چهار سال بعد، ایرانیان به تأثیر «زن، زندگی، آزادی» می اندیشند.

تهران، ایران – چهار سال پیش در همین هفته، مهسا «جینا» امینی، زن 22 ساله کرد ایرانی، در حال خروج از ایستگاه متروی تهران به همراه اعضای خانواده اش بود که به دلیل عدم رعایت قوانین حجاب اجباری ایران توسط گشت ارشاد، پلیس اخلاق ایران بازداشت شد.

روسری امینی کمی از پیشانی‌اش عقب‌رفته بود، بنابراین دو زن و دو مرد پلیس اخلاق او را سوار یک ون کردند و به مرکز به اصطلاح بازآموزی منتقل کردند و در آنجا راهنمایی‌های لازم برای لباس پوشیدن را دریافت کردند.

تصاویر دوربین های امنیتی منتشر شده توسط دولت، امینی را در مرکز آموزش بازآموزی مرکز شهر تهران نشان می دهد که در حالی که یک پلیس چادری پوش او را سرزنش می کند، روی زمین افتاده است. او به بیمارستان مجاور منتقل شد و سه روز بعد در 16 سپتامبر 2022 مرده اعلام شد.

مقامات ادعا کردند که امینی از قبل دارای شرایط بهداشتی بوده و هرگونه تخلف را رد کرده است. اما پدرش امجد امینی گفت که هم زندانیان به او گفتند که دخترش در داخل وانت پلیس کتک خورده است.

دو خبرنگار زن که برای روزنامه‌های محلی کار می‌کردند، به شکستن این داستان کمک کردند و توجه مردم را به خود جلب کردند. این گزارش ها شامل تصویری دلخراش از پدر و مادرش بود که در مقابل بخش مراقبت های ویژه که در آن امینی فوت کرد، در آغوش گرفته بودند. این روزنامه نگاران بعدا به اتهام امنیت ملی زندانی شدند.

تظاهرات کوچکی در مقابل بیمارستان و سپس در زادگاهش سقز در استان کردستان غرب پس از تشییع جنازه وی برگزار شد. در عرض چند هفته، اعتراضات سراسر ایران را فرا گرفت و خواستار آزادی بیشتر برای زنان و به طور کلی ایرانیان شد. این اعتراضات تا اوایل سال 2023 ادامه یافت و از سراسر جهان حمایت شد.

هیأت حقیقت یاب مستقل بین‌المللی سازمان ملل در مورد ایران بعدا گزارش‌های گروه‌های حقوقی مستقر در خارج را تأیید کرد که در آن حداقل 550 ایرانی در جریان اعتراضات کشته شدند، از جمله 68 کودک و 49 زن در 26 استان از 31 استان ایران.

یک ضرب المثل کردی «زن، زندگی، آزادی» شعار این جنبش بی‌سابقه شد که نحوه پوشش و تفکر ایرانیان را به طرز چشمگیری تغییر داده است.

بهار، یک زن 26 ساله ساکن تهران که به دلایل امنیتی فقط از نام کوچک خود استفاده می‌کند، به الجزیره گفت: «من فکر می‌کردم هرگز نمی‌توانیم لباسی را که می‌خواهیم انتخاب کنیم، اما جنبش تغییرات فرهنگی گسترده و هویت مترقی‌تری ایجاد کرد که اکنون هرگز نمی‌توان آن را از بین برد.

بهار گفت که او هرگز به حجاب اجباری اعتقاد نداشت و همیشه آرزو می کرد که می توانست انتخاب کند چه بپوشد، همانطور که اکثر زنان در سراسر جهان، از جمله تقریبا در تمام کشورهای اسلامی دیگر، انجام می دهند.

او تا ماه‌ها پس از پایان اعتراضات، از ترس انتقام‌جویی مقامات، روسری را دور گردن خود نگه می‌داشت. با وجود خطرات طولانی، او دیگر آن روسری را نیز حمل نمی کند.

ستاره، یکی دیگر از ساکنان جوان پایتخت، برای انتخاب لباس و ظاهرش از حمایت بیشتر اعضای خانواده برخوردار است. او با موارد کمتری از توهین لفظی در خیابان های تهران برای نحوه لباس پوشیدن خود مواجه می شود و به ندرت توسط رانندگان سواری به دلیل بی حجابی رد می شود.

او به الجزیره گفت: «مردم و خانواده‌ها، به‌ویژه مردان، اکنون بیشتر به این عادت کرده‌اند که زنان طبیعی‌تر لباس بپوشند، حتی اگر آن را دوست نداشته باشند».

بسیاری از ایرانیان این جنبش را به صورت آنلاین بازتاب داده‌اند، در یکی از پست‌ها زمانی را به یاد می‌آورند که دو زن جوان در آن زمان اقدام بی‌سابقه‌ای صرف صبحانه در یک رستوران سنتی مرکز شهر تهران بدون حجاب اجباری کردند.

آنها دستگیر و بعدا آزاد شدند، اما اقدامات آنها راه را برای افراد بی‌شماری بعد از خود باز کرد تا همین کار را انجام دهند.

از مدت کوتاهی پس از انقلاب اسلامی ایران در سال 1979، پوشیدن حجاب برای زنان در ایران اجباری باقی مانده است و مقامات مکررا تلاش کرده‌اند تا جایی که ممکن است، آن را بازگردانند.

هنگامی که اعتراضات در اواخر سال 2022 آغاز شد، دولت سعی کرد روایت خود را با راه اندازی تظاهرات متقابل پیش ببرد. صداهای مرتبط با دولت و سنتی تر به انتقاد و حمله به کسانی که کد لباس مورد نیاز دولت را نادیده می گیرند، ادامه می دهند.

یک لایحه خشن حجاب در اواخر سال 2023 به تصویب رسید که مجازات های سخت تری را برای متخلفان پیش بینی می کرد، اما رئیس جمهور مسعود پزشکیان گفت که او نمی تواند آن را اجرا کند زیرا اکثر مردم این قانون را رد می کنند و ممکن است به ناآرامی های بیشتری منجر شود. وی افزود: این اتفاق در زمانی رخ می‌دهد که ایران با فشار ابدی آمریکا و متحدانش مواجه بود.

مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در ایران، روز چهارشنبه در بیانیه‌ای گفت که با وجود تعلیق این قانون، بسیاری از کافه‌ها، رستوران‌ها و مغازه‌ها همچنان توسط مقامات بسته هستند و برخی از کارکنان یا مشتریان به دلیل نقض قوانین حجاب بازداشت می‌شوند.

این هفته، گزارش‌های محلی حاکی از آن است که چندین زن به دلیل قوانین حجاب دستگیر شده و توسط نیروهای امنیتی مسلح در شهر اصفهان سوار وانت‌ها و اتوبوس‌ها شدند. گزارش‌هایی مبنی بر سرکوب‌های دیگری در رشت و مشهد منتشر شده است، هرچند مقامات این رویداد را تایید یا اظهار نظر نکرده‌اند.

ویدئوهایی که روز چهارشنبه در فضای مجازی منتشر شد نشان می‌دهد که برخی از مشاغل در سقز و سایر شهرهای کردستان به مناسبت سالگرد درگذشت امینی تعطیل شده‌اند و نیروهای امنیتی در میادین و خیابان‌های اصلی حضور دارند و احتمالا اعتراضات را پیش‌بینی می‌کنند.

غلامعلی حدادعادل، یکی از مقامات ارشد و پدر همسر مجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب، این هفته به رسانه‌های داخلی گفت که «سبک منحط غربی» توسط «دشمنان» ایران در داخل کشور از طریق بی‌حجاب‌های زنان تبلیغ می‌شود.

ایران از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل حملاتی را در 28 فوریه انجام دادند و بسیاری از رهبران ایران و 120 کودک در مدرسه ای در میناب کشته شدند، در وضعیت جنگی قرار دارد.

وی با بیان اینکه پلیس با توجه به شرایط فعلی در اجرای قانون کوتاهی کرده است، گفت: به دلیل شرایط جنگی، فعلا نمی توانیم آنطور که باید وارد عرصه حجاب شویم.

حسین طائب، رئیس شبه‌نظامی بسیج سپاه و یکی دیگر از چهره‌های نزدیک به دفتر مقام معظم رهبری گفت: مسئولان باید با وحدت با حجاب مقابله کنند.

طائب در سخنرانی این هفته در جمعی از فرماندهان بسیج گفت: ما نباید اجازه دهیم چنین مسائلی انسجام داخلی ما را برهم بزند.

عفو بین‌الملل در گزارش گسترده‌ای که روز چهارشنبه منتشر شد، یافته‌های قبلی خود مبنی بر ارتکاب «جنایت علیه بشریت» توسط مقامات ایرانی در جریان اعتراضات مهسا امینی را تکرار کرد و خواستار پاسخگویی شد.

این سازمان از 87 مقام ایرانی نام برد که گفته می شود باید مورد بازجویی جنایی قرار گیرند که شامل ساختارهای فرماندهی ملی، استانی و محلی از جمله سپاه پاسداران، پلیس و مقامات وزارت کشور است.

اسامی آیت الله علی خامنه ای، رهبر معظم انقلاب و محمد باقری، فرمانده نیروهای مسلح، که هر دو در جریان جنگ کشته شدند و همچنین احمد وحیدی، فرمانده کل وقت سپاه، که در آن زمان وزیر کشور بود، بود.