حمله به کشتی‌ها در هرمز؛ از «بی‌اطلاعی» پزشکیان تا ادعای هماهنگی سپاه با مقام‌های بالاتر
به روایت بهزاد نبوی و منابع نیویورک‌تایمز، مسعود پزشکیان از حمله به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز بی‌خبر بوده اما حالا حسین محبی، سخنگوی سپاه می‌گوید این عملیات بدون هماهنگی با مقام‌های بالاتر انجام نشده؛ دو روایت متناقض که پرسش درباره زنجیره فرماندهی را پررنگ‌تر می‌کند.
حمله نیروهای سپاه به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز در روزهای ششم و هفتم ژوئیه چند هفته پس از امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا در اسلام‌آباد به یکی از نقاط اختلاف بر سر ادامه مذاکرات تبدیل شد.بهزاد نبوی، سیاستمدار اصلاح‌طلب می‌گوید مسعود پزشکیان پس از حمله از فرماندهان نیروهای مسلح توضیح خواسته بود، اما آنها مسئولیت آن را نپذیرفتند.روزنامه نیویورک‌تایمز نیز به نقل از مقام‌های ایرانی و اعضای سپاه گزارش داد که پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی از عملیات بی‌اطلاع بودند و احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران هم گفته بود که حمله را تایید نکرده و پیش از وقوع آن از ماجرا خبر نداشته است.نیویورک‌تایمز در گزارشی که ۱۳ سپتامبر منتشر کرد به نقل از پنج مقام ایرانی و دو عضو سپاه که از ماجرا اطلاع داشتند، مدعی شد که احمد وحیدی در تماس با مسعود پزشکیان گفته بود نه حمله را تایید کرده و نه پیش از وقوع آن از آن خبر داشته است.در مقابل، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، روز چهارشنبه ۲۲ مهر گفته «حمله به کشتی‌های متخلف بعد از امضای تفاهم‌نامه، نه اقدام خودسرانه بوده و نه بدون هماهنگی با مسئولان بالاتر»کرباسچی: کشتی‌ها را نمی‌زدیم، ایران در مذاکره دست بالا راداشتغلامحسین کرباسچی، دبیرکل پیشین حزب کارگزاران سازندگی نیز با اشاره به حمله به سه کشتی در تنگه هرمز پس از امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد گفته «اگر این سه کشتی را نمی‌زدند، ایران [در مذاکرات] دست برتر را داشت. حالا شما می‌گویید نیروهای مسلح مسئولیت حمله را قبول کرده، من نمی‌دانم. آقایان که می‌گویند هیچکس مسئولیت حمله را قبول نمی‌کند.»او بر این باور است که ایران باید موارد نقض توافق را به کمیسیون پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه ارجاع می‌داد و در صورت خودداری از حمله به کشتی‌ها، در موقعیت بهتری قرار می‌گرفت.پزشکیان از حمله بی‌خبر بود؟ روایت بهزاد نبوی و نیویورک‌تایمزبهزاد نبوی، فعال اصلاح‌طلب و نایب‌رئیس پیشین مجلس ششم در گفت‌وگو با روزنامه اعتماد گفته که مسعود پزشکیان پس از حمله به سه نفت‌کش با ناراحتی و تعجب از فرماندهان نیروهای مسلح پرسیده بود چرا در چنین مقطع حساسی دست به این اقدام زده‌اند.به گفته نبوی، فرماندهان در پاسخ گفته بودند که در حمله نقشی نداشته‌اند و دستوری نیز برای آن صادر نکرده‌اند. نبوی تاکید کرده است که این روایت را از منابعی به دست آورده که آنها را موثق می‌داند.بر اساس گزارش نیویورک تایمز در ساعات اولیه پس از حمله به مقام‌های ارشد گفته شده بود که نیروهای میدانی به‌صورت مستقل و بر اساس دستورهای قبلی برای مقابله با کشتی‌هایی که مقررات عبور اعلام‌شده از سوی ایران را نقض می‌کردند، اقدام کرده‌اند.سپاه: حمله بدون هماهنگی با مقام‌های بالاتر نبودحسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران روز چهارشنبه ۲۲ مهر در واکنش به انتقادها درباره حمله به کشتی‌ها گفت این عملیات خودسرانه نبوده و بدون هماهنگی با مقام‌های بالاتر انجام نشده است.او این حمله را پاسخی به آنچه «نقض عهد سوم آمریکا» خواند، توصیف کرد. به گفته محبی، آمریکا دو بار در جریان مذاکرات تعهدات خود را نقض کرده و پس از امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد نیز بار دیگر به تعهداتش عمل نکرده است.محبی همچنین گفت در تفاهم‌نامه مقرر شده بود عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز با هماهنگی ایران انجام شود، اما واشنگتن با اعلام مسیر دیگری برای عبور کشتی‌ها، این تفاهم را نقض کرد. او اقدامات نظامی آمریکا علیه سواحل، جزایر و سامانه‌های راداری ایران را نیز از دیگر موارد نقض تعهدات دانست.این اظهارات، موضع سخنگوی سپاه درباره توجیه عملیات و نحوه هماهنگی آن را روشن می‌کند، اما مشخص نمی‌کند کدام مقام یا نهاد تصمیم نهایی را گرفته است و چه کسانی در دولت یا تیم مذاکره‌کننده از عملیات اطلاع داشته‌اند.همچنین، تاکید محبی بر هماهنگی با مقام‌های بالاتر لزوما به معنای اطلاع همه مقام‌های ارشد سیاسی از جزئیات حمله نیست. در مقابل، روایت منابع نیویورک‌تایمز درباره بی‌اطلاعی اولیه پزشکیان و وحیدی نیز به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که هیچ مقام ارشد دیگری از عملیات خبر نداشته است. برای روشن شدن این اختلاف، اطلاعات دقیق‌تری درباره دستورهای صادرشده و زنجیره فرماندهی لازم است.نیویورک‌تایمز از نقش مخالفان توافق چه نوشت؟نیویورک‌تایمز به نقل از سه مقام ایرانی نوشت که سرنخ تصمیم حمله به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز به حسین طائب، رئیس پیشین سازمان اطلاعات سپاه می‌رسد. طائب از مخالفان توافق با آمریکا بود.طائب به دستور مستقیم مجتبی خامنه‌ای رهبر جدید جمهوری اسلامی به ریاست سازمان بسیج منصوب شده است. او نیویورک‌تایمز این انتصاب را نشانه‌ای از بازگشت طائب به جایگاهی مهم در ساختار قدرت دانست.در مقابل، مسعود پزشکیان و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران با آمریکا نگران ادامه جنگ بودند. به نوشته این روزنامه، آنها هشدار می‌دادند که تشدید درگیری‌ها می‌تواند حمله‌های شدیدتر آمریکا و فشار اقتصادی بیشتری بر ایران به دنبال داشته باشد.نیویورک‌تایمز همچنین از انتصاب محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه به نقشی محوری در اداره شورای عالی امنیت ملی خبر داد. این روزنامه این تغییر را تلاشی برای مدیریت اختلاف‌ها در ساختار قدرت ایران ارزیابی کرد.حمله چگونه بر تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اثر گذاشت؟تفاهم‌نامه ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ با هدف کاهش تنش و فراهم کردن زمینه ادامه مذاکرات امضا شد. حمله به سه کشتی در روزهای ۶ و ۷ ژوئیه، هم‌زمان با اختلاف بر سر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز و اقدامات نظامی متقابل روند اجرای تفاهم را با بحران روبه‌رو کرد.تا پیش از سخنان حسین محبی، سخنگوی سپاه، در ۲۲ مهر، سپاه به‌طور علنی مسئولیت حمله به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز در روزهای ۶ و ۷ ژوئیه را بر عهده نگرفته بود.به گزارش نیویورک‌تایمز، قرارگاه خاتم‌الانبیا نیز برخلاف رویه معمول خود بیانیه‌ای در پذیرش مسئولیت حمله صادر نکرده بود.اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز ۸ ژوئیه اتهام قطر درباره مسئولیت ایران در این حادثه را رد کرده اما گفته بود برخی کشتی‌های تجاری بدون هماهنگی با ایران از مسیرهایی عبور می‌کنند که می‌تواند خطر برخورد و تهدید امنیت دریانوردی را افزایش دهد.محبی اکنون می‌گوید این عملیات با هماهنگی مقام‌های بالاتر انجام شده است، اما مشخص نکرده منظورش کدام مقام‌هاست.