درگیری دوباره آمریکا و ایران چه شکلی خواهد بود و ترامپ چه گزینه‌هایی برای خروج از جنگ دارد؟
در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران سخن می‌گویند، دو تحلیل منتشرشده در روزنامه فایننشال تایمز و نشریه هیل درباره پیامدهای چنین تصمیمی هشدار می‌دهند.
تحلیل‌ها نشان می‌دهند که برخلاف تصور مطرح‌شده در واشنگتن، دور تازه حملات نه لزوما به پایان جنگ منجر خواهد شد و نه تضمینی برای وادار کردن تهران به پذیرش خواسته‌های آمریکا وجود دارد؛ بلکه ممکن است با واکنش متقابل ایران، بحران انرژی را تشدید کند و دامنه درگیری را به دیگر کشورهای منطقه و حتی اروپا گسترش دهد.دونالد ترامپ در روزهای پایانی کارزار انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، که افزایش قیمت انرژی و کالاها در آن به یکی از محورهای نارضایتی رای‌دهندگان تبدیل شده، بار دیگر ایران را به حمله نظامی تهدید کرده است. او این هفته در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز گفت: «باید تصمیمی بگیرم؛ آیا کار را تمام کنم، که انجامش بسیار آسان خواهد بود، یا به توافق برسم؟»رئیس‌جمهوری آمریکا هفته گذشته نیز از بررسی گزینه‌ای با عنوان «یک اپیک فیوری کوچک دیگر» سخن گفته بود؛ اشاره‌ای به عملیات نظامی گسترده‌ای که در ماه فوریه آغازگر جنگ شد.با این حال، به نوشته فایننشال تایمز، فرماندهان پیشین ارتش آمریکا و تحلیلگران دفاعی معتقدند هیچ‌یک از گزینه‌های احتمالی حمله، به‌ویژه در شرایط کنونی، ساده و کم‌هزینه نخواهد بود. مارک اسپر، وزیر دفاع پیشین آمریکا در دور نخست ریاست جمهوری آقای ترامپ، در گفت‌وگو با این روزنامه تاکید کرد: «فقط رئیس‌جمهوری می‌داند به چه چیزی فکر می‌کند.» به گفته او، دولت آمریکا باید اهداف مشخص خود را در مرحله بعدی جنگ و راهبردی معتبر برای دستیابی به آنها توضیح دهد.سه سناریوی احتمالی برای حمله دوبارهبر اساس گزارش فایننشال تایمز، گزینه‌های نظامی پیش روی واشنگتن از حملات محدود به اهداف دریایی و ساحلی ایران تا عملیات چندروزه و گسترده علیه زیرساخت‌های نظامی، هسته‌ای و اقتصادی را دربرمی‌گیرد.جوزف ووتل، فرمانده پیشین فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، یکی از گزینه‌های محدودتر را گسترش حملات دریایی می‌داند. این حملات می‌تواند رادارهای ساحلی، سامانه‌های موشکی ضدکشتی، محل استقرار پهپادها و پایگاه‌های قایق‌های کوچک ایران را هدف قرار دهد که به گفته او، نوعی «چمن‌زنی» برای مقابله با حملات ایران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز خواهد بود.آقای ووتل معتقد است چنین عملیاتی احتمالا خطر تشدید درگیری نسبتا پایینی دارد، زیرا آمریکا پیش‌تر حملات مشابهی انجام داده است؛ هرچند ایران احتمالا می‌تواند بخش‌هایی از توانایی‌های هدف قرارگرفته را به‌سرعت بازسازی کند.گزینه دیگر، حمله مجدد به تاسیسات هسته‌ای ایران است. ترامپ مدعی شده برنامه هسته‌ای ایران در حملات قبلی آمریکا به سه مرکز اصلی آن «به‌کلی نابود شده» است، اما اکنون احتمال حمله به تأسیسات کوه کلنگ در عمیق زمین، مطرح شده است.ترامپ در ماه اکتبر تهدید کرده بود از بمب سنگرشکن عظیم موسوم به «مادر همه بمب‌ها» علیه این تاسیسات استفاده کند. این بمب حدود ۱۰ تن وزن دارد و برای پرتاب به هواپیمای ترابری سی-۱۳۰ نیازمند است که به دلیل سرعت پایین و ضرورت پرواز در عمق خاک ایران، در معرض خطر قرار خواهد داشت.در حملات قبلی به تاسیسات هسته‌ای نطنز و فردو، آمریکا از بمب سنگرشکن عظیم دیگری موسوم به «زمین‌شوی» استفاده کرده بود که برای نفوذ به پناهگاه‌های زیرزمینی ساخته‌شده از سنگ و بتن طراحی شده است.دیوید آلبرایت، فیزیکدان و کارشناس تسلیحات هسته‌ای و رئیس مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی در واشنگتن، به فایننشال تایمز گفته است که آمریکا و اسرائیل احتمالا اکنون اطلاعات بسیار کمتری درباره وضعیت برنامه هسته‌ای ایران در مقایسه با سال ۲۰۲۵ دارند. او در عین حال احتمال وجود تاسیسات و افرادی را مطرح کرده که آمریکا و اسرائیل از آنها اطلاع دارند، اما تاکنون آن را به‌طور علنی منتشر نکرده‌اند.سناریوی سوم و موسع‌تر، عملیات چندروزه‌ای است که علاوه بر مراکز هسته‌ای، فرماندهان سپاه پاسداران، توانایی‌های بازسازی‌شده موشکی و پهپادی و زیرساخت‌های غیرنظامی مانند کارخانه‌ها، پالایشگاه‌های نفت و نیروگاه‌ها را هدف قرار دهد.فایننشال تایمز پیش‌تر گزارش داده بود که نتانیاهو ماه گذشته چنین عملیات گسترده‌ای را آماده کرده بود، اما به دلیل مخالفت ترامپ آن را اجرا نکرد. مقام‌های اسرائیلی اخیرا نیز فهرست به‌روزشده‌ای از اهداف ایرانی را در اختیار پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، قرار داده‌اند.تردید درباره امکان تسلیم ایران و خطر واکنش متقابلبا وجود خسارات سنگین حملات قبلی، تحلیلگران درباره امکان فروپاشی حکومت ایران از طریق بمباران هوایی تردید دارند. جاناتان شانزر، کارشناس امور خاورمیانه در اندیشکده آمریکایی «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها»، به فایننشال تایمز گفته است: «این حکومت تاب‌آوری خود را ثابت کرده است. ضربات سنگینی خورده، اما با وجود فشارهای اقتصادی و نظامی همچنان به نحوی دوام آورده است.»در همین زمینه، جو کنت، مدیر پیشین مرکز ملی مبارزه با تروریسم آمریکا، و برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت مشاوره امنیتی آبسیدین، در مقاله‌ای مشترک در نشریه هیل با عنوان «توهم خطرناک یک خشم حماسی کوچک» استدلال می‌کنند که واشنگتن نباید تصور کند با یک دور دیگر بمباران می‌تواند ایران را به تسلیم وادار کند.آنها می‌نویسند: «در جنگ یک واقعیت تغییرناپذیر وجود دارد: دشمن هم حق تصمیم‌گیری دارد.»به اعتقاد این دو نویسنده، ترامپ باید به غرایز تجاری خود اعتماد کند، نه به مشاورانی که با وعده پیروزی سریع او را وارد جنگ کردند. آنها یادآوری می‌کنند که ترامپ در ماه ژوئن، پس از دور نخست عملیات نظامی، به‌درستی تشخیص داده بود که جنگ به بن‌بست نظامی رسیده و پیامدهای اقتصادی آن می‌تواند آمریکا را به آستانه رکودی شبیه دوران هربرت هوور، رئیس‌جمهوری پیشین آمریکا، برساند.به نوشته این دو، آمریکا در مرحله نخست جنگ هزاران مهمات علیه اهداف نظامی ایران به کار گرفت و با حمله به زیرساخت‌های دارای کاربرد دوگانه، خسارات سنگینی به اقتصاد ایران وارد کرد. برآورد برخی منابع، خسارات ناشی از بمباران را بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار می‌داند. با وجود حملات گسترده، کشته شدن شماری از رهبران ایران و محاصره‌ای که بیش از ۱۰۰ روز ادامه یافته، جمهوری اسلامی همچنان پابرجاست.نویسندگان مقاله هیل معتقدند شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد بمباران نیروگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های اقتصادی و غیرنظامی بتواند به فروپاشی مالی، تجزیه و هرج‌ومرجی که هشت ماه تخریب نتوانسته به وجود بیاورد، منجر شود.آنها به سقوط ارزش پول ایران در این مدت نیز اشاره کردند اما با این حال، به نوشته آنها، شواهد چندانی وجود ندارد که نشان دهد شهروندان ایرانی در آستانه حضور گسترده در خیابان‌ها برای سرنگونی حکومت قرار داشته باشند.گسترش دامنه جنگمهم‌ترین نگرانی تحلیلگران، واکنش متقابل ایران به حمله احتمالی آمریکا است که می‌تواند زیرساخت‌های انرژی کشورهای عربی منطقه را هدف قرار دهد و بحران جهانی انرژی را تشدید کند.مقام‌های ایرانی همچنین نشان داده‌اند که ممکن است پایگاه‌های مورد استفاده نیروهای آمریکایی در اروپا، از جمله یک پایگاه در بلغارستان، را هدف قرار دهند؛ تهدیدی که احتمال حمله مستقیم ایران به یک کشور اروپایی را برای نخستین بار مطرح می‌کند.دنی سیتری‌نوویچ، کارشناس ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، به فایننشال تایمز گفته است حمله به زیرساخت‌های حیاتی ایران «ماهیت جنگ را به‌طور بنیادین تغییر خواهد داد»، احتمال حمله متقابل ایران به زیرساخت‌های مشابه در کشورهای خلیج فارس را به‌شدت افزایش می‌دهد و مهار درگیری را دشوارتر می‌کند.لینت ناسباچر، مشاور ارشد پیشین امنیتی دولت بریتانیا، نیز هشدار داده است که حمله به پالایشگاه‌های کشورهای منطقه تقریبا به‌طور قطع با حملات متقابل ایران به تاسیسات انرژی خلیج فارس روبه‌رو خواهد شد و بحران جهانی انرژی را تشدید و قیمت سوخت را افزایش می‌دهد. او تاکید کرد که آمریکا گزینه واقع‌بینانه‌ای برای سلب توانایی ایران در پرتاب موشک‌های بالستیک و پهپادها در اختیار ندارد.به گفته رابرت هاروارد، دریاسالار بازنشسته نیروی دریایی آمریکا و معاون پیشین فرمانده سنتکام، حمله به پالایشگاه‌ها می‌تواند زندگی روزمره مردم ایران را به‌شدت مختل کند و کشور را بدون هدف قرار دادن مستقیم اهداف نظامی «به زانو درآورد.» با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند چنین رویکردی پیامدهای انسانی شدیدی برای جمعیتی خواهد داشت که پیش‌تر نیز زیر فشار تحریم‌های بین‌المللی و محاصره دریایی آمریکا قرار گرفته است.ایران همچنین هشدار داده است که در صورت ازسرگیری حملات، ممکن است کابل‌های زیردریایی در تنگه هرمز و مراکز داده را هدف قرار دهد. مقام‌های ایرانی از احتمال گشودن جبهه‌های جدید و استفاده از «طرح‌های عملیاتی جدید» و «غافلگیری‌های بزرگ‌تر» سخن گفته‌اند. تهران همچنین مدعی آزمایش موشک جدیدی در دریای عمان شده است.آمریکا و گزینه خروج از جنگیکی دیگر از موانع مهم برای واشنگتن، کاهش ذخایر مهمات و موشک‌های رهگیر آمریکاست. بر اساس گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی در واشنگتن، ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت آمریکا از ۲۳۳۰ فروند پیش از جنگ به کمتر از هزار فروند رسیده است. ذخایر موشک‌های رهگیر پیشرفته تاد نیز از ۴۵۲ فروند به کمتر از ۲۸۰ فروند کاهش یافته است.مارک کانسیان، از نویسندگان این گزارش، به فایننشال تایمز گفته است که بازسازی ذخایر موشک‌های دوربرد تاماهاوک و موشک‌های جدید نقطه‌زن که در جنگ به‌شدت مصرف شده‌اند، ممکن است یک تا پنج سال زمان ببرد.در چنین شرایطی، کنت و اریکسون در مقاله مشترک خود در نشریه هیل دو گزینه «بازگشت به تفاهم‌نامه توقف درگیری» یا «اعلام پیروزی و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه» را برای ترامپ منطقی‌تر می‌دانند.یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنیدبه اعتقاد آنها، بازگشت به تفاهم‌نامه‌ای که ترامپ پیش‌تر پذیرفته بود، می‌تواند به احیای توافق و بازگشایی تنگه هرمز کمک کند. گزینه دیگر، لغو محاصره و خارج کردن نیروهای آمریکایی از منطقه است که به گفته آنها می‌تواند انگیزه ایران برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز را کاهش دهد و فرصت تازه‌ای برای پیشرفت دیپلماتیک فراهم کند.در همین حال، جیسون کرو، عضو دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا و عضو کمیته اطلاعاتی این مجلس، رویکرد تشدید حملات را تکرار یک خطای راهبردی می‌داند. او به فایننشال تایمز گفت که این تصور که «فقط باید یک بار دیگر حمله هوایی انجام دهیم تا کار تمام شود»، عمیقا اشتباه است؛ تفکری که به گفته او، آمریکا را به جنگ‌های ۲۵ ساله عراق و افغانستان و صرف بیش از سه تریلیون دلار کشاند.کنت و اریکسون نیز در پایان هشدار می‌دهند که جذابیت وارد کردن «فقط یک ضربه دیگر» به ایران قابل درک است، اما ترامپ نمی‌تواند فرض کند که اختیار تعیین مدت مرحله بعدی جنگ را در دست خواهد داشت. به باور آنها، یک «خشم حماسی کوچک» ممکن است دقیقا همان بحران اقتصادی ویرانگری را رقم بزند که رئیس‌جمهوری آمریکا از وقوع آن بیم داشته است.