معنای شکست ووچیچ برای سیاست خارجی صربستان چیست؟

صربستان پس از 14 سال حکومت استبدادی الکساندر ووچیچ و حزب مترقی صربستان (SNS) به نقطه عطفی رسیده است.

انتخابات روز یکشنبه یک پیروزی تاریخی را برای لیست دانشجویان مخالف به ارمغان آورد و به سلطه سیاسی که ووچیچ و SNS به مدت 14 سال اعمال/اجرا کرده بودند، پایان داد.

در حالی که بلگراد برای انتقال آشفته و انتخابات ریاست جمهوری آتی در ماه دسامبر آماده می شود، ناظران بین المللی و همسایگان منطقه ای این سوال را مطرح کرده اند که آیا خروج ووچیچ باعث تغییر در سیاست خارجی صربستان می شود یا خیر.

با این حال، در حالی که تحلیلگران بین‌المللی اغلب پیش‌بینی می‌کنند که هر زمان که یک رژیم استبدادی سرنگون شود، یک چرخش سریع سیاست خارجی به سمت غرب به سمت غرب انجام شود، کارشناسان هشدار می‌دهند که تحکیم داخلی اولویت فوری خواهد داشت و هر تغییری تدریجی خواهد بود.

شکست SNS ترکیبی از خوش بینی محتاطانه و عدم اطمینان را در سراسر بالکان غربی به ارمغان آورده است. روابط صربستان با بوسنی و هرزگوین، کرواسی، مونته نگرو و کوزوو اغلب به دلیل لفاظی های ملی گرایانه ووچیچ مخدوش شده است.

الکساندر پوپوف، مدیر مرکز منطقه گرایی در نووی ساد صربستان، به الجزیره گفت که بازنشانی سریع در روابط منطقه ای بعید است.

وی با اشاره به روابط با همسایگان صربستان گفت: «این سؤالات فورا در دستور کار قرار نخواهد گرفت».

او گفت که مقامات جدید ابتدا باید به مشکلات داخلی بپردازند، از جمله برخورد با سیستمی که "همه نهادهای دموکراتیک را تسخیر کرده است" و همچنین مشکلات در قوه قضائیه، خدمات دادستانی، پلیس و بخش رسانه ها.

پوپوف گفت: "آرایش در خانه" قبل از "حل مشکلات با همسایگان" اولویت دارد، علیرغم اینکه رژیم مستقر هر کاری که ممکن است برای تضعیف روابط منطقه ای انجام داده است.

در حالی که روابط با کرواسی "منجمد نیست" و همچنین "آنطور که باید بین همسایگان باشد" نیست، که با کلمات تند مکرر مشخص می شود.

در بحبوحه اعتراضات گسترده اخیر در صربستان، ووچیچ زاگرب را به سازماندهی "انقلاب رنگی" متهم کرد.

وی گفت: علاوه بر این، "روابط با مونته نگرو مختل شده و مسائل با بوسنی و هرزگوین حل نشده باقی مانده است."

پوپوف پیشنهاد کرد که کرواسی سخت‌ترین مورد است و اشاره کرد که روابط با درگیری SNS با اتحاد دموکراتیک کرواسی (HDZ) حاکم کرواسی که از ثبات ملی‌گرای-پوپولیستی مشابه سرچشمه می‌گیرد، بدتر شد.

او با تشریح سیستمی که «بر روی تولید دشمنان داخلی و خارجی عمل می کرد» گفت: «زاگرب یک تیر مسموم به صربستان شلیک می کند و این به بلگراد استدلالی برای مقابله به مثل می دهد».

در همین حال، او استدلال کرد که در پشت خصومت عمومی، همگرایی آرام در مورد بوسنی و هرزگوین وجود دارد که بلگراد از میلوراد دودیک، رهبر جمهوری صربستان حمایت می کند و زاگرب طرفدار نهاد سوم است.

وی ابراز امیدواری کرد که دولت جدید صربستان به رهبری کارشناسان و رهبران مدنی، در جهت ایجاد ثبات در منطقه و احیای امید صربستان برای پیوستن به اتحادیه اروپا تلاش کند.

پوپوف گفت: "دولت قبلی ادغام اتحادیه اروپا را خراب کرد و اتحادیه اروپا کشوری را بدون روابط حسن همجواری نمی پذیرد. وظیفه دولت جدید ترمیم این روابط آسیب دیده خواهد بود."

فراتر از همسایگی نزدیک، قدرت های جهانی از نزدیک بلگراد را زیر نظر دارند.

در زمان ووچیچ، صربستان یک اقدام موازنه ظریف را حفظ کرد و از اعمال تحریم‌ها علیه روسیه با وجود فشارهای شدید اتحادیه اروپا خودداری کرد، در حالی که به طور همزمان اجازه داد مهمات به طور غیر مستقیم به اوکراین سرازیر شود.

ووک ووکسانوویچ، مدرس سیاست خارجی در کینگز کالج لندن، به الجزیره پیش بینی کرد که از میان همه عناصر سیاست عمومی صربستان، سیاست خارجی کمترین تغییر را تحت تغییرات دولتی آتی خواهد داشت.

او گفت: «بسیاری از ساختارهای بین‌المللی و داخلی که سیاست خارجی صربستان را شکل می‌دهند، پابرجا خواهند ماند.

او گفت که با پایان ستایش غیرانتقادی مسکو در روزنامه های تحت کنترل ووچیچ و کاهش سطح همکاری رسانه ای و اطلاعاتی، نفوذ روسیه ضربه خواهد خورد، اما بعید است که دولت جدید یک شبه موضع جنگ طلبانه اتخاذ کند.

وی تاکید کرد که می توان با روابط با روسیه به منافع صربستان ادامه داد. این کشور همچنان به قیمت های ترجیحی گاز نیاز دارد، مناقشه کوزوو حل نشده باقی مانده و بخش هایی از مردم از غرب ناامید هستند.

ووکسانوویچ ادامه داد: «دولت جدید صربستان ارزشی برای پیوستن به تحریم‌های اتحادیه اروپا یا اتخاذ موضع جنگ طلبانه در قبال مسکو نخواهد دید.»

در مورد اوکراین، صربستان به سیاست خود مبنی بر عدم به رسمیت شناختن الحاق کریمه و دونباس ادامه خواهد داد. با این حال، در مورد تحویل مهمات یک علامت سوال وجود دارد، زیرا مخالفان فروش تسلیحات ووچیچ به کیف را یک ترفند بدبینانه برای خرید تساهل غرب برای حاکمیت داخلی خود می دانند.

یکی دیگر از ابعاد مهم روابط خارجی صربستان، روابط نزدیک آن با اسرائیل است. در دوران ووچیچ، صربستان شراکت قوی با دولت بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر، ایجاد کرد که مشخصه آن تجارت اسلحه و مبادلات فناوری بود.

بوسکو جاکسیچ، یک تحلیلگر سیاست خارجی، به الجزیره گفت که اگرچه روابط قطع نخواهد شد، اما توافقات بحث برانگیز اخیر مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

جاکسیچ گفت: «دولت جدید هیچ دلیلی برای کنار گذاشتن همکاری با اسرائیل ندارد، اما مطمئنا قراردادهای تازه منعقد شده را مجددا بررسی خواهد کرد - در درجه اول قراردادهایی که مربوط به صادرات مهمات صربستان به اسرائیل و صادرات تجهیزات تجسسی اسرائیل به صربستان است.

این تحلیلگر همچنین خاطرنشان کرد که پس از برکناری ویکتور اوربان در مجارستان در اوایل سال جاری، دولت نتانیاهو یکی دیگر از «همپیمانان خودکامه و ملی‌گرا» را در اروپا از دست داده است. با این حال، موضع آینده صربستان به تحولات سیاسی در اورشلیم نیز بستگی دارد.

جاکسیچ افزود: «نحوه موضع گیری اسرائیل در برابر مقامات جدید در بلگراد تا حد زیادی به نتیجه انتخابات خود اسرائیل بستگی دارد.

او با نگاهی به همسویی ژئوپلیتیک گسترده تر، تاکید کرد که سیاست خارجی صربستان به ناچار مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.

او پیشنهاد کرد که «سیاست «نشستن روی صندلی‌های چندگانه» که بیشتر از اینکه به صربستان آسیب برساند، مطمئنا مورد ارزیابی مجدد قرار خواهد گرفت» و انتظار اینکه بلگراد روابط خود را با اتحادیه اروپا تقویت کند، واقع بینانه است.

اما با ورود صربستان به عصر سیاسی جدید، جامعه بین‌المللی باید انتظار یک دوره اصلاحات شدید داخلی را داشته باشد تا تجدید چینش‌های ژئوپلیتیکی ناگهانی، همه تحلیل‌گران موافق هستند.