سلاح های بیولوژیکی: سلاح سازی بیماری

هوش مصنوعی به طور بالقوه می تواند برای توسعه سلاح های بیولوژیکی مورد سوء استفاده قرار گیرد. این ممکن است علمی تخیلی به نظر برسد، اما دانشمندان، سرویس‌های امنیتی و سازمان‌های بین‌المللی همگی به دنبال نحوه برخورد با این سناریو هستند.

به لطف پیشرفت های مداوم در بیوتکنولوژی، پاتوژن ها را می توان با دقت بیشتری تجزیه و تحلیل و تغییر داد. در همین حال، هوش مصنوعی قادر است حجم وسیعی از داده ها را با سرعتی خیره کننده ارزیابی کند. در نتیجه، کارشناسان هشدار می‌دهند که در درازمدت، از فناوری‌های مدرن برای توسعه سلاح‌های بیولوژیکی نیز سوء استفاده می‌شود.

سرویس های امنیتی نگران هستند. در اکتبر 2026، کن مک کالوم، رئیس سرویس اطلاعات داخلی بریتانیا MI5، هشدار داد که هوش مصنوعی می‌تواند خطر سلاح‌های بیولوژیکی موجود یا جدید را افزایش دهد - از جمله از سوی بازیگران غیردولتی.

گزارشی توسط شرکت آمریکایی هوش مصنوعی Anthropic در سپتامبر 2026، موضوعیت این بحث را برجسته می کند. آنتروپیک گفت که تلاش‌های متعددی را برای استفاده از دستیار هوش مصنوعی خود کلود در ارتباط با تحقیقات احتمالی سلاح‌های بیولوژیکی شناسایی و مسدود کرده است. این گزارش می‌گوید که این تلاش‌ها شامل درخواست‌های کمک مالی برای تحقیقات به اصطلاح «بهره از عملکرد» و همچنین پروژه‌هایی برای تحقیق در مورد انواع آنفلوانزای پرندگان است که به طور بالقوه بیشترین انتقال را به پستانداران دارند.

در عین حال، آنتروپیک تأکید کرد که اگرچه می‌تواند کاربرد نظامی داشته باشد، اما چنین تحقیقاتی می‌تواند به پیشگیری پزشکی نیز مربوط باشد. مشکل در تمایز بین علم مشروع و سوء استفاده احتمالی از آن یکی از بزرگترین مشکلات از نظر کنترل بیوتکنولوژی های مدرن است.

نگرانی در مورد سلاح های بیولوژیکی به هیچ وجه جدید نیست. بسیاری از پاتوژن‌ها - باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و برخی سموم بیولوژیکی - پتانسیل سلاح‌سازی را دارند. بیماری های آشنا شامل طاعون، آبله و سم بوتولینوم است، اما سیاه زخم یکی از بدنام ترین عوامل بیولوژیکی است. هاگ های مقاوم آن می توانند برای مدت طولانی در محیط زنده بمانند و همچنین کانون تحقیقات برنامه های تسلیحات بیولوژیکی دولتی بوده است.

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) و دفتر امور خلع سلاح سازمان ملل، سلاح بیولوژیکی را به عنوان انتشار هدفمند چنین مواد بیولوژیکی به منظور آسیب رساندن به افراد، حیوانات یا گیاهان تعریف می کنند.

یک سلاح بیولوژیکی معمولا دو جزء دارد: خود ماده بیولوژیکی و سیستمی برای انتشار آن. کارشناسان از آنها به عنوان "عامل" مانند یک ویروس یا باکتری و "مکانیسم تحویل" یاد می کنند. نمونه های دومی شامل موشک ها، سیستم های پاشش و مواد غذایی آلوده است.

سلاح‌های بیولوژیکی در کنار سلاح‌های اتمی (هسته‌ای) و شیمیایی به سلاح‌های موسوم به ABC تعلق دارند. آنها اغلب به عنوان سلاح های کشتار جمعی نیز به حساب می آیند.

تسلیحات بیولوژیکی و شیمیایی از نظر نحوه عملکرد متفاوت هستند. سلاح های شیمیایی از طریق اثرات سمی مواد شیمیایی مانند سارین یا گاز خردل به افراد آسیب می رساند. آنها اغلب در عرض چند دقیقه یا حتی چند ثانیه تأثیر می گذارند. نمونه هایی از استفاده از سلاح های شیمیایی، حملات گازی در جنگ جهانی اول است که شامل گاز کلر و بعدا گاز خردل بود. و استقرار گاز اعصاب سارین در جنگ داخلی سوریه و توسط صدام حسین در عراق.

از سوی دیگر، سلاح های بیولوژیکی باعث ایجاد بیماری های عفونی می شوند. اثرات تنها چند ساعت، روز یا حتی هفته‌ها پس از استقرار آشکار می‌شوند. برخی از عوامل بیماری زا نیز می توانند از فردی به فرد دیگر سرایت کنند، به این معنی که پیش بینی نتیجه دشوار است.

به طور خلاصه: سلاح های شیمیایی از طریق سمیت فوری باعث مرگ یا زخمی شدن می شوند، در حالی که سلاح های بیولوژیکی باعث بیماری می شوند. امکان انتقال انسان به انسان، محاسبه اثر یک سلاح بیولوژیکی را به ویژه سخت می کند.

سلاح های بیولوژیکی طبق قوانین بین المللی ممنوع است. اولین کنوانسیون سلاح های بیولوژیکی (BWC) در سال 1975 لازم الاجرا شد. این کنوانسیون توسعه، انباشت، کسب، نگهداری، تولید و انتقال سلاح های بیولوژیکی و مبتنی بر سم را ممنوع می کند.

این کنوانسیون که توسط 189 کشور به تصویب رسیده است، می تواند به عنوان توسعه پروتکل ژنو در سال 1925 در نظر گرفته شود که استفاده از سلاح های بیولوژیکی را به عنوان یک روش جنگی ممنوع کرده است. تنها چند کشور از جمله اسرائیل، مصر و سوریه، این توافقنامه را امضا نکرده اند، یا آن را امضا کرده اند اما تصویب نکرده اند. تمامی کسانی که به کنوانسیون ملحق شده اند نیز متعهد شده اند که تمامی ذخایر، مکان های تولید و وسایل حمل و نقل را از بین ببرند.

سلاح های شیمیایی نیز در سطح بین المللی ممنوع هستند، اما کنترل آنها بسیار پیشرفته تر دیده می شود. کنوانسیون سلاح های شیمیایی توسط سازمان منع سلاح های شیمیایی (OPCW) اجرا می شود که می تواند بازرسی ها را انجام دهد و بر انهدام ذخایر سلاح های شیمیایی نظارت کند.

هنوز هیچ سیستم قابل مقایسه ای برای کنترل سلاح های بیولوژیکی وجود ندارد. کشورها نگرانند که بازرسی بتواند داده های تحقیقاتی حساس مربوط به پزشکی، بیوتکنولوژی یا صنعت داروسازی را در معرض نمایش بگذارد. به همین دلیل است که کنترل سلاح های بیولوژیکی تا حد زیادی بر شفافیت، گزارش دهی داوطلبانه و حسن نیت متکی است.

یکی از معروف‌ترین نمونه‌های این که چرا ممنوعیت سلاح‌های بیولوژیکی به تنهایی برای جلوگیری از استفاده از آنها کافی نیست، در سال 2001 در ایالات متحده رخ داد. چند هفته پس از حملات 11 سپتامبر، چند نفر نامه‌هایی حاوی هاگ سیاه زخم دریافت کردند. 22 نفر مبتلا شدند و پنج نفر فوت کردند.

یافتن برنامه های سلاح های بیولوژیکی بسیار سخت تر از کنترل تولید سلاح های هسته ای یا شیمیایی است. بسیاری از فناوری‌هایی که می‌توانند برای توسعه سلاح‌های بیولوژیکی استفاده شوند، کاربردهای غیرنظامی نیز دارند. همان تجهیزات آزمایشگاهی که برای تولید واکسن ها و داروها استفاده می شود، در تئوری می تواند برای تحقیقات نظامی نیز استفاده شود.

کارشناسان از این موضوع به عنوان مشکل استفاده دوگانه یاد می کنند. تحقیقات می تواند برای اهداف پزشکی صلح آمیز انجام شود و در عین حال کاربرد نظامی داشته باشد.

علاوه بر این، یک حمله بیولوژیکی در ابتدا می تواند مانند یک شیوع طبیعی بیماری به نظر برسد. اغلب تنها پس از بررسی های گسترده می توان مشخص کرد که آیا یک پاتوژن عمدا آزاد شده است یا به طور طبیعی رخ داده است.

شاید به همین دلیل است که سلاح های بیولوژیکی در دوره های مختلف در طول تاریخ به کار گرفته شده اند. گزارش‌های تاریخی از مسمومیت چاه‌ها تا منجنیق کردن اجساد قربانیان طاعون بر روی دیوارهای یک شهر محاصره شده را شامل می‌شود. با این حال، اثربخشی این روش ها مورد بحث است.

این مقاله از آلمانی ترجمه شده است.