چاقو زدن فلای دبی: اگر خلبان خشن شود هواپیما چقدر ایمن است؟

صبح روز چهارشنبه، کمک خلبان هواپیمای فلای دبی با چاقو به کاپیتان حمله کرد که گمان می‌رود تلاشی برای سقوط این پرواز با بیش از 170 سرنشین در مسیر دبی به تل آویو اسرائیل خنثی شده باشد.

هنگامی که هواپیما در عرض یک دقیقه به نصف ارتفاع خود در میان شلوغی و نزدیک شدن به حریم هوایی اردن سقوط کرد، کاپیتان موفق شد قفل درب کابین خلبان را باز کند و گروهی از مسافران و خدمه به داخل هجوم بردند و مهاجم را که بنا بر گزارش ها سعی داشت به کنترل ها آسیب برساند، تحت فشار قرار دادند.

هواپیما همچنین در طول این حادثه یک سیگنال خطر اضطراری منتشر کرد.

یکی دیگر از خلبانان هواپیما توانست کنترل هواپیما را به دست گرفته و آن را به سلامت در تبوک عربستان سعودی فرود آورد.

در حالی که امارات متحده عربی، کشور میزبان خطوط هوایی، تحقیقاتی را درباره آنچه اتفاق افتاده آغاز کرده است، مقامات سعودی در حال بازجویی از کمک خلبانی هستند که گفته می شود به کاپیتان حمله کرده است. مهاجم نیز مجروح شد و اکنون در بازداشت عربستان است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل گفت که این کشور تحقیقات را دنبال خواهد کرد و "احتمالا شرکت خواهد کرد".

اسرائیل مدعی شده است که حادثه روی هواپیما که اکثر مسافران آن اسرائیلی بودند، یک حمله "تروریستی" و تلاش برای سقوط هواپیما بوده است.

در همین حال، حادثه در پرواز FZ1073 Flydubai انبوهی از سوالات ناخوشایند را در صنعت هوانوردی غیرنظامی ایجاد کرده است، از جمله مهمترین آنها: یک هواپیمای تجاری زمانی که یکی از خلبانان خود خشن می شود چقدر ایمن است؟

بیست و پنج سال پیش، حملات 11 سپتامبر به ایالات متحده که منجر به کشته شدن نزدیک به 3000 نفر شد، صنعت هوانوردی غیرنظامی را تغییر داد.

در آن روز، هواپیماربایان وابسته به القاعده کنترل چهار هواپیمای تجاری را در حالی که در هوا بودند به دست گرفتند، دو فروند به برج های دوقلوی مرکز تجارت جهانی نیویورک در جزیره منهتن و دیگری به پنتاگون برخورد کردند. هواپیمای چهارم در پنسیلوانیا پس از غرق شدن مسافران هواپیماربایان سقوط کرد.

این حملات امنیت هوانوردی را متحول کرد و تمرکز خود را بر جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به عرشه‌های پرواز هواپیما و همچنین تقویت امنیت و رویه‌های سوار شدن در فرودگاه‌ها افزایش داد.

ظرف چند ماه، سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) قوانین جهانی هوانوردی را بازنگری کرد، اقدامات امنیتی را برای پروازهای داخلی گسترش داد و درهای ضد گلوله، تقویت‌شده کابین خلبان، بررسی پرسنل و بررسی هویت فرودگاه را معرفی کرد.

مهم‌ترین تغییر فیزیکی، درب کابین خلبان تقویت‌شده و قفل‌شده بود که برای مقاومت در برابر نفوذ اجباری طراحی شده بود و به دنبال آن بازرسی 100 درصدی اجباری چمدان‌های تحویل‌شده بود.

فرودگاه ها غربالگری کارکنان، امنیت چمدان و محموله و حفاظت از هواپیما را افزایش دادند، در حالی که ایکائو ممیزی های امنیتی اجباری را برای ارزیابی نحوه اجرای استانداردهای جهانی جدید توسط کشورها معرفی کرد.

در سال 2015، آندریاس لوبیتز، اولین افسر پرواز 9525 Germanwings، کاپیتان را در کابین خلبان قفل کرد و عمدا ایرباس A320 را که خلبان آن بود به سمت کوه های آلپ فرانسه برد و تمام 150 سرنشین هواپیما را کشت.

BEA فرانسه تشخیص داد که سیستم گواهی پزشکی صنعت هوانوردی نتوانسته است خلبانی را که دارای یک اختلال روانی جدی است از فعالیت با مجوز جلوگیری کند.

به دنبال آن حادثه، آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا (EASA) به طور موقت توصیه کرد که حداقل دو فرد مجاز همیشه در کابین خلبان بمانند. اما سال بعد، EASA این قانون را فقط به رویکرد مبتنی بر ریسک منتقل کرد و به خطوط هوایی اجازه داد تا پادمان‌های مشابهی را بر اساس ریسک‌های عملیاتی اتخاذ کنند.

حادثه Germanwings همچنین اقدامات گسترده تری را در اروپا آغاز کرد: از سال 2018، خطوط هوایی موظف بودند قبل از شروع پرواز خلبانان، ارزیابی های روانشناختی انجام دهند و آزمایش مواد روانگردان و الکل را معرفی کنند.

برخی از پروازها همچنین دارای مارشال‌های هوایی - یا "افسران امنیتی در پرواز" هستند - که عموما افسران مجری قانون مخفی و مسلح هستند که بسته به ارزیابی تهدید یک کشور در پروازهای منتخب قرار می‌گیرند.

درهای کابین خلبان طوری ساخته شده اند که به طور استاندارد به سختی نفوذ می کنند. در هواپیماهای تجاری مدرن، درب کابین خلبان به گونه‌ای ساخته شده است که یک ساختار کامپوزیتی سنگین است که در داخل یک قاب تقویت‌شده نصب شده و به صورت الکترونیکی کنترل می‌شود و برای مقاومت در برابر نفوذ اجباری و نفوذ سلاح‌های گرم کوچک طراحی شده است. درب کابین معمولا فقط از داخل باز می شود.

در هواپیمای بوئینگ 737، سیستم دسترسی به عرشه پرواز به طور معمول در طول پرواز در حالت AUTO باقی می ماند و درب کابین خلبان تقویت شده را قفل نگه می دارد. خدمه کابین می توانند از خلبانان بخواهند که از طریق سیستم دسترسی به آنها اجازه ورود بدهند.

استانداردهای ایکائو ایجاب می کند که چنین درهایی را بتوان از هر ایستگاه خلبانی قفل یا باز کرد.

یک صفحه کلید اضطراری همچنین به خدمه اجازه می دهد تا یک توالی ورود اضطراری را برای ورود به کابین خلبان آغاز کنند. اگر یک خلبان فعال درخواست اضطراری را لغو نکند، سیستم اجازه دسترسی اضطراری را می دهد، اما فقط پس از یک تاخیر داخلی.

این سیستم‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که مهاجم را از کابین خلبان دور نگه دارند – نه اینکه تهدیدی را که از قبل در داخل آن قرار دارد متوقف کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل که از کاپیتان به عنوان یک "قهرمان" یاد کرد، به رسانه ها گفت: در پرواز فلای دبی در روز چهارشنبه، خلبان هندی که گزارش شده بود در جریان حمله موفق شد در کابین خلبان را باز کند که "مسافران و خدمه را قادر ساخت تا بر مهاجم غلبه کنند - از یک فاجعه فاجعه بار در هوا جلوگیری کرد."

بستگی به نوع اضطراری هواپیما دارد. طبق رویه‌های ایکائو، خدمه می‌توانند با استفاده از سیگنال «MAYDAY» از طریق رادیو وضعیت اضطراری را اعلام کنند.

ساج احمد، تحلیلگر ارشد StrategicAero Research، یک شرکت مشاوره هوانوردی مستقر در لندن، گفت: در موارد مسائل پزشکی یا فنی، خلبانان از کد فرستنده 7700 برای هشدار به کنترل ترافیک هوایی استفاده می کنند که باید در اسرع وقت فرود بیایند. او افزود: «اغلب مسافران از این موضوع غافل هستند زیرا نیازی به زنگ هشدار نیست. به گزارش سرویس مانیتورینگ پرواز Flightradar24، این کدی است که کشتی فلای دوبای هنگام نزول شدید آن را منتشر کرد.

احمد افزود: اگر موقعیت اضطراری یک حمله یا هواپیماربایی باشد، هواپیما می تواند کد فرستنده 7500 را ارسال کند که پرواز را به کنترل کننده های ترافیک هوایی نشان می دهد که در معرض تداخل غیرقانونی است. او گفت: "خدمه همچنین می توانند ماهیت تهدید و مقاصد خود را به زبان ساده بیان کنند." طبق داده های پرواز، کشتی فلای دبی چند دقیقه پس از صدور اولین کد به این کد تغییر کرد.

اگر کد 7500 ورودی باشد، کنترل ترافیک هوایی در مورد "تداخل در پرواز یا یک هواپیماربایی احتمالی در حال انجام" هشدار داده می شود، و اغلب ATC سایر جت ها را به سمتی منحرف می کند تا جت فریبنده بتواند فرود بیاید.

به گزارش FlightRadar24، اخطار اضطراری 7700 فلای دبی در ساعت 5:28 به وقت گرینویچ و پس از آن ساعت 7500 در ساعت 5:35 به وقت گرینویچ ارسال شد که منجر به گزارش های اولیه مبنی بر احتمال ربودن پرواز در مسیر اسرائیل شد.

وظایف خدمه کابین در چنین شرایط اضطراری ناتوانی خلبان و تهدیدات امنیتی، از جمله حفاظت از عرشه پرواز و برقراری ارتباط با خلبان عامل را شامل می شود.

احمد گفت، اما ماهیت خشونت در داخل یا نزدیک عرشه پرواز ممکن است متفاوت باشد، زیرا "اغلب استراتژی این است که در را باز کنیم تا سایر خدمه بتوانند کمک کنند".

خشونت بین خلبان‌ها در داخل کابین منجر به بدترین سناریو می‌شود، او گفت: «در صورتی که هر دو خلبان قادر به پرواز نباشند، اگر کسی با هواپیما پرواز نکند، عواقب آن کاملا بدیهی است.»

هواپیمای فلای دبی در نهایت توسط دو خلبان دیگر که در هواپیما بودند به سلامت فرود آمد. احمد پیشنهاد کرد که این معادل یک بار برخورد صاعقه است. این ترسناک است که فکر کنیم اگر آن خلبانان اضافی برای به دست گرفتن کنترل نبودند، نتیجه چه می شد.»

قبل از اعطای گواهی پزشکی کلاس 1 لازم برای گواهینامه، خلبانان تحت یک ارزیابی هواپزشکی قرار می گیرند که بینایی، شنوایی، سلامت قلبی عروقی و عصبی و سایر شرایطی که می تواند باعث ناتوانی ناگهانی شود را پوشش می دهد.

قوانین امنیت هوانوردی همچنین برای همه پرسنلی که دسترسی بدون اسکورت به مناطق دارای محدودیت امنیتی دارند، نیاز به بررسی پیشینه دارد.

احمد از تحقیقات StrategicAero گفت: «تکرار بررسی‌های سلامتی متفاوت است، اما بررسی‌های استاندارد سلامت مانند قد، وزن، فشار خون، تست روان‌شناختی، تست روان‌سنجی و همچنین تناسب اندام، حداقل ارزیابی‌هایی هستند که همه خلبانان تحت آن قرار می‌گیرند، همچنین آزمایش‌های دارو و نوشیدنی.»

پس از حادثه فلای دبی، احمد گفت که "اسرائیل احتمالا بر روی ملیت های خاصی برای خدمه پرواز در آینده نیز پافشاری خواهد کرد".

اسرائیل قبلا گفته است که بررسی های امنیتی خلبانانی را که به داخل کشور پرواز می کنند، تشدید خواهد کرد. دورون اسپیلمن، سخنگوی دفتر نخست وزیری اسرائیل گفت: «هر خلبانی که قرار است به سمت اسرائیل پرواز کند، ما هویت خلبان ها را می دانیم، می دانیم که چه کسانی هستند و نوعی بررسی امنیتی انجام می دهیم».

احمد به الجزیره گفت: «می‌توانم اسرائیل را ببینم که حتی قبل از پرواز، جزئیات خدمه پرواز را با بررسی‌های امنیتی کامل و حتی تهاجمی‌تر و اطمینان از اینکه خلبانانی که آنجا پرواز می‌کنند از کشورهایی هستند که روابط دیپلماتیک با اسرائیل وجود دارد، مطالبه می‌کند.»

وی افزود: «این نوع بررسی متقابل معمولا مشکلی نیست، اما پس از این حادثه Flydubai، اکنون منطقی است که بررسی کنیم که آیا اشتراک‌گذاری گسترده‌تر جزئیات و سوابق خلبان با سایر تنظیم‌کننده‌های هوانوردی در کشورهای دیگر می‌تواند برای پیشرفت بیشتر اقدامات ایمنی استاندارد شود یا خیر».

خشونت خلبان روی خلبان کاملا بی سابقه نیست. مشت‌هایی پرتاب شده، یقه‌ها گرفته شده و مشاجره‌هایی وجود داشته است. به گفته تحلیلگران، اما کمک خلبانی که کاپیتان خود را در میانه پرواز در تلاش برای توقیف هواپیما با چاقو می زند، شکل فوق العاده نادری از حادثه امنیتی هوانوردی است.