مطالعه نشان می‌دهد که استانبول ترکیه، آنکارا در شبکه جاده‌ای باستانی مرکزی‌تر از روم بوده‌اند

بر اساس یک مطالعه بین المللی که نزدیک به 299000 کیلومتر (حدود 186000 مایل) از مسیرهای باستانی و تأثیر ماندگار آنها بر حمل و نقل مدرن را بررسی می کند، استانبول و آنکارا، دو شهر بزرگ ترکیه امروزی، موقعیت های مرکزی بیشتری نسبت به رم در بخش هایی از شبکه جاده ای وسیع امپراتوری روم اشغال کردند.

این مطالعه با عنوان علم شبکه ساختار و تأثیر پایدار سیستم جاده‌ای رومی را آشکار می‌کند که در مجله Nature Communications منتشر شده است، زیرساخت‌های حمل و نقل امپراتوری را با استفاده از مدل‌های ریاضی و علم شبکه مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد.

محققان چندین شهر از جمله بیزانس باستان (استانبول کنونی)، آنسیرا (آنکارا، پایتخت ترکیه)، انطاکیه (آنتاکیا، جنوب ترکیه) و کورنت (در یونان) را شناسایی کردند که از نظر اهمیت به عنوان نقاط اتصال در سیستم جاده های زمینی معروف امپراتوری از رم پایتخت پیشی گرفتند.

این یافته ها همچنین نشان داد که چگونه برخی از مسیرهای ایجاد شده در حدود 2000 سال پیش همچنان بر شبکه های حمل و نقل مدرن در سراسر اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا تأثیر می گذارند.

تام بروگمنز، دانشیار باستان شناسی کلاسیک در دانشگاه آرهوس دانمارک و یکی از نویسندگان این مطالعه، به آنادولو گفت که جاده ها نقش مهمی در اتصال جوامع در سراسر امپراتوری وسیع روم دارند.

او گفت که این شبکه نه تنها رفت و آمد مردم را تسهیل می کند، بلکه انتشار اطلاعات، عقاید، اعتقادات مذهبی و بیماری ها را نیز تسهیل می کند.

برومنز گفت که ضرب المثل معروف "همه راه ها به رم منتهی می شوند" در قرون وسطی به جای دوران روم سرچشمه گرفته است و تا حد زیادی نمادین است، نه واقعی.

یکی از شگفت‌انگیزترین یافته‌های این مطالعه، شناسایی شهرهایی بود که مرکزی‌تر از رم در شبکه جاده‌ای قرار داشتند.

او گفت: «برای مثال، استانبول امروزی، یا بیزانس باستان، با اتصال ترافیک بین اروپا و آسیا، واقعا در کل امپراتوری بسیار مرکزی بود.

اگرچه رم به دلیل موقعیت مدیترانه‌ای خود مرکز مهمی باقی ماند، بروگمانز توضیح داد که استانبول از نظر حمل و نقل زمینی موقعیت مرکزی تری را اشغال کرده است.

این تحقیق همچنین بر اهمیت آنسیرای باستانی، آنکارا کنونی، که به عنوان مرکز استان روم گالاتیا بوده است، تاکید کرد.

بروگمانز گفت که موقعیت جغرافیایی آنکارا در قلب آناتولی آن را به ویژه برای سازماندهی حمل و نقل شرق به غرب در سراسر شبه جزیره مناسب کرده است.

او توضیح داد که آنسیرا در امتداد یکی از مرکزی‌ترین جاده‌های استان قرار داشت و نزدیک به دو هزار سال قبل از تبدیل شدن به پایتخت ترکیه مدرن، آن را به‌عنوان پایتخت از موقعیت استراتژیک قرار داد.

متئو مازامورو، مدرس علوم داده در دانشگاه کوئین مری لندن و یکی دیگر از نویسندگان مطالعه، گفت که محققان اهمیت شهرها را با استفاده از سه معیار مرکزیت شبکه ارزیابی کردند.

آنها تعداد اتصالات جاده‌ای، دسترسی به مکان‌های دیگر و میزان استفاده از شهرها به عنوان پل بین مسیرهای مختلف را بررسی کردند.

وی با اشاره به اروپا و آسیا گفت: بیزانس یا بعدا قسطنطنیه، منطقه ای که استانبول امروزی در آن قرار دارد، شهری است که به معنای واقعی کلمه در تقاطع دو قاره قرار دارد.

Mazzamurro تاکید کرد که این مزیت جغرافیایی استانبول را به یک نقطه اتصال ویژه در داخل شبکه تبدیل کرده است.

محققان همچنین دریافتند که برخی از جاده‌های مدرن مسیرهایی را دنبال می‌کنند که در دوران روم ایجاد شده‌اند، به‌ویژه جایی که سکونتگاه‌های باستانی مراکز مهم جمعیتی باقی مانده‌اند.

برومنز گفت که شبکه های حمل و نقل به طور قابل توجهی پس از انقلاب صنعتی و معرفی وسایل نقلیه موتوری تغییر کردند، اما تداوم قابل توجهی بین مسیرهای قدیمی و مدرن باقی مانده است.

آدام پازوت، محقق دانشگاه اتونوما بارسلونا، گفت که یکی دیگر از یافته های مهم تایید ریاضی موقعیت های مرکزی اشغال شده توسط مراکز استان های روم است.

وی خاطرنشان کرد که بسیاری از جاده‌ها، به ویژه در نزدیکی مرزهای امپراتوری در امتداد رودخانه‌های راین، دانوب و فرات، برای برآوردن نیازهای نظامی توسعه یافته‌اند.

در شرق آناتولی، ترکیه، برخی از مسیرهایی که به ارتفاعات تقریبا 2000 متری (6562 فوت) در کوه‌های توروس می‌رسیدند، به طور مشابه با نیازهای نظامی مرتبط بودند و واحدهای مرزی را با وجود سکونتگاه‌های محدود در مناطق اطراف به هم وصل می‌کردند.

پازوت گفت که تحقیقات بیشتری برای تعیین اینکه آیا مرکزیت مراکز استان ها عمدتا ناشی از جغرافیا است یا برنامه ریزی عمدی رومی، مورد نیاز است.

حمدی شاهین، استاد تاریخ در دانشگاه استانبول که داده‌های مربوط به کوهستان کیلیکیه در جنوب ترکیه را ارائه کرد، بر اهمیت شواهد باستان‌شناسی در بازسازی مسیرهای باستانی تأکید کرد.

او گفت که محققان برای شناسایی شبکه‌های حمل‌ونقل بر نقاط عطف، متون تاریخی و جاده‌های آسفالت‌شده بازمانده تکیه می‌کنند.

به گفته شاهین، سالانه بین 400 تا 500 کتیبه جدید از جمله نقاط عطف و سایر شواهد مربوط به جاده های باستانی هنوز در ترکیه کشف می شود.

تیم تحقیقاتی بین‌المللی همچنین یک مجموعه داده دیجیتالی با وضوح بالا ایجاد کرد که تقریبا 299000 کیلومتر (حدود 186000 مایل) از جاده‌های رومی را پوشش می‌دهد.

پلتفرم Itiner-e در دسترس عموم به محققان اجازه می دهد تا مسیرها و سکونتگاه های باستانی را کشف کنند و فرصت های جدیدی برای مطالعات باستان شناسی، تاریخ، جغرافیای اقتصادی و حمل و نقل فراهم کند.

محققان امیدوارند که این یافته‌ها به عنوان پایه‌ای برای تحقیقات بیشتر در مورد چگونگی شکل‌دهی زیرساخت‌های قدیمی به فعالیت‌های اقتصادی، توسعه شهری و ارتباطات بین مناطق باشد.