آخرین تلاش‌ها برای جلوگیری از جنگ؛ از سفر مقام‌های پاکستان، ترکیه و عربستان به تهران چه می‌دانیم؟
دیدار مقام‌های ارشد عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه با رهبران ایران در تهران، به بخشی از تلاش‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از دور تازه جنگ با آمریکا و اسرائیل تبدیل شده است
تلاشی که بر اساس گزارش‌های امواج میدیا و گاردین، بازگشایی تنگه هرمز، کاهش فشار اقتصادی بر ایران و توقف درگیری‌های یمن را در بر می‌گیرد، اما همچنان با اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و مطالبات هسته‌ای واشنگتن روبه‌روست.گاردین از طرحی گزارش داده که در آن هرمز ظرف چهار روز پس از رفع تحریم‌ها بازگشایی می‌شود و حوثی‌ها نیز بخش قابل‌توجهی از نیروهایشان را از مواضعی در داخل یمن عقب می‌کشند. امواج میدیا، در بررسی پیشنهاد تهران، می‌نویسد ایران برای کوتاه کردن زمان اجرای طرح خود اعلام آمادگی کرده، اما کاهش تعداد روزها به‌تنهایی اختلاف با آمریکا را برطرف نمی‌کند.این رایزنی‌ها در شرایطی انجام شده که دونالد ترامپ همچنان از بررسی دو گزینه توافق و اقدام نظامی سخن می‌گوید و همزمان، حملات حوثی‌ها به عربستان، خطر گسترش درگیری در منطقه را افزایش داده است.دیدار سه عضو پیمان مکه با رهبران ایرانخالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، روز دوشنبه ۲۶ اکتبر در تهران با مسعود پزشکیان، عباس عراقچی و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار کردند.بر اساس گزارش امواج میدیا، این نخستین نشست مقام‌های ارشد ایران با نمایندگان هر سه عضو پیمان دفاعی مکه از زمان تشدید حملات حوثی‌ها به عربستان بود. در بیانیه کوتاه پس از نشست نیز بر ادامه گفت‌وگوها درباره امنیت منطقه تاکید شد.تهران این دیدار را نشانه‌ای از امکان تامین امنیت منطقه با همکاری کشورهای آن معرفی کرده، در حالی که مقام‌های سعودی هدف آن را کاهش تنش و فراهم کردن زمینه پایان بحران دانسته‌اند. امواج میدیا معتقد است یکی از اهداف احتمالی این رایزنی‌ها، محدود کردن پیامدهای حمله احتمالی آمریکا و اسرائیل به ایران است.مقام‌های ایرانی گفته‌اند مذاکرات با آمریکا و برنامه هسته‌ای در دستور کار نشست نبوده است. با این حال، به روایت علی باقری‌کنی، معاون سیاست خارجی و امنیت بین‌الملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، مهمانان درباره وضعیت گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن از رضایی پرسیده‌اند.باقری‌کنی گفته است رضایی در پاسخ توضیح داده که اگر «تنها مسئله، تعداد روزهاست»، ایران می‌تواند زمان اجرای پیشنهاد خود را از هفت روز به پنج یا حتی چهار روز کاهش دهد.اختلاف بر سر این است که کدام طرف اول اقدام کندبرای توضیح بن‌بست کنونی، امواج میدیا به مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بازمی‌گردد که ایران و آمریکا در ماه ژوئن بر سر آن توافق کردند. بر اساس روایت این رسانه، این تفاهم‌نامه دو مرحله داشت و آغاز مذاکرات توافق نهایی، از جمله درباره برنامه هسته‌ای، به اجرای پنج اقدام مقدماتی وابسته بود.این اقدامات شامل آتش‌بس در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان؛ رفع محاصره دریایی آمریکا ظرف ۳۰ روز؛ بازگشایی هرمز به روی کشتیرانی تجاری؛ آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و صدور معافیت‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا برای صادرات نفت ایران بود. اجرای این اقدامات باید در طول مذاکرات نیز ادامه می‌یافت.موضوع‌های دشوارتر، از جمله پایان کامل تحریم‌ها، طرح بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری و اختلاف‌های هسته‌ای، مانند کاهش غنای ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی و آینده غنی‌سازی، به مذاکرات توافق نهایی واگذار شده بود.امواج میدیا می‌نویسد شروط کنونی ایران، که جزئیات کامل هر هفت مورد آن علنی نشده، تا حد زیادی همین چارچوب را دنبال می‌کند. پایان جنگ و حملات به ایران، رفع محاصره، آزادسازی دارایی‌ها و توقف مداخله آمریکا در امور داخلی و همکاری با مخالفان جمهوری اسلامی، از مواردی است که مقام‌های تهران مطرح کرده‌اند. برخی مقام‌های دیگر نیز رفع تحریم‌های نفتی را به این مجموعه افزوده‌اند.به گفته منابع سیاسی امواج در تهران، ایران ماه گذشته از طریق قطر برنامه‌ای هفت‌روزه پیشنهاد کرده بود که بر اساس آن، هرمز در روز ششم بازگشایی و مذاکرات توافق نهایی در روز هفتم از سر گرفته می‌شد.گاردین در گزارش خود از کاهش فاصله رفع تحریم‌ها تا بازگشایی هرمز، از هفت روز به چهار روز، سخن می‌گوید. در روایت امواج، واشنگتن اکنون می‌خواهد هرمز ابتدا باز شود و خواسته‌های ایران به‌تدریج اجرا شود؛ ضمن آنکه بخشی از امتیازهای هسته‌ای نیز پیش از مذاکرات نهایی ارائه شود. تهران، در مقابل، هرمز را اهرم فشار خود می‌داند و می‌خواهد درباره پرونده هسته‌ای در مرحله بعد گفت‌وگو کند.این رسانه استدلال می‌کند که اگر مطالبه آمریکا شامل واگذاری ذخایر اورانیوم باشد، ایران با مبادله اقدامی دشوار برای بازگرداندن، در برابر امتیازهایی مانند تخفیف تحریم‌ها روبه‌رو خواهد شد که واشنگتن می‌تواند دوباره لغوشان کند. از این منظر، کوتاه کردن زمان اجرای طرح، نگرانی تهران درباره تضمین‌ها را برطرف نمی‌کند.بازگشت بازرسان؛ مطالبه‌ای برای جلب موافقت آمریکاگاردین گزارش داده که دولت آمریکا از پیشرفت رایزنی‌ها آگاه است، اما همچنان خواهان امتیازی از ایران است. به باور دیپلمات‌های اروپایی، پذیرش بازگشت بازرسان هسته‌ای سازمان ملل و دسترسی آنها به تاسیسات بمباران‌شده، می‌تواند حداقل اقدام لازم برای گشایش در مذاکرات با ترامپ باشد.به نوشته این روزنامه، وزیر خارجه بریتانیا نیز در دیدار با عراقچی در نیویورک، خواهان پذیرش دوباره بازرسان شده، اما ایران تاکنون این درخواست را نپذیرفته و بر آمادگی برای گفت‌وگوهای اصولی درباره برنامه هسته‌ای تاکید کرده است.به نظر می‌رسد نگرانی طرف ایرانی این است که با صدور مجوز بازگشت بازرسان به ایران و همچنین بازدید آنها از تاسیسات بمباران شده، آمریکا و اسرائيل به ارزیابی دقیق‌تری برای حملات بعدی خود به این مراکز دست یابند.در عین حال مطالبه بازگشت بازرسان با تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم یا پذیرش محدودیت‌های تازه غنی‌سازی یکسان نیست، اما نشان می‌دهد که از نگاه طرف‌های اروپایی، توافق صرفا درباره کشتیرانی و فشار اقتصادی ممکن است برای جلب موافقت واشنگتن کافی نباشد.در مقابل، بر اساس گزارش گاردین، تمرکز فعلی تهران بر تضمین‌هایی است که در برابر بازگشایی هرمز برای کاهش فشار اقتصادی دریافت خواهد کرد.یمن؛ آزمون نفوذ تهران و تعهد متحدان عربستانپرونده یمن بخش دیگر رایزنی‌هاست و طرفین به صورت همزمان تلاش می‌کنند با گفتگو در خصوص این موضوع به پیشرفت‌هایی برای پایان تنش‌ها در دریای سرخ دست یابند. رضایی روز سه‌شنبه، یک روز پس از نشست سه‌جانبه در تهران، با ابراهیم الدیلمی، سفیر حوثی‌ها در ایران، دیدار کرد؛ دیداری که گاردین آن را در چارچوب پذیرش نقش میانجی‌گرانه از سوی تهران بررسی کرده است.به نوشته این روزنامه، پیشنهادهای مورد بحث شامل عقب‌نشینی بخش قابل‌توجهی از نیروهای حوثی در داخل یمن است. حوثی‌ها نیز خواهان رفع آن چیزی هستند که محاصره دریایی و هوایی مناطق تحت کنترل خود به دست عربستان می‌خوانند.همزمان، نیروهای دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن با حمایت عربستان برای بازپس‌گیری مناطقی در ساحل دریای سرخ تلاش می‌کنند که حوثی‌ها در ماه سپتامبر تصرف کردند. کنترل این مناطق به دلیل نزدیکی به باب‌المندب و اهمیت آن برای کشتیرانی، به یکی از محورهای درگیری تبدیل شده است.عربستان، ترکیه و پاکستان در اوایل اوت پیمان دفاعی مکه را امضا کردند که حمله به یک عضو را حمله به هر سه تلقی می‌کند، اما واکنش نظامی مشخصی را الزامی نکرده است. ترکیه و پاکستان حملات حوثی‌ها به عربستان را محکوم کرده‌اند و سه کشور در نشست پنجم اکتبر بر تقویت بازدارندگی و فراهم کردن امکان استقرار سریع نیرو در عربستان توافق کردند.با این حال، معلوم نیست ایران تا چه اندازه بتواند حوثی‌ها را به پذیرش توافق وادار کند. گاردین بر امکان تاثیرگذاری تهران تاکید دارد، اما امواج با اشاره به ادامه حملات در روز نشست، استقلال تصمیم‌گیری این گروه را یادآوری می‌کند. تیم لندرکینگ، فرستاده پیشین آمریکا در امور یمن، نیز گفته است حوثی‌ها «دیگر واقعا به ایرانی‌ها نیاز ندارند».کاهش حملات می‌تواند نشانه‌ای از پیشرفت رایزنی‌ها باشد، اما به‌تنهایی میزان کنترل تهران بر تصمیم‌های حوثی‌ها را روشن نمی‌کند؛ گروهی که مطالبات و محاسبات خاص خود را در جنگ یمن دارد.سایه حمله احتمالی و چشم‌انداز امنیتی پس از جنگرایزنی‌های تهران همزمان با اختلاف‌های سیاسی در اسرائیل بر سر احتمال اقدام نظامی علیه ایران انجام شد. در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر، شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داد ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش، در برابر دستور اقدامی نظامی با پیامد احتمالی رویارویی با ایران مقاومت کرده و خواهان مجوز حقوقی مکتوب شده است.آویگدور لیبرمن در پی این گزارش خواهان تحقیق درباره نتانیاهو شد و او را به تلاش برای کشاندن کشور به جنگ در آستانه انتخابات متهم کرد. دفتر نتانیاهو گزارش را «خبر جعلی» خواند و اسرائیل کاتس، وزیر دفاع، نیز گفت اسرائیل قصد حمله به ایران پیش از انتخابات را نداشته است.در واشنگتن هم ترامپ از بررسی توافق در برابر اقدام نظامی برای «تمام کردن کار» سخن گفته؛ موضعی که هنوز به معنای اعلام تصمیم نهایی درباره حمله نیست.در کنار تلاش برای جلوگیری از تشدید فوری درگیری، گاردین از گفت‌وگو درباره ترتیبات امنیتی بلندمدتی گزارش می‌دهد که ایران و کشورهای عربی خلیج فارس را در بر بگیرد. تهران خواهان کاهش یا پایان حضور آمریکا در منطقه است، اما مشخص نیست دیگر طرف‌ها تا چه اندازه با این بخش از نگاه ایران همراه باشند.بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، از مدافعان همکاری فراگیر منطقه‌ای، گفته است صلح میان هشت کشور منطقه می‌تواند ظرفیت اقتصادی بزرگی ایجاد کند و به باور او، دولت آمریکا نیز مسیر کلی این تحول را درک می‌کند.بنا بر ارزیابی گاردین، تعهد کشورهای عربی خلیج فارس به چنین چشم‌اندازی ممکن است پذیرش امتیازهای دشوار هسته‌ای را برای ایران آسان‌تر کند.به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندیدعراقچی نیز این هفته در یک برنامه تلویزیونی بر اهمیت ترتیبات پس از جنگ تاکید کرد و گفت: «اخیرا صحبت از جنگ تازه شده، اما من از همین حالا به دوران پس از جنگ فکر می‌کنم. چه جنگ باشد و چه نباشد، سیاست‌های ما همان است.»