صادرات نفت از خلیج فارس از سطح پیش از جنگ با ایران بالاتر رفت؛ آیا اهرم تنگه هرمز همچنان کارآمد است؟

بنابر داده‌های شرکت کپلر که به رهگیری کشتی‌ها می‌پردازد، میانگین جریان نفت خاورمیانه در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر به بیش از ۲۴ میلیون بشکه در روز رسیده است. این در حالی است که این میانگین پیش از جنگ ۲۳.۳ میلیون بشکه در روز بوده است.به گزارش وال‌استریت ژورنال، سازوکار کشتیرانی که متناسب با شرایط شکل گرفته و تحت حفاظت آمریکا فعالیت می‌کند، به نفتکش‌ها کمک می‌کند تا در میانه یکی از شدیدترین موج‌های حملات ایران در تنگه هرمز، نفت را از این آبراه عبور دهند.بنابر آمارهای اولیه، میانگین جریان نفت از تنگه هرمز، با احتساب انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها در آب‌های دریای عمان، در همین بازه حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز، معادل ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ بوده است.با این حال، قیمت نفت همچنان بالاست و بهای نفت خام برنت در روزهای اخیر افزایش یافته و روز سه‌شنبه به حدود ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسیده است. با توجه به احتمال ازسرگیری درگیری‌ها در تنگه هرمز، معامله‌گران نگران‌اند که بهبود وضعیت این آبراه پایدار نباشد. کاهش ذخایر جهانی نیز حاشیه اندکی برای خطا باقی گذاشته است. همچنین عملیات عبور نفت از تنگه هرمز پرهزینه است و این هزینه‌ها در نهایت در جایگاه‌های سوخت به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود.اما تداوم جریان نفت در برابر این فشارها نشان‌دهنده تغییری در نبرد بر سر مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان است. ایران همچنان می‌تواند حمل‌ونقل نفت را خطرناک و پرهزینه کند، اما توانایی‌اش برای بازداشتن کشتی‌ها از عبور کاهش یافته و این امر اهرم فشار تهران در برابر آمریکا را تضعیف کرده است.حمد حسین، اقتصاددان ارشد در موسسه «کپیتال اکونومیکس» گفت: «تصویر کلی این است که سازوکار کشتیرانی از تنگه خطرناک هرمز اکنون به‌خوبی جا افتاده و ریسک‌پذیری دست‌اندرکاران صادرات نفت افزایش یافته است.»مسیرهای جایگزینیکی از دلایل عمده افزایش صادرات از خلیج فارس، استفاده از خطوط لوله انتقال نفت در عربستان سعودی و امارات متحده عربی است. این خطوط امکان انتقال نفت از مسیرهای جایگزین تنگه هرمز را فراهم می‌کنند.بنابر داده‌های کپلر، در ماه سپتامبر، حدود ۴۰ درصد نفت خام غیرایرانی صادرشده از خلیج فارس، بدون عبور از تنگه هرمز منتقل شده است؛ این در حالی است که این سهم پیش از جنگ ۱۷ درصد بود.اما این موفقیت در انتقال نفت کاملا در تضاد با تنگنایی است که تهران با آن دست‌به‌گریبان است. بنابر گزارش‌ها، با تداوم محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت ایران تقریبا به صفر رسیده است. خطر این است که ایران برای بازیابی نفوذ خود، حملات شدیدتری انجام دهد و احتمالا آمریکا را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره که دو هفته دیگر برگزار می‌شود، به رویارویی دیگری بکشاند.بنابر شمارش وال‌استریت ژورنال بر پایه گزارش‌های «سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا» (UKMTO) و شرکت‌های امنیت دریایی، در ماه جاری حدود ۳۰ حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز و آب‌های پیرامون آن گزارش شده است.رویترز پیش‌تر به نقل از دو مقام ارشد ایرانی گزارش داده بود که ایران در تلاش برای بالا نگه داشتن قیمت نفت و تاثیرگذاری بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تاکتیک‌های جدیدی را برای هدف قرار دادن کشتی‌ها در تنگه هرمز به کار گرفته است.این دو مقام ایرانی از ارائه جزئیات راهبرد جدید خودداری کردند، اما یکی از آن‌ها گفت که ایران از حدود ۱۰ روز پیش، استفاده از تاکتیک‌های تهاجمی متفاوت علیه کشتی‌هایی را آغاز کرده است که از نظر تهران محدودیت‌های وضع‌شده را نقض می‌کنند. او افزود که این تغییر به افزایش حملات به چنین کشتی‌هایی انجامیده است.به گفته این دو مقام، این راهبرد شامل تغییر در نوع و آهنگ حملات است و یکی از اهداف آن، تاثیرگذاری بر نتیجه انتخابات آمریکا است.«عبور از تنگه هرمز به خطرش می‌ارزد»با این حال، برای بسیاری از معامله‌گران نفت و مالکان کشتی‌ها، عبور از تنگه هرمز ارزش این خطر را دارد. همایون فلکشاهی، رئیس بخش تحلیل نفت خام کپلر برآورد کرد که معامله‌گران در مقایسه با پیش از جنگ، می‌توانند از فروش مجدد نفت عراق به ازای هر بشکه ۲۰ دلار بیشتر درآمد کسب کنند. این به معنای حدود ۴۰ میلیون دلار برای محموله یک ابرنفتکش است. سه سفر از این نوع می‌تواند هزینه ۱۰۰ میلیون دلاری خرید یک نفتکش دست‌دوم را جبران کند.به گزارش وال‌استریت ژورنال، به دریانوردان نیز برای انجام این سفرهای خطرناک پاداش پیشنهاد می‌شود. پرداخت‌هایی معادل دو یا سه برابر حقوق معمول ماهانه، خدمه را به کار در کشتی‌هایی ترغیب کرده که وارد خلیج فارس می‌شوند.این روزنامه آمریکایی پیش‌تر گزارش داده بود که یک شرکت تامین خدمه کشتی مستقر در چین، برای یک سفر رفت‌وبرگشت که معمولا یک تا دو هفته طول می‌کشد، تا ۲۵ هزار دلار پیشنهاد داده است.به گفته کارگزاران کشتی، برخی مالکان به دلیل نرخ‌های بی‌سابقه کرایه نفتکش‌ها در منطقه، کشتی‌های قدیمی‌تری را که پیش‌تر نفت ونزوئلا و روسیه را جابه‌جا می‌کردند، به خلیج فارس منتقل می‌کنند.بسیاری از این کشتی‌ها در مسیرهای کوتاه از منطقه خطر عبور می‌کنند. پوشش هوایی آمریکا در امتداد گذرگاهی در سواحل عمان، تا حدی از آن‌ها حفاظت می‌کند. نفتکش‌ها در داخل خلیج فارس نفت بارگیری می‌کنند و اغلب در حالی که سیگنال‌های رهگیری خود را خاموش کرده‌اند، آن را از تنگه هرمز عبور می‌دهند. این نفتکش‌ها سپس در نزدیکی عمان توقف می‌کنند و محموله‌های خود را به کشتی‌هایی تحویل می‌دهند که عازم بازارهای دوردست هستند. این نفتکش‌ها سپس دوباره به خلیج فارس بازمی‌گردند.سپاه چه می‌کند؟به گزارش وال‌استریت ژورنال، سپاه پاسداران برای توقف این کشتی‌ها علاوه بر حملات موشکی و پهپادی به تاکتیک‌های چریکی روی آورده است که حوثی‌های یمن مدت‌هاست برای هدف قرار دادن کشتی‌ها در دریای سرخ از آن‌ها استفاده می‌کنند. این تاکتیک‌ها شامل استقرار دیده‌بان در قایق‌های کوچک ماهیگیری و اعزام نیروهای مسلح به آب‌هاست.در نتیجه، مسیر عبور از تنگه هرمز همچنان خطرناک است. بنابر داده‌های کپلر، حملات در تنگه هرمز هزینه رساندن نفت خلیج فارس به بازار را افزایش می‌دهد.بنابر اعلام این شرکت، کرایه حمل نفت خام خلیج فارس به چین با استفاده از ابرنفتکش، این هفته به ۳۷.۳۷ دلار به ازای هر بشکه رسیده که نزدیک به رکورد تاریخی است. همچنین به گفته کارشناسان، حق بیمه خطر جنگ از کمتر از سه درصد ارزش کشتی به تا ۱۰ درصد ارزش آن افزایش یافته است.