دیابت؛ خطر عوارض ناشناخته و آسیب‌های پنهان به بدن
از آسیب تدریجی رگ‌های خونی و اعصاب تا نارسایی کلیه و خطر نابینایی؛ دیابت کنترل‌نشده می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را درگیر کند، بی‌آنکه بیمار در مراحل اولیه متوجه آن شود.
به گزارش ان‌تی‌وی، حدود هفت میلیون نفر در آلمان به "دیابت تشخیص‌داده‌شده" مبتلا هستند؛ با این حال، شمار واقعی مبتلایان احتمالاً بیشتر است، زیرا افزایش قند خون می‌تواند برای مدت طولانی بدون علامت باقی بماند.
دیابت کنترل‌نشده به‌تدریج به اندام‌های مختلف بدن آسیب می‌زند و خطر سکته قلبی، سکته مغزی، نارسایی کلیه و حتی قطع عضو را افزایش می‌دهد.
این بیماری ممکن است سال‌ها پیش از بروز نشانه‌های آشکار، در بدن پیشرفت کند. از همین رو، تشخیص به‌موقع و کنترل منظم قند خون در پیشگیری از عوارض آن اهمیت دارد.
در آلمان، بیش از ۹۰ درصد موارد، دیابت از نوع دو است؛ نوعی از بیماری که معمولاً در بزرگسالی بروز می‌کند، اما به سنین بالاتر محدود نیست. در دیابت نوع یک، سیستم ایمنی به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد. در نوع دو، بدن به‌تدریج در برابر انسولین مقاوم می‌شود و نمی‌تواند قند خون را به‌درستی تنظیم کند.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای دیابت کنترل‌نشده، آسیب به رگ‌های خونی است. قند خون بالا در بلندمدت به تصلب شرایین و تنگ‌شدن رگ‌ها کمک می‌کند و خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش می‌دهد. فشار خون و چربی خون بالا، اضافه‌وزن و مصرف دخانیات نیز این خطر را تشدید می‌کنند.
دیابت همچنین می‌تواند اعصاب محیطی، به‌ویژه اعصاب پاها و ساق پا را درگیر کند. این عارضه که "نوروپاتی دیابتی" نام دارد، ممکن است با گزگز، سوزش و درد آغاز شود. در مراحل پیشرفته‌تر، حس درد و فشار کاهش می‌یابد؛ در نتیجه زخم‌ها و جراحت‌های کوچک بدون آنکه بیمار متوجه شود، باقی می‌مانند.
این آسیب عصبی در کنار اختلال گردش خون می‌تواند به سندرم "پای دیابتی" منجر شود. زخم‌هایی که به‌دلیل اختلال در ترمیم بافت بهبود نمی‌یابند، ممکن است عفونی شوند و در موارد شدید، قطع عضو را ضروری کنند. بر اساس آمار انجمن‌های تخصصی، هر سال حدود دو درصد مبتلایان به دیابت برای نخستین بار به نوع حاد این عارضه دچار می‌شوند.
قند خون بالا به مویرگ‌های ظریف کلیه‌ها نیز صدمه می‌زند و به‌تدریج توانایی آن‌ها را برای تصفیه خون کاهش می‌دهد. یکی از نشانه‌های این آسیب، افزایش دفع پروتئین در ادرار است. بیماری کلیوی در مراحل اولیه معمولاً علامتی ندارد و ممکن است زمانی تشخیص داده شود که آسیب پیشرفت کرده باشد.
بررسی‌های انجام‌شده در آلمان در سال ۲۰۲۵ نشان داد که نزدیک به ۲۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت که در معرض خطر بیماری کلیوی بودند، به بیماری مزمن کلیه نیز مبتلا شده‌اند. البته این آمار فقط شامل افرادی است که نتایج آزمایش‌های لازم برای بررسی وضعیت کلیه‌هایشان در دسترس بوده است.
آزمایش خون برای سنجش عملکرد کلیه و آزمایش ادرار برای بررسی میزان دفع پروتئین از جمله روش‌های تشخیص زودهنگام این عارضه‌اند. به همین دلیل، دستورالعمل‌های درمانی بر کنترل منظم هر دو شاخص در مبتلایان به دیابت تأکید دارند.
شبکیه چشم نیز از اندام‌هایی است که در برابر افزایش طولانی‌مدت قند خون آسیب‌پذیر است. دیابت می‌تواند به رگ‌های خونی ظریف شبکیه صدمه بزند و به عارضه‌ای موسوم به "رتینوپاتی دیابتی" منجر شود. این بیماری در مراحل اولیه معمولاً نشانه مشخصی ندارد و با پیشرفت آن ممکن است بینایی کاهش یابد.
یکی از عوارض احتمالی، "ادم ماکولا" است؛ وضعیتی که در آن مایع در ناحیه ماکولا، بخش مسئول دید دقیق، جمع می‌شود و دید فرد را تار می‌کند. اختلال ناگهانی بینایی باید در اسرع وقت توسط چشم‌پزشک بررسی شود.
بر اساس اطلاعات انجمن دیابت آلمان، ۱۰ تا ۱۵ درصد مبتلایان به دیابت نوع دو دچار رتینوپاتی هستند. در حدود ۱۶ درصد از بیماران نیز هنگام تشخیص دیابت، تغییراتی در شبکیه چشم مشاهده می‌شود. از این رو، معاینه چشم پس از تشخیص بیماری اهمیت دارد. در صورت نبود آسیب و سایر عوامل خطر، معمولاً معاینه هر دو سال یک‌بار کافی است؛ اما برای افراد در معرض خطر بیشتر، بررسی سالانه توصیه می‌شود.
بر اساس آمار مؤسسه روبرت کخ، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰.۳ درصد از بزرگسالان آلمان، معادل نزدیک به هفت میلیون نفر، سابقه تشخیص دیابت داشته‌اند. بیش از ۹۰ درصد موارد این بیماری نیز از نوع دو است.
انجمن دیابت آلمان در فوریه ۲۰۲۶ شمار مبتلایان به دیابت در این کشور را نزدیک به ۱۰ میلیون نفر اعلام کرد و برآورد کرد که یک تا دو میلیون نفر دیگر نیز به دیابت نوع دو مبتلا هستند، اما بیماری‌شان هنوز تشخیص داده نشده است. این انجمن هر سال حدود ۴۵۰ هزار مورد جدید ابتلا به دیابت نوع دو را در فاصله سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ گزارش کرده است.
بر اساس محاسبات اداره آمار فدرال آلمان، هزینه‌های مستقیم درمان دیابت در این کشور در سال ۲۰۲۰ از هفت میلیارد یورو فراتر رفته بود.
دیابت نوعی اختلال متابولیک است که در اثر آن بدن نمی‌تواند میزان قند خون را به‌درستی تنظیم کند. این اختلال به انسولین، هورمونی که در لوزالمعده تولید می‌شود و نقش اصلی در تنظیم قند خون دارد، مربوط است.
در دیابت نوع یک، سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلول‌های تولیدکننده انسولین را تخریب می‌کند و در نتیجه بدن با کمبود این هورمون روبه‌رو می‌شود. اما در دیابت نوع دو، که بیش از ۹۰ درصد موارد بیماری را تشکیل می‌دهد، سلول‌های بدن به‌تدریج حساسیت خود را به انسولین از دست می‌دهند و در استفاده مؤثر از آن دچار اختلال می‌شوند.
دیابت نوع دو معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، متابولیک، رفتاری و محیطی است. اضافه‌وزن، به‌ویژه تجمع چربی در ناحیه شکم، کم‌تحرکی، تغذیه نامتعادل و سابقه خانوادگی از عوامل خطر آن هستند. افزایش سن نیز احتمال ابتلا را بیشتر می‌کند، هرچند این بیماری در افراد جوان‌تر هم دیده می‌شود.
مؤسسه "روبرت کخ" آلمان در بررسی‌های خود به ارتباط دیابت نوع دو با سبک زندگی نامناسب و شرایط اجتماعی و محیطی اشاره کرده است. این مؤسسه همچنین گزارش می‌دهد که شیوع دیابت تشخیص‌داده‌شده در گروه‌های دارای تحصیلات پایین‌تر بیشتر است.
پیش‌دیابت وضعیتی است که در آن قند خون بالاتر از حد طبیعی قرار دارد، اما هنوز به سطح لازم برای تشخیص دیابت نوع دو نرسیده است. این وضعیت نشان‌دهنده اختلال در تنظیم قند خون و افزایش خطر ابتلا به دیابت در آینده است، هرچند لزوماً به بروز بیماری منجر نمی‌شود.
پیش‌دیابت معمولاً علامت مشخصی ندارد و ممکن است تنها از طریق آزمایش خون شناسایی شود. بر اساس معیارهای انجمن دیابت آمریکا، میزان هموگلوبین A1c بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد می‌تواند نشانه پیش‌دیابت باشد.
تشخیص این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا با اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و کاهش وزن در صورت نیاز می‌توان خطر پیشرفت آن به دیابت نوع دو را کاهش داد یا بروز بیماری را به تأخیر انداخت.
انجمن دیابت آلمان در سپتامبر ۲۰۲۶ با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام پیش‌دیابت، توصیه کرد افراد در معرض خطر، قند خون خود را بررسی کنند و در صورت مشاهده مقادیر غیرطبیعی به پزشک مراجعه کنند.
یکی از دلایل تشخیص دیرهنگام دیابت نوع دو این است که بیماری ممکن است سال‌ها بدون علامت آشکار پیشرفت کند. با این حال، تشنگی مداوم، تکرر ادرار، خستگی، تاری دید و کاهش وزن ناخواسته از نشانه‌های احتمالی آن هستند.
دیابت نوع دو معمولاً در نتیجه مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد می‌شود. اضافه‌وزن، به‌ویژه تجمع چربی در ناحیه شکم، کم‌تحرکی، تغذیه نامتعادل، افزایش سن و سابقه خانوادگی از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر ابتلا هستند. شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند.
دیابت بیماری‌مزمنی است که با دارو، اصلاح شیوه زندگی و کنترل منظم قند خون می‌توان آن را مدیریت کرد و خطر عوارض را کاهش داد.
تشخیص زودهنگام از طریق آزمایش خون، معاینه دوره‌ای چشم و کلیه و بررسی وضعیت اعصاب و پاها از اقدامات مهم برای جلوگیری از پیشرفت آسیب‌هاست. بر اساس توصیه سازمان جهانی بهداشت، خطر ابتلا به دیابت نوع دو را می‌توان با اقداماتی مانند حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل و پرهیز از دخانیات کاهش داد یا بروز بیماری را به تأخیر انداخت. سازمان جهانی بهداشت دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته را توصیه کرده‌است.