چرا کره جنوبی با وجود وابستگی به نفت هرمز و برخلاف خواست آمریکا حاضر نیست وارد جنگ خاورمیانه شود؟

کره جنوبی یکی از نزدیک‌ترین متحدان نظامی آمریکا در آسیاست و بخش بزرگی از نفت مورد نیازش را از خاورمیانه تأمین می‌کند. اختلال در تنگه هرمز مستقیما امنیت انرژی و اقتصاد این کشور را تهدید می‌کند، با این حال، در حالی که واشنگتن از سئول خواسته است سهم بیشتری در تامین امنیت این آبراه استراتژیک بر عهده بگیرد، دولت کره جنوبی تاکنون میان «حفاظت از کشتیرانی» و «ورود به جنگ» خط روشنی کشیده است.این موضع در نگاه اول متناقض به نظر می‌رسد. اگر کشوری از بسته یا ناامن شدن هرمز زیان می‌بیند، چرا حاضر نیست برای باز نگه داشتن آن در کنار مهم‌ترین متحد نظامی خود قرار بگیرد؟ پاسخ را باید در مجموعه‌ای از ملاحظات اقتصادی، نظامی، حقوقی و سیاسی جست‌وجو کرد که باعث شده هزینه ورود مستقیم به جنگ، از نگاه سئول، با هزینه حفاظت از منافع تجاری و انرژی آن یکسان نباشد.چرا امنیت هرمز برای اقتصاد کره جنوبی حیاتی است؟کره جنوبی تقریبا تمام نفت خام مورد نیاز خود را وارد می‌کند و خاورمیانه همچنان مهم‌ترین منبع تامین آن است. بر اساس آمار انجمن تجارت بین‌المللی کره، حتی در آوریل ۲۰۲۶ و پس از کاهش شدید واردات از منطقه، ۵۳.۱ درصد نفت خام وارداتی این کشور از خاورمیانه تامین شد. این سهم یک سال قبل ۶۵.۲ درصد بود. در نیمه نخست سال نیز با وجود تلاش برای متنوع کردن منابع وارداتی، سهم خاورمیانه از نفت وارداتی کره جنوبی همچنان حدود ۶۲ درصد بود.همین وابستگی توضیح می‌دهد که چرا سئول نمی‌تواند بحران هرمز را نادیده بگیرد. وزارت خارجه کره جنوبی نیز تاکید کرده است که بررسی گزینه‌های مربوط به هرمز را بیش از آنکه مساله‌ای در روابط سئول و واشنگتن بداند، از منظر امنیت مسیرهای انرژی، آزادی کشتیرانی و حفاظت از شهروندان و منافع کره جنوبی بررسی می‌کند.اما همین نکته کلید فهم موضع سئول است، نیاز کره جنوبی به هرمز لزوما به معنای نیاز این کشور به شرکت در جنگ نیست.آمریکا چه می‌خواهد؟دونالد ترامپ در ماه‌های گذشته بارها از کره جنوبی خواسته است برای کمک به تامین امنیت تنگه هرمز مشارکت نظامی بیشتری داشته باشد و حتی علنا از پاسخ منفی سئول انتقاد کرده است. بحث درباره مشارکت احتمالی کره جنوبی همچنان در مذاکرات دو کشور مطرح است و موضوع همکاری در هرمز در دستور گفت‌وگوهای اخیر وزیران خارجه دو کشور نیز قرار گرفته است.کره جنوبی نیز اصل کمک به آزادی کشتیرانی را رد نکرده است. گزینه‌هایی از مشارکت دریایی تا ماموریت‌های پشتیبانی، شناسایی و دیگر اشکال کمک نظامی مورد بحث قرار گرفته‌اند. اما سئول تلاش کرده است تا این ماموریت احتمالی را از مشارکت در عملیات جنگی علیه ایران جدا نگه دارد. دفتر ریاست‌ جمهوری این کشور پیش‌تر اعلام کرده بود که هر مشارکتی باید به شکلی باشد که آمادگی دفاعی کره جنوبی در شبه‌جزیره کره را تضعیف نکند.لی جائه‌میونگ، رئیس‌جمهوری کره جنوبی نیز روز جمعه همین مرزبندی را به شکل صریح‌تری بیان کرد: سئول می‌تواند اقداماتی برای حفاظت از منافع تجاری و کشتیرانی خود بررسی کند، اما قصد ندارد با اعزام نیرو وارد جنگ شود.وقتی وزن پیونگ‌یانک در ترازوی سئول سنگین‌تر استیکی از مهم‌ترین تفاوت‌های کره جنوبی با بسیاری از متحدان دیگر آمریکا، جغرافیای امنیتی این کشور است. سئول در برابر کره شمالی قرار دارد، کشوری دارای سلاح هسته‌ای، موشک‌های بالستیک و یکی از بزرگ‌ترین ارتش‌های جهان.کره شمالی همین ماه رزمایش‌هایی با موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز، پهپادهای تهاجمی و توپخانه برگزار کرده است. در چنین شرایطی، دولت کره جنوبی باید هر اعزام نظامی به خاورمیانه را با یک پرسش بسنجد که آیا این ماموریت بخشی از توان مورد نیاز برای بازدارندگی در شبه‌جزیره کره را کاهش می‌دهد؟مقام‌های سئول نیز دقیقا به همین موضوع اشاره کرده‌اند. دفتر ریاست‌جمهوری گفته است که هرگونه مشارکت در هرمز باید در چارچوبی انجام شود که «آمادگی دفاعی در شبه‌جزیره کره» را به خطر نیندازد. بنابراین برای سئول، مساله فقط تعداد کشتی‌ها یا نیروهایی نیست که ممکن است به خاورمیانه فرستاده شوند بلکه نکته اصلی اولویت‌بندی میان یک بحران دوردست و تهدید امنیتی دائمی در مرزهای خود این کشور است.ورود به جنگ می‌تواند کره جنوبی را به بخشی از مناقشه تبدیل کندمساله دیگر، خطر تغییر جایگاه کره جنوبی از یک کشور ذی‌نفع در آزادی کشتیرانی به یکی از طرف‌های درگیر در جنگ است.دخالت در منطقه‌ای که درگیری نظامی جریان دارد موضوع بسیار حساسی برای سئول است.در همین رابطه کمیسیون ملی حقوق بشر کره جنوبی در بیانیه‌ای که روز ۱۰ سپتامبر منتشر شد هشدار داد که اعزام نیرو به منطقه‌ای که در آن درگیری مسلحانه جریان دارد، فارغ از ماهیت رسمی ماموریت، می‌تواند خطرات تازه‌ای برای نیروهای اعزامی و شهروندان کره جنوبی ایجاد کند. این نهاد خواستار بررسی دقیق هدف ماموریت، مبنای حقوقی، احتمال کشیده شدن نیروها به درگیری و گزینه‌های دیپلماتیک شده است.این محاسبه برای کشوری که به دنبال حفاظت از نفتکش‌های خود است اهمیت زیادی دارد: اقدامی که برای افزایش امنیت انرژی آغاز می‌شود، اگر کره جنوبی را به یکی از طرف‌های جنگ تبدیل کند، ممکن است خود خطر بیشتری برای کشتی‌ها، شرکت‌ها و شهروندان این کشور در منطقه ایجاد کند.مانع دیگری به نام پارلمانرئیس‌جمهوری کره جنوبی نیز نمی‌تواند به تنهایی درباره ورود نیروهای این کشور به یک ماموریت جنگی خارجی تصمیم بگیرد.قانون اساسی کره جنوبی برای اعزام نیروهای مسلح به خارج از کشور نقش تاییدی برای مجلس ملی در نظر گرفته است. وزیر دفاع این کشور نیز پیش‌تر گفته بود اعزام کشتی جنگی به هرمز برای ماموریتی متفاوت از ماموریت فعلی واحد ضد دزدی دریایی کره جنوبی، به موافقت پارلمان نیاز خواهد داشت.در نتیجه، حتی اگر دولت بخواهد دامنه مشارکت نظامی را افزایش دهد، باید درباره ماموریت نیروها، محدوده عملیات و احتمال ورود آنها به جنگ به یک فرآیند سیاسی داخلی پاسخ دهد. همین مسئله هزینه سیاسی تصمیمی را که می‌تواند کره جنوبی را مستقیما درگیر جنگ کند افزایش می‌دهد.سئول در جست‌وجوی گزینه سومدر واقع، سیاست کره جنوبی را شاید بهتر باشد نه «کمک نکردن به آمریکا»، بلکه تلاش برای یافتن مسیری میان دو گزینه افراطی دانست. سئول از یک طرف نمی‌تواند نسبت به ناامنی هرمز بی‌تفاوت باشد و از طرف دیگر نمی‌خواهد به یکی از طرف‌های جنگ تبدیل شود.تحلیل موسسه امور آسیای شرقی در سئول نیز این وضعیت را نوعی موازنه میان سه ملاحظه توصیف می‌کند: حفظ اتحاد با آمریکا، کسب حمایت داخلی و مدیریت رابطه با ایران. از این منظر، محدود کردن ماموریت احتمالی به عملیات غیررزمی و چندجانبه برای ثبات و امنیت کشتیرانی، راهی برای جمع کردن این منافع متضاد است.این تمایز توضیح می‌دهد که چرا وابستگی کره جنوبی به نفت خاورمیانه الزاما آن را به مشارکت در جنگ سوق نمی‌دهد. برعکس، همین وابستگی می‌تواند سئول را محتاط‌تر کند، کره جنوبی به باز بودن هرمز نیاز دارد، اما نمی‌خواهد هزینه تامین امنیت این مسیر، تبدیل شدن به یکی از طرف‌های جنگ باشد.بنابراین برای سئول، پرسش اصلی این نیست که آیا هرمز اهمیت دارد یا خیر، چرا که در اهمیت آن تردیدی نیست. پرسش دشوارتر این است که چگونه می‌توان از کشتی‌ها و مسیرهای انرژی کره جنوبی محافظت کرد، بدون آنکه کشوری که تهدید نظامی اصلی خود را در مرزهایش دارد، وارد جنگ دیگری در هزاران کیلومتر دورتر شود.