گذار اقلیمی بیش از آنکه رویا باشد، یک تصمیم سیاسی است
در آستانه نشست اقلیمی سازمان ملل گزارش تازه‌ای از پژوهشگران آلمانی پیامی کمتر شنیده‌شده دارد: «می‌شود روند گرمایش زمین را مهار کرد». به گفته آنها راه‌حل‌ها شناخته‌شده و ارزان هستند. آنچه کم داریم، اراده سیاسی است.
کنسرسیوم اقلیمی آلمان (DKK) کمی پیش از نشست اقلیمی سازمان ملل (COP31) که قرار است روز دوشنبه ششم نوامبر (۱۵ آبان) در آنتالیای ترکیه آغاز شود گزارش تازه‌ای منتشر کرده است. هفت پژوهشگر آلمانی در آن داده‌های اقلیمی را از منابع گوناگون گرد آورده‌اند. نتیجه‌تحقیق آنها برخلاف بسیاری از هشدارهای اقلیمی، امیدوارکننده است.
تیلمان سانتاریوس، استاد "گذار اجتماعی-بوم‌شناختی" و مدیر این کنسرسیوم که یکی از نویسندگان گزارش است، می‌گوید: «راه‌حل‌های کافی وجود دارند. این راه‌حل‌ها اغلب ارزان هستند و اغلب زندگی را هم بهتر می‌کنند. فقط باید دست به کار شویم.»
به گفته‌او، راه اصلی روشن است: کنار گذاشتن زغال‌سنگ، نفت و گاز.
در گزارشی که روز جمعه در وبسایت شبکه یک رادیوتلویزیون آلمان (تاگس‌شاو) منتشر شد، تاکید شده است که این پیام در زمانی منتشر می‌شود که چشم‌انداز جهانی در زمینه تغییرات اقلیمی نگران‌کننده است. بنا بر برآورد برنامه‌محیط زیست سازمان ملل اگر جهان به همین مسیر ادامه دهد، دمای زمین تا پایان قرن جاری میلادی ۲،۸ درجه بالا می‌رود. چنین گرمایشی یعنی خشکسالی‌های طولانی‌تر، طوفان‌های شدیدتر و تابستان‌هایی که در بخش‌هایی از جهان، از جمله خاورمیانه، به سختی قابل تحمل خواهند بود.
پرسش اصلی در نشست روز دوشنبه ۸ نوامبر در آنتالیا این خواهد بود که آیا نمایندگان دولت‌ها این بار به جای وعده، تصمیم خواهند گرفت؟
به باور پژوهشگران، مخاطب اصلی این "دست به کار شدن" سیاستمداران هستند، نه مردم. بیشتر مردم پیامدهای گرمایش زمین را با چشم خود می‌بینند و از آن نگران هستند. در آلمان، بنا بر نظرسنجی‌ها، هشتاد درصد مردم در نگرانی به سر می‌برند. بر اساس گزارش کنسرسیوم اقلیمی آلمان سیاست اقلیمیِ جسورانه پشتوانه‌گسترده‌ای در جامعه دارد، اما تغییر در آن آسان نیست.
سانتاریوس از "وابستگی‌های فسیلی" حرف می‌زند که جوامع گوناگون در آنها گرفتار شده‌اند: وابستگی به گاز وارداتی، به زیرساخت‌هایی مثل پمپ‌بنزین‌ها و مراکز خرید بیرون از شهر که بدون ماشین نمی‌شود به آنها رسید، و همچنین به عادت‌های روزمره‌ای که کنار گذاشتن‌شان سخت است.
گزارش به انگیزه‌های نادرست هم اشاره می‌کند. به جای ارزان کردن سفر هوایی با معافیت مالیاتی، دولت باید در گسترش راه‌آهن سرمایه‌گذاری کند. مانع دیگر، دولت‌هایی هستند که تصمیم‌های اقلیمی دولت‌های پیشین خود را پس می‌گیرند. ایالات متحده نمونه روشن آن است، اما به گفته پژوهشگران، دولت کنونی آلمان هم با قانون تازه‌نوسازی ساختمان‌ها و تغییر قانون انرژی‌های تجدیدپذیر در همین مسیر حرکت می‌کند.
سانتاریوس به دولت آلمان برای نشست آنتالیا توصیه می‌کند: پیش از هر چیز، جلوی این عقبگرد را بگیرد و به راه‌حل‌های ارزان مثل انرژی بادی و خورشیدی تکیه کند.
یکی از کلیدهای این گذار "برقی‌سازی" است، یعنی رو آوردن به الکتریسیته در بخش‌هایی که امروز با سوخت فسیلی کار می‌کنند. این موضوع احتمالا در آنتالیا هم مطرح می‌شود. وزیر محیط زیست ترکیه قصد دارد پیشنهاد کند که سهم برق در مصرف انرژی جهان، که اکنون کمی بیش از بیست درصد است، تا سال ۲۰۳۵ به ۳۵ درصد برسد.
سانتاریوس اما هشدار می‌دهد که این هدف نباید بهانه‌ای برای عقب انداختن برنامه خروج از سوخت‌های فسیلی شود. در نشست سال گذشته در برزیل، توافق بر سر نقشه‌راه این خروج نزدیک به نظر می‌رسید، اما با مخالفت کشورهای نفت‌خیز شکست خورد. به گفته‌او، برقی‌سازی حتی پیش از جایگزینی کامل انرژی‌های پاک هم سودمند است، چون مصرف انرژی را کارآمدتر می‌کند.
تغییرات اقلیمی برای ایرانیان دیگر خبری از آن سوی دنیا نیست. کم‌آبی، فرونشست زمین، گرمای طاقت‌فرسا و خاموشی‌های تابستانی بخشی از زندگی روزمره‌میلیون‌ها نفر شده است. در عین حال، ایران از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان به‌شمار می‌رود و اقتصادش به شدت به سوخت‌های فسیلی وابسته است. انرژی ارزان و یارانه‌ای هم انگیزه‌صرفه‌جویی را کم کرده است.
اما ایران از آفتابی‌ترین کشورهای جهان است و ظرفیت بزرگی برای انرژی خورشیدی دارد که تاکنون بخش کوچکی از آن به کار گرفته شده است. جمهوری اسلامی موافقت‌نامه‌اقلیمی پاریس را امضا کرده، اما هنوز آن را تصویب نکرده است.
بحران‌های این روزها کم نیستند: جنگ، تورم، تنش‌های ژئوپلیتیک. در چنین شرایطی خطر تغییرات اقلیمی به حاشیه رانده می‌شود، اما به تعبیر سانتاریوس، این بحران "از بین نمی‌رود" و تا چند دهه‌دیگر با ما خواهد ماند.
به گفته‌پژوهشگران، در مهار گرمایش زمین حتی یک‌دهم درجه هم مهم است. یک‌دهم درجه یعنی چند روز داغِ کمتر، کمی آب بیشتر در سدها، چند خاموشی کمتر. پرسش
آنها می‌گویند: پرسش این نیست که آیا راه‌حلی وجود دارد. پرسش این است که چه کسی تصمیم می‌گیرد آن را به کار ببندد.
To view this video please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video