جنگ سودان با تعطیلی مدارس و آوارگی آینده کودکان را می‌دزدد

ابکار محمد 9 ساله هر روز در خیابان های بندر سودان مشغول تمیز کردن و جلا دادن کفش ها است. او چند روز پس از شروع درگیری مسلحانه در 15 آوریل 2023 به همراه مادر و سه خواهر و برادرش از خارطوم وارد شهر شرقی سودان شد.

آبکار پدرش را قبل از شروع جنگ از دست داد و خانواده در یک خانه اجاره ای در الکساره، محله کم درآمد پورت سودان زندگی می کنند.

به دلیل وضعیت مالی خانواده، او به مدرسه نمی‌رود، اما در کلاس‌های «خلوا» سنتی شرکت می‌کند و در آنجا قرآن می‌آموزد.

او به الجزیره گفت: «وقتی درس من تمام می‌شود، تجهیزات تمیز کردن کفش‌ام را برمی‌دارم و برای کار به مناطق شلوغ می‌روم. "عصر، با وسایل نقلیه عمومی به خانه می روم و مطمئن می شوم که قبل از غروب آفتاب برمی گردم."

او گفت: «برادر 23 ساله‌ام برای تامین بیشتر هزینه‌های خانه در مشاغل معمولی در بازار کار می‌کند.

به گفته یونیسف، داستان آبکار بازتاب زندگی هشت میلیون از 17 میلیون کودک در سن مدرسه کشور است که از مدرسه بازمانده اند.

در دارفور، یکی از مناطق سودان که به شدت آسیب دیده از جنگ، حدود 80 درصد مدارس بسته بودند و 70 درصد از کودکان این منطقه در کلاس درس شرکت نمی کردند.

Save the Children تخمین می‌زند که کودکان سودان از زمان آغاز جنگ در آوریل 2023، به‌دلیل تعطیلی طولانی‌مدت مدارس، جنگ، آوارگی و آسیب‌دیدگی به امکانات آموزشی، به‌طور میانگین حدود 484 روز از یادگیری کلاس درس را از دست داده‌اند.

نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) که از سال 2023 با نیروهای مسلح سودان (SAF) درگیر بوده است، متهم به هدف قرار دادن مدارس و دانشگاه ها در حملات هواپیماهای بدون سرنشین و سایر زیرساخت های غیرنظامی است.

در سپتامبر 2026، حمله هواپیمای بدون سرنشین به دو انبار در کردفان شمالی، بیش از 330000 کتاب درسی مدرسه و سایر مواد آموزشی را نابود کرد.

سلیمه ایشاق، رئیس شورای مشورتی دولت برای زنان و کودکان، به الجزیره گفت که کودکانی که در مناطق درگیری مانند دارفور و بخش‌هایی از کردفان زندگی می‌کنند، در معرض خطر از دست دادن دائمی آموزش هستند. این می تواند تأثیر بدی بر آینده آنها، به ویژه برای دختران، داشته باشد.

سلیمه به الجزیره گفت: «موارد ترک تحصیل و ازدواج کودکان در کنار خشونت جنسی گزارش شده است. [دختران] با خطرات بیشتری از جمله بارداری نوجوانان و افزایش مسئولیت‌های خانگی مواجه هستند که می‌تواند شانس بازگشت آنها به تحصیل را محدودتر کند».

فقدان مدارس به عنوان محیط‌های امن و محافظت‌کننده، کودکان را به‌طور فزاینده‌ای در برابر طیفی از تهدیدها آسیب‌پذیر می‌کند، از جمله کار کودکان، ازدواج زودهنگام، استخدام و استفاده توسط گروه‌های مسلح، استثمار، خشونت جنسی، قاچاق و جدایی خانواده.

ایوا هیندز، رئیس حمایت و ارتباطات یونیسف در سودان، گفت که تقریبا نیمی از ساختمان‌های مدارس در این کشور به دلیل آسیب‌های جنگ دیگر به عنوان کلاس درس عمل نمی‌کنند.

هیندز به الجزیره گفت: «کودکان آواره، که بسیاری از آنها چندین بار مجبور به فرار شده اند، با موانع بیشتری مواجه می شوند، زیرا جابه جایی مکرر یادگیری آنها را مختل می کند و آنها را از معلمان و همکلاسی ها جدا می کند و اغلب آنها را بدون مواد آموزشی یا مکانی امن برای مطالعه رها می کند.

کودکانی که دیگر به مدرسه نمی‌روند، دسترسی به فضای امن را از دست می‌دهند و در معرض خطرات مرتبط با کار کودکان، استخدام توسط گروه‌های مسلح و سایر سوء استفاده‌ها قرار می‌گیرند.

هیندز هشدار داد که هر چه کودکان بیشتر از مدرسه باز بمانند، جبران یادگیری از دست رفته برای آنها دشوارتر خواهد شد. این اختلال می‌تواند نابرابری‌های موجود را عمیق‌تر کند و به این معنی باشد که نسلی از کودکان و جوانان سودانی قادر به کمک به صلح، بهبود و توسعه آینده این کشور نیستند.

هیندز گفت: "درگیری در سودان همچنان تاثیر مخربی بر آموزش کودکان دارد. پیامدهای آن بسیار فراتر از کلاس درس است."

حناء محمد روانشناس به الجزیره گفت که آوارگی طولانی مدت و وقفه در مدرسه آسیب های روانی قابل توجهی بر کودکان وارد کرده است. بسیاری از آنها در حالت ترس دائمی هستند، اختلالات خواب را تجربه می کنند و در تمرکز مشکل دارند.

او به الجزیره گفت: «این فشارها همچنین به تغییراتی در رفتار، از جمله افزایش پرخاشگری یا کناره گیری اجتماعی منجر شده است. بیرون از مدرسه بودن کودکان را از یک محیط حفاظتی مهم محروم می کند. فقدان این حفاظت همچنین به آشکار شدن موارد خشونت و استثمار جنسی علیه کودکان کمک کرده است.

اقتصاد سودان به دلیل جنگ 30 سال عقب افتاده است و 60 درصد سودان اکنون در فقر به سر می برند.

خانواده‌هایی که از درگیری فرار می‌کنند اغلب وارد شهرهای جدید یا اردوگاه‌هایی می‌شوند که در آن ارتباطات اجتماعی کمی دارند و گاهی اوقات فقط لباس‌ها را بر روی پشت خود حمل می‌کنند. وضعیت مالی وخیم سودان به این معنی است که مشاغل کمی برای بزرگسالان وجود دارد و والدین را مجبور می کند برای درآمد ضروری به فرزندان خود مراجعه کنند.

صالحه عمر که در خیابانی در پورت سودان چای می فروشد، گفت که وضعیت مالی ناچیز او مانع از ثبت نام پسر 11 ساله اش در مدرسه شده است.

او در حال حاضر در یک مغازه خواربار فروشی در پورت سودان کار می کند، اما صالحه قصد دارد در روزهای آینده به خارطوم بازگردد تا بتواند به مدرسه برود.

صالحه به الجزیره گفت: «پس از اینکه آواره شدیم، به دلیل شرایط مالی نتوانستم او را ثبت نام کنم.

محمود الغالی، 16 ساله، از زمان شروع جنگ در سن 13 سالگی به مدرسه نرفته است و چندین بار در طول جنگ آواره شده است.

در سه سال گذشته او در خیابان های بندر سودان شیرینی و چیپس می فروخت تا درآمد بیشتری برای خانواده اش فراهم کند.

محمود روزهای آخر مدرسه را به یاد می آورد، زمانی که او و همکلاسی هایش در امتحانات پایان سال شرکت می کردند. آنها برای مدرسه متوسطه و فصل جدیدی در زندگی خود آماده می شدند، اما جنگ برنامه های آنها را تغییر داد.

او به الجزیره گفت: «پس از رسیدن به الفاو در دسامبر 2023، به عنوان یک دستفروش در خیابان کار کردم تا اینکه توانستم مقداری پول پس انداز کنم. سپس در ژوئیه 2025 به همراه عمویم به بندر سودان آمدم، به این امید که بتوانم درآمد بیشتری کسب کنم تا بتوانم در هزینه های خانه به خانواده ام کمک کنم.

این وجود دست به دهان و فشار مالی مداوم بر خانواده‌اش، که با افزایش هزینه‌های زندگی بدتر شده است، به این معناست که او نیز امید کمی به بازگشت به مدرسه دارد.

اما دو برادر کوچکتر او اکنون پس از به دست گرفتن کنترل منطقه توسط نیروهای SAF به کلاس های روستای خود در استان غزیره بازگشته اند. محمود امیدوار است بتواند پول کافی برای گسترش تجارت کوچک خود پس انداز کند.

او گفت: «من به کار کردن عادت کرده‌ام، زیرا شرایط انتخاب کمی برایم باقی گذاشته است. من دیگر به شدت احساس نمی‌کنم که به مدرسه برگردم، اما به تلاش خود ادامه می‌دهم تا برادران کوچک‌ترم بتوانند تحصیلات خود را به پایان برسانند.»