سیاست حافظه مجارستان: چه کسی گذشته کمونیستی را تعریف می کند؟

مجارستانی ها مشتاقانه منتظر انتشار پرونده های پلیس مخفی دوران کمونیستی کشور هستند که از 4 نوامبر آغاز می شود.

قرار بود افتتاح آرشیو توسط دولت جدید حزب راست میانه تیسا در 22 اکتبر - در آستانه هفتادمین سالگرد وقوع قیام ضد شوروی در سال 1956 - آغاز شود. با این حال، انتشار آن به تعویق افتاد تا زمان بیشتری برای ویرایش داده‌های حساسی که موضوعاتی مانند سلامتی و تمایلات جنسی را پوشش می‌دهند، داده شود.

4 نوامبر هنوز یک تاریخ مهم تاریخی است: این تاریخ آغاز تهاجم گسترده نیروهای شوروی و در نتیجه برقراری مجدد حکومت استبدادی در مجارستان است.

بیشتر اسنادی که توسط آرشیو تاریخی امنیت دولتی مجارستان (ABTL) و سلف آن، دفتر تاریخی نگهداری می‌شود، از سال 1997 شخصا در اختیار محققان دانشگاهی و افراد سابق نظارت دولتی قرار گرفته است. موج دوم از طبقه‌بندی‌ها در دهه 2000 دنبال شد.

حقوق دسترسی هم شامل گزارش‌های نظارتی و هم (در صورت وجود) اطلاعات مربوط به اطلاع‌رسانی می‌شود که آنها را ارائه کرده‌اند. این حقوق شامل همسران بازمانده و فرزندان افراد تحت مراقبت متوفی می شود.

با این حال، 4 نوامبر 2026 نقطه عطفی است.

برای اولین بار، اطلاعات مربوط به افرادی که با سرویس‌های امنیتی دوران کمونیست همکاری می‌کردند، اکنون مستقیما از طریق وب‌سایت ABTL در دسترس عموم قرار خواهد گرفت. علاوه بر این، کارشناسان استدلال می کنند، با توجه به اینکه تمرکز تحقیقات منتشر شده از نظر تاریخی دارای سوگیری نخبگان بوده است، اکنون شانس تأثیرگذاری بیشتر در سطح اجتماعی نسبت به قبل وجود دارد.

Abel Bede، دانشجوی دکترا که در دانشگاه کالج لندن در مورد جنبش‌های مخالف مجارستان در اواخر جنگ سرد تحقیق می‌کند، می‌گوید: «بیشتر نام‌های بزرگ و ملی که عامل بودند، قبلا در مالکیت عمومی قرار دارند.

اما اکنون، «مردم می‌توانند بفهمند که آیا شخصیت‌های ناشناخته ملی، اما از نظر محلی مهم با مقامات همکاری می‌کردند یا خیر»، یعنی شما می‌توانید بفهمید «آیا کشیش، معلم، همکلاسی‌تان، یا مغازه‌دار محلی شما عامل بوده است یا خیر».

افزایش قابلیت دسترسی همزمان با تلاش برای از حالت طبقه بندی کردن مواد بیشتر قابل توجهی است که توسط سرویس های مخفی پس از سال 1989 حفظ شده است، که به حساسیت امنیتی ادامه می دهد.

این حفظ مدتها توسط مورخان حرفه ای مورد تردید بوده است. در ماه ژوئیه، پارلمان مجارستان، که در آن حزب تیسا اکثریت قابل توجهی را در اختیار دارد، قانونی را تصویب کرد که به موجب آن سرویس‌های امنیتی موظف بودند این مطالب را به منظور انتشار بیشتر بررسی کنند. همچنین کمیسیونی متشکل از کارشناسان مستقل برای بررسی تصمیمات طبقه بندی خدمات و در صورت لزوم پیشنهادهای جایگزین به وزرا ایجاد کرد. این کمیسیون نیز قرار است از ۱۳ آبان شروع به کار کند.

در این میان، سرویس‌های امنیتی برخلاف تردیدهای گذشته، سریعا بر روی از طبقه‌بندی‌زدایی کار می‌کنند. وزارت کشور (که دارایی‌های باقی‌مانده بیشتر مربوط به نظارت داخلی است) اخیرا به مجله HVG گفت که قبلا 85 درصد از دارایی‌های طبقه‌بندی شده خود را برای انتشار به ABTL اختصاص داده است، اگرچه انتقال فیزیکی پرونده‌ها کندتر پیش می‌رود.

اولویت در انتشار مطالب به منابع موجود ABTL، به ویژه "H-Database"، برگرفته از نوارهای مغناطیسی ایجاد شده در سال 1989، که شامل 58000 نام است، خواهد بود. پایگاه داده H، همراه با سوابق کاغذی اولیه (به اصطلاح "6-کارت" و "B Logs")، در نوامبر منتشر خواهد شد. در فوریه 2027 حدود 9000 پرونده B - پرونده های پرسنل مخبر دقیق - باقی مانده است.

تنها پس از آن کار بر روی انتشار مطالب تازه طبقه بندی شده آغاز خواهد شد.

بایگانی‌ها و مورخان هشدار می‌دهند که تصویر ارائه‌شده توسط اسناد قابل دسترسی ناقص است، به دلیل تخریب انبوه سوابق قبل، بعد و در طول گذار دموکراتیک 1989-1990. مدیر کل ABTL، Gergo Bendeguz Cseh، در مصاحبه اخیر با Valasz Online هشدار داد: نوارهای مغناطیسی فعلی تنها یک سوم از بدن عامل سابق را ضبط می کنند.

با این حال، فهرست پایگاه داده افراد به عنوان «مخاطبین شبکه» همیشه همکاری فعال را ثابت نمی‌کند - برخی افراد اسما موافقت کردند که اطلاع‌رسانی کنند اما در واقع هیچ گزارشی ارائه نکردند. در بسیاری از موارد، تنها ارجاع متقابل با پرونده های B یا گزارش های نظارتی می تواند میزان همکاری را مشخص کند. بقای فایل B بسیار محدودتر است. گزارش‌های نظارتی به منظور حفاظت از حریم خصوصی افرادی که از آنها جاسوسی شده‌اند، در دسترس عموم قرار نمی‌گیرد.

سوابق مربوط به خبررسانی که قرار است منتشر شود، گستره وسیعی از تاریخ جنگ سرد را پوشش می دهد. با این حال، تاریخ انتشار نمادین آنها (اعم از اصلی و تجدید نظر شده)، آنها را به طور جدایی ناپذیری به انقلاب 1956 و درهم شکستن آن مرتبط می کند.

تفاسیر رقابتی از 1956 هویت سیاسی را از زمان گذار دموکراتیک مجارستان در 1989-1990 مشخص کرده است. به نظر می رسد 70 سالگی این روند را ادامه دهد.

پس از سال 1990، احزاب چپ مجارستان بر ویژگی‌های سوسیال دمکراتیک انقلاب، از جمله برجستگی شوراهای کارگری مردمی در تصمیم‌گیری تأکید کردند. گفتمان حزب فیدز، برعکس، حول داستان‌های هیجان‌انگیز قهرمانی شخصی، به‌ویژه در مورد «بچه‌های آفت» متبلور شد - داوطلبان نوجوان (و جوان‌تر) که با تفنگ و کوکتل مولوتف با تانک‌های متجاوز شوروی روبرو شدند.

فیدز همچنین با سخنرانی وی در مراسم تدفین مجدد نخست وزیر ایمره ناگی (و دیگر رهبران انقلابی) در ژوئن 1989، زمانی که با تحسین فراوان، خروج فوری نیروهای شوروی را خواستار شد، از خاطرات ظهور ویکتور اوربان، نخست وزیر سابق در آگاهی عمومی بهره برد.

در اکتبر 2006، در حدود پنجاهمین سالگرد انقلاب، حزب فیدز اوربان، مانند امروز، در انتخابات پارلمانی نیز شکست خورد. ارتباطات فیدز در آن زمان ارتباط بین MSZP (حزب سوسیالیست) حاکم و سلف آن MSZMP (حزب کمونیست) و نیاز مداوم به آزادی ملی را برجسته کرد.

درگیری‌های خیابانی خشونت‌آمیز در سپتامبر و اکتبر 2006 بین گروه‌های افراطی راست افراطی، حامیان عادی فیدز و پلیس به عنوان تکرار سال 1956 معرفی شد. این درگیری‌ها - و به همراه آنها ادعای فیدز برای وارث واقعی انقلاب - متعاقبا به سنگ محک هویت سیاسی حزب تبدیل شد.

در 18 سپتامبر 2006، پلیس نتوانست از هجوم تظاهرکنندگان راست افراطی جلوگیری کند و پخش کننده تلویزیون ملی را در پاسخ به سخنرانی پشت درهای بسته فاش شده نخست وزیر وقت MSZP، فرنس گیورسانی، که در آن او اعتراف کرد که حزبش «صبح، ظهر و شب» در مورد اقتصاد دروغ گفته بود، به آتش کشید. اتهامات مربوط به همکاری فیدز با گروه های افراطی همچنان مورد مناقشه است.

برعکس، در 23 اکتبر 2006، پلیس در مواجهه با تجمع فعالان راست افراطی در بوداپست که به تظاهرات سالگرد حامیان فیدز تبدیل شده بود، با قدرت بیش از حد پاسخ داد. بسیاری از شرکت کنندگان عادی و برخی از تماشاچیان به شدت مجروح شدند.

زمانی که معترضان یک تانک T-34 شوروی از نوع مورد استفاده در سال 1956 (بخشی از یک نمایشگاه خیابانی مجاور) را سیم کشی کردند و آن را به سمت خطوط پلیس بردند، معترضان به هم رسیدند، اما خودرو به دلیل کمبود سوخت متوقف شد.

خشونت پلیس و تحقیقات رسمی متعاقب آن، نه تنها از سوی فیدز، بلکه از سوی گروه های مستقل حقوق بشر نیز مورد انتقاد قرار گرفت. نخست وزیر کنونی، پیتر ماگیار، (که در آن زمان از هواداران فیدز بود)، بارها از طریق کار خود در نمایندگی از قربانیان به عنوان یک وکیل جوان، به اهمیت آن رویدادها در توسعه سیاسی خود اشاره کرده است.

اینکه حزب Tisza او دقیقا چه روایتی را در رابطه با سالگرد آینده ترویج خواهد کرد، باید دید. با این حال، فیدز قبلا به طور ضمنی شروع به چارچوب‌بندی آن در رابطه با سیاست‌های جاری کرده است و دفتر بازیابی و حفاظت از دارایی‌های ملی (NVVH) را که اخیرا تأسیس شده است، که به بررسی فساد در طول 16 سال قدرت اوربان می‌پردازد، به عنوان «AVH» - نام پلیس مخفی در زمان انقلاب 1956، توصیف می‌کند.

به همین ترتیب، اوربان دستگیری اخیر وزرای سابق دولت خود، بالاس هانکو و میکلوس سستاک را به عنوان نمونه ای از «تاکتیک های نئوکمونیستی» توصیف کرده است.

به گفته آندره آ پتو، استاد تاریخ در دانشگاه اروپای مرکزی در وین، فیدز احتمالا «به توسعه روایتی ادامه خواهد داد که سال 1956 را از یک انقلاب ضد شوروی و ضد کمونیستی به یک داستان گسترده‌تر از حاکمیت ملی تغییر می‌دهد».

پتو به BIRN می‌گوید که چنین چارچوب‌بندی مجددی به فیدز اجازه می‌دهد «از تناقض ناراحت‌کننده بین لفاظی‌های تاریخی ضد شوروی و سیاست خارجی دوست‌دار روسیه فعلی خود اجتناب کند» – تغییر تمرکز از مقاومت خاص ضد روسیه به «حفاظت از ملت در برابر بازیگران خارجی، خواه بروکسل، مهاجران یا فشارهای ژئوپلیتیکی».

Bede از دانشگاه کالج لندن معتقد است که فیدز برای بسیج در اطراف سالگرد به روشی قابل مقایسه با سال 2006 مبارزه خواهد کرد. این بار، فیدز "در حال برنامه ریزی برای سازماندهی "راهپیمایی صلح" بود، اما چند روز پس از اعلام آن لغو شد."

او فکر می‌کند که این «احتمالا به این دلیل است که می‌دانستند این اعداد را نخواهند داشت».