی تجاری در دریای سیاه شاهد تشدید شدید بود، با یک سری حملات پهپادی که حداقل 9 کشتی را در سواحل رومانی و بلغارستان، هر دو عضو ناتو، هدف قرار دادند. این یک تحول خطرناک است که از طریق آن مسکو در حال آزمایش انسجام ائتلاف است. چندین عضو ناتو قبلا از تهاجم روسیه به خاک خود شکایت کرده‌اند و این پرسش‌ها را در مورد اینکه آیا می‌توان به ماده 5 پیمان آتلانتیک شمالی که دفاع دسته‌جمعی را ارائه می‌کند، استناد کرد یا خیر، شکایت کرده است.

روسیه بارها بنادر اوکراین در دریای سیاه و رودخانه دانوب را بمباران کرده است. با اختلال در اکثر بنادر اوکراین، کیف به مسیرهای جایگزین برای صادرات غلات خود به بازارهای آفریقا و خاورمیانه روی آورده است. اینها به سه دسته اصلی تقسیم می شوند:

اما این راهروهای جایگزین از حملات روسیه در امان نمانده اند. بر اساس گزارش شرکت امنیت دریایی Ambrey، نرخ ماهانه حملات مرتبط با کریدور دانوب در سه ماهه ژوئیه تا سپتامبر 3.7 برابر بیشتر از نیمه اول سال 2026 بوده است. در همین حال، سهم دانوب از محموله جابجایی در بنادر اوکراین از حدود 10 درصد در 20 ژانویه تا 6 ژوئن به 72 درصد افزایش یافته است.

نه روسیه و نه اوکراین که به دنبال تحمیل حداکثر خسارت و خسارات به یکدیگر هستند، از استفاده از هر وسیله موجود برای بازدارندگی یا تحت سلطه خود درآوردن یکدیگر طفره رفته اند. در حالی که جنگ ابتدا بر تأسیسات نظامی و لجستیکی متمرکز بود، حملات متعاقبا به زیرساخت‌ها و بنادر و سپس به تدریج به پالایشگاه‌ها و تأسیسات انرژی گسترش یافت. امروزه تأسیسات مرتبط با مواد غذایی و کشتی های حامل غلات و سایر محصولات غذایی به طور فزاینده ای در خط آتش قرار دارند.

در آغاز جنگ، مسکو حملات خود را بر زیرساخت های اوکراین برای تولید غلات و دانه های روغنی متمرکز کرد. دسترسی به بنادر اوکراین در دریای سیاه را مسدود کرد و بارها کشتی های حامل غلات را هدف قرار داد. این امر اوکراین را وادار کرد تا مسیرهای صادراتی جایگزین از جمله دانوب را که خود به هدف حملات روسیه تبدیل شده است، تضمین کند.

صادرات غلات و روغن نباتی بخش مهمی از اقتصاد اوکراین است. داده ها حاکی از آن است که آنها حدود 40 درصد از کل صادرات کالای کشور را در نیمه اول سال جاری به خود اختصاص داده اند. این به توضیح اینکه چرا روسیه حملات خود را بر بنادر و کشتی‌های حمل‌ونقل این محصولات اقتصادی حیاتی متمرکز کرده است کمک می‌کند.

از سوی دیگر، تولید و صادرات غلات روسیه تا همین اواخر، نسبتا در برابر حملات مصون مانده بود. اما تابستان امسال، کیف پهپادهای خود را به سمت تأسیسات صادرات غلات و روغن نباتی روسیه و همچنین کشتی‌های تجاری از جمله کشتی‌های حامل غلات هدایت کرد.

این یک تغییر قابل توجه در جنگ اقتصادی بود، زیرا حملات اوکراین قبلا بیشتر بر تأسیسات انرژی و تأسیسات نظامی روسیه متمرکز شده بود. حملات اوکراین پایانه های اصلی صادرات غلات روسیه در دریای سیاه و دریای آزوف را مختل کرد و مسکو را مجبور کرد که بخشی از صادرات خود را به بنادر دریای بالتیک منحرف کند. دریای آزوف قبلا نزدیک به یک چهارم صادرات گندم روسیه را انجام می داد.

روسیه بزرگترین صادرکننده گندم در جهان است و اوکراین در رتبه پنجم قرار دارد. آنها با هم نزدیک به 27 درصد از صادرات جهانی گندم را تشکیل می دهند. حملات اخیر، معاملات آتی گندم در بورس کالای شیکاگو را به بالاترین سطح خود از سال 2023 رسانده است و قیمت ها در 9 ماه اول سال جاری حدود 20 درصد افزایش یافته است.

تشدید حملات هر دو طرف با فصل اوج صادرات گندم در هر کشور همزمان شده است. گندم زمستانه، گونه غالبی که در روسیه و اوکراین کشت می شود، در تابستان برداشت می شود و در اواخر تابستان و اوایل پاییز صادر می شود.

بر اساس گزارش‌ها، حملات اوکراین، به‌ویژه آنهایی که بنادر روسیه در دریای آزوف و نووروسیسک را هدف قرار می‌دهند، حدود 70 درصد از ظرفیت صادرات غلات روسیه را از بین برده است. در همین حال، حملات اخیر روسیه، حمل و نقل از اودسا را ​​متوقف کرده و نزدیک به 90 درصد از محموله‌های غلات اوکراین را از کار انداخته است.

اوکراین همچنین حملات خود را به کشتی های باری که بنادر روسیه را ترک می کردند در ماه های ژوئیه و اوت تشدید کرد. به گفته مقامات نظامی اوکراین، آنها بین 6 تا 11 ژوئیه به 76 کشتی روسی حمله کردند. در اواسط ماه ژوئیه، روسیه صادرات از طریق کانال دون آزوف را به حالت تعلیق درآورد. صادرات گندم روسیه از طریق دریای آزوف پس از حمله اوکراین به پایانه اصلی صادرات غلات در بندر تامان روسیه در اواخر ژوئیه، با شکست بیشتری مواجه شد.

به قول معروف، بدبختی ها به ندرت به تنهایی به وجود می آیند. حملات به تأسیسات مرتبط با مواد غذایی و مسیرهای عرضه که شامل دو تن از بزرگترین تولیدکنندگان غلات در جهان است با کاهش تولید جهانی گندم ناشی از خشکسالی و تغییرات آب و هوایی همزمان شده است.

بر اساس برآوردهای وزارت کشاورزی ایالات متحده، تولید ترکیبی هفت کشور بزرگ صادرکننده گندم در جهان احتمالا در فصل 2026-27 11 درصد کاهش خواهد یافت.

این تحولات روی هم یک تهدید دوگانه برای امنیت غذایی جهانی به شمار می‌رود. ظرفیت تولید مواد غذایی رو به کاهش است، در حالی که توانایی تحویل آن به بازارهای وارداتی در بحبوحه افزایش هزینه های حمل و نقل و هزینه های فزاینده ایمن سازی محموله ها مختل شده است.

در نهایت، جنگی که در دریای سیاه در حال وقوع است به قیمت های بالاتر مواد غذایی، افزایش قبوض واردات و کاهش ذخایر استراتژیک، به ویژه در کشورهای عربی و آفریقایی که به شدت به غلات وارداتی وابسته هستند، تبدیل خواهد شد.

اختلال در عرضه انرژی ناشی از جنگ در آب‌های خلیج فارس باعث افزایش تورم شده است. اکنون، کاهش ذخایر غذایی ناشی از جنگ در دریای سیاه، یک منبع دیگر به همان اندازه خطرناک تورم را تهدید می کند.

نسخه ای از این قطعه به زبان عربی در ابتدا توسط مرکز مطالعات الجزیره در اینجا منتشر شد.