"شکاف‌ها" اثر شیدا بازیار برنده "جایزه کتاب آلمان" شد
هیأت داوران رمان بازیار را اثری "علیه بی‌تفاوتی" توصیف کرده است. رمان این نویسنده آلمانی- ایرانی در روستایی خیالی می‌گذرد و ۱۰۰ سال از تاریخ آلمان را بازتاب می‌دهد. بازیار به هنگام دریافت جایزه از "احساسی عجیب" سخن گفت.
هیئت داوران "جایزه کتاب آلمان" رمان «شکاف‌ها»ی شیدا بازیار را اثری دانسته که «چشم‌اندازی گسترده از تاریخ آلمان در قرن بیستم» ترسیم می‌کند.
در بیانیه هیئت داوران آمده است که این رمان تقریباً صد سال از زندگی دوگانه آلمانی را از طریق سرنوشت شخصیت‌های منفرد منعکس می‌کند.
«شکاف‌ها» درباره دهکده‌ای خیالی در هونسروک است. بازیار پیِ ۹۰ سال تاریخ آلمان را می‌گیرد. موضوع کتاب مردمانی هستند که در طول زمان به این دهکده شکل داده‌اند: خانواده‌های یهودی، سودبرندگان رژیم نازی و خانواده‌های پناهنده ایرانی. به گفته هیئت داوران، این رمان با نگاه فراملی‌اش مرزهای «رمان میهنی» (Heimatroman) را به چالش می‌کشد و آن را از نو تعریف می‌کند.
بازیار در سخنرانی سپاس خود از «احساسی عجیب» گفت: دریافت جایزه برای رمانی که درباره انسان‌هایی است که تعقیب، ترور و کشته شدند. به گفته او، شادی بی‌قید و شرط از این بابت به نظرش کاملاً درست نمی‌آید. او از هاینس کان، دامپزشکی یهودی که ۶۶ سال پیش از او در زادگاه او، هرمسکایل، به دنیا آمده بود، نقل کرد که درباره شهروند افتخاری شدن گفته بود برایش معنایی ندارد: «پدرم هم کلی نشان گرفت و با این حال در دوران رژیم نازی در اتاق‌های گاز به زندگی‌اش پایان دادند.»
بازیار در سخنرانی‌اش یادآور شد که امروز شمار جرایم یهودستیزانه در بالاترین سطح خود است، همان‌طور که جرایم نژادپرستانه. به گفته او «در حال حاضر هیچ اقلیتی نیست که دلیلی برای نگرانی نداشته باشد.»
این نویسنده که والدینش از ایران به آلمان آمده‌اند، از هانا آرنت درباره سال ۱۹۳۳ نقل کرد: «مسئله، مسئله شخصی، این نبود که دشمنان ما چه می‌کردند، بلکه این بود که دوستان ما چه می‌کردند.» بازیار افزود: «چیزی ندارم که به این جمله اضافه کنم»
هیئت داوران از ترفندها و تکنیک‌های ادبی‌ای که بازیار در «شکاف‌ها» به کار برده نیز ستایش کرد: «نگاه یک راوی مرده و ساختار کالیدوسکوپی متن امکان می‌دهد که میان زمان‌ها جهش شود و نزدیکی و فاصله پدید آید.» درآمیختن عناصر تخیلی و مستند هم مورد ستایش هیات داواران بود. به گفته داوران، این «رمانی در برابر بی‌تفاوتی» است.
«شکاف‌ها» سومین رمان شیدا بازیار است. نخستین اثر او، «شب‌ها در تهران آرام است» (Nachts ist es leise in Teheran) که ۲۰۱۶ منتشر شد، امسال در سطح بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفت: ترجمه انگلیسی این کتاب در ماه مه در فهرست نامزدهای جایزه بین‌المللی من‌بوکر (International Booker Prize) قرار گرفت.
جایزه کتاب آلمان یکی از مهمترین جوایز ادبی آلمان محسوب می‌شود و معمولاً یک روز پیش از آغاز نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت اهدا می‌شود. مجموع ارزش مالی این جایزه ۳۷ هزار و ۵۰۰ یورو است. برنده ۲۵ هزار یورو دریافت می‌کند و پنج نویسنده دیگر راه‌یافته به فهرست نهایی، هرکدام ۲۵۰۰ یورو دریافت می‌کنند.
دیگر نویسندگان فهرست نهایی امسال عبارت بودند از: - فرانتسیسکا گَنسر با «اورکا» - والریا گوردیف با «زنجره از پوسته طلایی و درخشانش بیرون می‌آید» - الیاس هیرشل با «حلقه‌ها» - پگی مِدلر با «خودتنظیمی قلب» - دانا وینکل با «آنتون و آلما»
شیدا بازیار در سال ۱۹۸۸ در ایالت راینلند فالتس آلمان به دنیا آمد. والدین او پناهندگان سیاسی ایرانی بودند. او نویسندگی ادبی را در دانشگاه هیلدسهایم خوانده و پیش از آنکه کاملاً به نویسندگی بپردازد، سال‌ها در حوزه آموزش و کار با جوانان فعالیت کرده است.
بازیار پیش از «شکاف‌ها» نیز با رمان‌هایی درباره تبعید، مهاجرت و زندگی نسل‌های پس از مهاجرت شناخته شده بود. تازه‌ترین اثر او اما دامنه تاریخی گسترده‌تری دارد و تجربه مهاجران ایرانی را به پرسشی بزرگ‌تر درباره حافظه جمعی آلمان پیوند می‌زند.
«شکاف‌ها» در زمانی منتشر شده که بحث درباره حافظه تاریخی، یهودستیزی، مهاجرت و تعلق بار دیگر در جامعه آلمان پررنگ شده است. شاید به همین دلیل باشد که داوران آن را نه فقط رمانی درباره گذشته، بلکه اثری درباره اکنون نیز دانسته‌اند.
بازیار در رقابت با چهار نویسنده زن دیگر و یک نویسنده مرد، برنده شد. هیئت داوران در مجموع ۲۰۵ عنوان کتاب منتشر شده بین پاییز گذشته و آغاز سپتامبر امسال را بررسی کردند. جایزه اصلی ۲۵۰۰۰ یورو است.
جایزه کتاب آلمان یکی از مهمترین جوایز در ادبیات آلمان به شمار می‌رود و به طور سنتی یک روز قبل از افتتاح نمایشگاه کتاب فرانکفورت اهدا می‌شود. سال گذشته، دوروتی المیگر این جایزه را برای رمان «زنان هلندی» (Die Holländerinnen) از آن خود کرد.