معضل شارژر خودروهای برقی در ایران؛ چرا خودروهای برقی 800 ولتی کارایی ندارند؟

شبکه شارژ خودروهای برقی ایران در وضعیتی است که می‌توان آن را «کمیت محدود، کیفیت نامتناسب» توصیف کرد. آمار رسمی نشان می‌دهد از ابتدای سال 1404 تاکنون 223 مجوز برای احداث ایستگاه شارژ صادر شده، اما تنها 27 ایستگاه به بهره‌برداری رسیده است. این فاصله میان صدور مجوز و بهره‌برداری واقعی، خود گویای کندی شدید توسعه زیرساخت است. اما مشکل اصلی صرفاً «تعداد» نیست؛ کیفیت و توان این ایستگاه‌هاست. قوی‌ترین شارژرهای عمومی نصب‌شده در ایران توانی معادل 120 کیلووات دارند که توسط شرکت مپنا (مکو) عرضه شده و برای شارژ هم‌زمان دو خودرو طراحی شده‌اند. این شارژرها در شهرهایی مانند شیراز (9 ایستگاه با توان 7.4 تا 120 کیلووات) و برخی نقاط تهران نصب شده‌اند.شارژرهای دیواری (Wallbox) موجود در ایران نیز عمدتاً توان 7.4، 11 و 22 کیلووات دارند. مپنا یک مدل Wallbox 30 کیلوواتی نیز معرفی کرده، اما این شارژر برای پارکینگ‌ها و مجتمع‌های تجاری طراحی شده، نه شارژ سریع جاده‌ای. چرا معماری 800 ولتی در ایران عملاً بی‌فایده است؟ خودروهای برقی نسل جدید واردشده به ایران - از برندهای چینی گرفته تا مدل‌های اروپایی - همگی به معماری 800 ولتی مجهزند و برای استفاده از پتانسیل واقعی خود به شارژرهای 350 تا 500 کیلووات نیاز دارند. اما وقتی همین خودروها به شارژرهای دیواری 11 کیلوواتی متصل می‌شوند، زمان شارژ به شکل زیر است: آواتار 11 با باتری 116 کیلووات‌ساعت: شارژ با دیوار 11 کیلوواتی حدود 13.5 ساعت طول می‌کشد. این خودرو در چین با فست شارژر 240 کیلوواتی در 25 دقیقه از 30 به 80 درصد می‌رسد. ایکس‌پنگ X9 با باتری 110 کیلووات‌ساعت: شارژ با دیوار 11 کیلوواتی 11 ساعت طول می‌کشد. درحالی‌که با فست شارژر 542 کیلوواتی، در 12 دقیقه از 10 به 80 درصد می‌رسد. آئودی E5 با باتری 100 کیلووات‌ساعت: شارژ با دیوار 6.6 کیلوواتی (شارژر همراه خودرو) حدود 15 ساعت طول می‌کشد. در چین با شارژر 800 ولتی، در 10 دقیقه 380 کیلومتر برد اضافه می‌شود. نکته کلیدی: حتی اگر شارژر 120 کیلوواتی مپنا در دسترس باشد، برای خودرویی که فست شارژ 240 کیلوواتی یا بالاتر را پشتیبانی می‌کند، نصف یا یک‌سوم توان قابل استفاده است. این یعنی زمان شارژ 10 تا 80 درصد به‌جای 15 تا 25 دقیقه، به 40 تا 60 دقیقه یا بیشتر می‌رسد. اگر بخواهند شارژر 800 ولتی در ایران راه‌اندازی کنند، چه مشکلاتی وجود دارد؟ راه‌اندازی شارژرهای 800 ولتی در ایران با چند مانع جدی روبه‌روست: چالش زیرساخت شبکه برق شارژر 350 کیلوواتی به یک فیدر برق با ظرفیت بالا نیاز دارد. بسیاری از نقاط ایران، به‌ویژه در جاده‌ها، توان تأمین این سطح از برق را ندارند. حتی اگر مپنا شارژر 120 کیلوواتی را در برخی نقاط نصب کرده، ارتقای آن به 350 کیلووات نیازمند تقویت شبکه توزیع است. معضل هزینه تجهیزات شارژرهای 800 ولتی از نظر فنی پیچیده‌ترند و قیمت تمام‌شده‌شان چند برابر شارژرهای معمولی است. با توجه به محدودیت واردات تجهیزات، هزینه نصب و نگهداری این شارژرها بسیار بالاتر خواهد بود. در نهایت: عدم صرفه اقتصادی تا زمانی که تعداد خودروهای 800 ولتی در ایران به حد قابل‌توجهی نرسد، سرمایه‌گذاری روی شارژرهای پرقدرت توجیه اقتصادی ندارد. تولیدکنندگان داخلی مانند مپنا فعلاً روی شارژرهای 30 تا 120 کیلووات متمرکز شده‌اند که پاسخگوی نیاز خودروهای معمولی برقی است. چالش استانداردها شارژرهای 800 ولتی برای خودروهای چینی (GB/T) و اروپایی (CCS2) استانداردهای متفاوتی دارند. یک شارژر عمومی 800 ولتی باید از هر دو استاندارد پشتیبانی کند تا برای تمام خودروهای واردشده قابل استفاده باشد. آیا راه‌اندازی شارژر 800 ولتی در ایران شدنی است؟ از نظر فنی، بله. نمونه‌های مشابه در کشورهای همسایه (ترکیه، امارات) وجود دارد. اما نیازمند سرمایه‌گذاری کلان دولتی یا شرکت‌های بزرگ انرژی است. بدون برنامه ملی برای توسعه زیرساخت، این شارژرها به تعداد انگشت‌شمار باقی خواهند ماند و صرفاً به‌عنوان «نمایشی» در برخی شهرهای بزرگ نصب خواهند شد. نتیجه: خودروی برقی در ایران، بدون «برق واقعی» ورود خودروهای برقی نسل جدید به ایران، بدون توسعه هم‌زمان زیرساخت شارژ پرتوان، تصمیمی ناقص است. خودرویی که در چین در 10 دقیقه شارژ می‌شود، در ایران با شارژر دیواری 11 کیلوواتی باید یک شب کامل به برق وصل باشد. این تنها یک ناکارآمدی فنی نیست؛ یک هدررفت سرمایه است. خریدار هزینه فناوری 800 ولتی را می‌پردازد، اما در عمل با محدودیت‌های یک زیرساخت ضعیف دست‌وپنجه نرم می‌کند. تا زمانی که شارژرهای پرتوان عمومی در شهرها و جاده‌های اصلی گسترده نشوند، خودروهای برقی نسل جدید در ایران تنها روی کاغذ پیشرفته خواهند بود.