آیا ایران بعد از نشست ائتلاف مکه به سمت جنگ می رود یا صلح؟

در بحبوحه نگرانی فزاینده مبنی بر اینکه ایالات متحده و اسرائیل در حال آماده شدن برای انجام حملات جدید علیه ایران پس از انتخابات میان دوره ای آمریکا در 3 نوامبر هستند، سه قدرت بزرگ خاورمیانه پیام دیپلماتیک هماهنگ شده ای را مستقیما به تهران ارسال کردند.

عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان و ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه، همگی به ایران سفر کردند تا با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران و مقامات ارشد این کشور در تهران دیدار کنند. این سه فرستاده به عنوان نمایندگان پیمان دفاعی مکه - ائتلاف نظامی اسلام آباد، ریاض و آنکارا، که به طور رسمی در تابستان امسال تشکیل شد، خدمت می کنند.

عربستان سعودی اعلام کرد که هدف از این سفر باز کردن کانال‌های مذاکره و «جلوگیری از بازگشت تنش‌های نظامی» است. با این حال، جزئیات در دستور کار کمیاب است.

برای مشاهده این ویدیو لطفا جاوا اسکریپت را فعال کنید و به مرورگر وب که از ویدیوی HTML5 پشتیبانی می کند ارتقا دهید.

یک مقام ارشد پاکستانی به نقل از خبرگزاری رویترز گفت که مذاکرات بر ایجاد یک شبکه منطقه‌ای عدم تجاوز، علاوه بر مذاکرات آمریکا و ایران، حملات شورشیان حوثی به عربستان سعودی، تنگه هرمز و محاصره دریایی آمریکا متمرکز بود.

یکی دیگر از مقامات گفت که منیر پاکستان راه حلی را برای این مناقشه به ایران ارائه کرد که هم به واشنگتن و هم به ایران پیشنهاد می دهد و سه کشور مکه و قطر به عنوان میانجی عمل می کنند. این منبع به رویترز گفت که دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده قبلا به منیر اجازه داد تا دیپلماسی را امتحان کند.

ایران از "فضای بسیار مثبت" در جریان مذاکرات تهران استقبال کرد، هرچند هیچ پیشرفتی به طور رسمی اعلام نشد.

محسن رضایی، رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران به تلویزیون دولتی گفت: «مذاکرات بسیار خوبی بین ما انجام شد. احساس می کنم فضای جدیدی در منطقه در حال ظهور است.»

رضایی معتقد بود که امنیت منطقه باید توسط خود کشورهای غرب آسیا و بدون دخالت خارجی ساخته شود.

بنا به گزارش ها، یک روز بعد، رضایی با مجتبی خامنه ای، رهبر معظم انقلاب دیدار کرد. رسانه‌های دولتی ایران گفتند که خامنه‌ای خواستار حفظ منافع ایران و حفظ شرایط تهران برای پایان دادن به جنگ و وضعیت فعلی «نه جنگ نه صلح» شده است.

در همین حال، مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران برای شرکت در مجمع کشورهای صادرکننده گاز به مسکو سفر کرد و در آنجا با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر دیدار کرد و پزشکیان و امیر نیز در مورد جنگ و تنگه هرمز گفتگو کردند.

این و دیگر تماس‌های دیپلماتیک توسط تهران به عنوان مدرکی مبنی بر ناتوانی آمریکا در منزوی کردن رژیم ایران از نظر دیپلماتیک مطرح شد.

جبهه متحد ارائه شده توسط سه ملت در تهران، اما می تواند به عنوان نمایش قدرت برای اتحاد جدید دفاعی مکه نیز تلقی شود. این در حالی است که سعودی ها به طور فزاینده ای نسبت به حملاتی که شبه نظامیان حوثی متحد ایران به زیرساخت های عربستان انجام می دهند، محتاط می شوند.

بر اساس مفاد قرارداد مکه، حمله خارجی به یکی از کشورهای عضو به عنوان حمله به همه آنها تلقی می شود. این دیدار همچنین در همان روزی انجام شد که پارلمان مصر با کمک نظامی به ریاض موافقت کرد و "همه اقدامات لازم" را برای کمک به عربستان سعودی در دفاع از خود، علاوه بر تهدیدهای احتمالی ایالات متحده و اسرائیل، اتخاذ کرد.

بابک دربیکی، تحلیلگر سیاسی مقیم لندن و مسئول سابق مرکز تحقیقات استراتژیک ایران، به دویچه وله گفت: «حضور همزمان این سه نماینده ارشد این پیام را داد که این کشورها به عنوان یک بلوک عمل می کنند.

عربستان سعودی از دیرباز به عنوان رقیب اصلی ایران در منطقه تلقی می شود. این کشور از ثروت عظیم خود برای مقابله با نفوذ ایران استفاده کرده است و اکنون می تواند، حداقل در تئوری، روی توان هسته ای پاکستان و قدرت نظامی متعارف ترکیه نیز حساب کند.

در همان زمان، دوربیکی استدلال کرد که پیمان مکه اساسا برای بازدارندگی و نه جنگ تهاجمی طراحی شده است. و پیمان دفاعی به این معنا نیست که اعضای آن بخواهند با ایران بجنگند.

دوربیکی معتقد است که پیام بلوک می‌تواند در دو جهت کار کند: می‌تواند میانجی‌گری کند، اما ادامه تشدید تنش می‌تواند این موضع را نیز تغییر دهد.

عربستان سعودی با فوری ترین معضل مواجه است. حملات بیشتر حوثی‌ها به زیرساخت‌ها و اقتصاد آن آسیب می‌زند، اما یک جنگ گسترده‌تر با ایران می‌تواند پروژه‌های سرمایه‌گذاری و توسعه در قلب استراتژی اقتصادی ریاض را تهدید کند.

دربیکی گفت: برای عربستان سعودی، هم وضعیت کنونی و هم جنگ با ایران هزینه های جدی دارد. بنابراین، مسیر ترجیحی آن یک راه حل دیپلماتیک است.»

علاوه بر این، پاکستان ماه ها را صرف میانجیگری میان واشنگتن و تهران کرده است و روابط مهمی با هر دو دارد. یک درگیری مستقیم همچنین اسلام آباد را از نگرانی های امنیتی طولانی مدت خود در مورد هند دور می کند.

ترکیه یکی از اعضای ناتو است، اما دوربیکی می گوید که حمایت نظامی مستقیم از ایران در برابر ایالات متحده بسیار غیرمحتمل است. این واقعیت که آنکارا به جای وزیر خارجه یا دفاع خود، ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات را فرستاد، نیز نشان دهنده رویکردی محتاطانه است.

علی اصغر شفیعیان، مشاور رسانه‌ای مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز این دیدگاه را که نمایندگان پیمان مکه تلاش می‌کردند به تهران اولتیماتوم ارائه کنند، رد می‌کند.

او به دویچه وله گفت که سه کشور ممکن است می‌خواستند هماهنگی رو به رشد خود را نشان دهند و در عین حال نشان دهند که ایران همچنان بخشی از دیپلماسی منطقه‌ای است.

شفیعیان گفت: «شما نمی توانید به تنهایی از این جلسه نتیجه بگیرید که اولتیماتوم قبل از حمله بوده است.

وی همچنین خاطرنشان کرد که ایران، درست مانند آمریکا و اسرائیل، می تواند با حفظ مذاکرات، برای احتمال درگیری بیشتر آماده شود.

وی گفت: همانطور که آنها از فرصت برای تقویت توان نظامی و دفاعی خود استفاده می کنند، ایران نیز همین کار را می کند.

شفیعیان گفت که در صورت رعایت جایگاه سیاسی ایران و آنچه تهران به عنوان عزت ملی آن توصیف می کند، توافق ممکن است.

تحلیلگر دوربیکی استدلال می کند که ایران از یک استراتژی آشنا برای تمدید مذاکرات پیروی می کند و در عین حال از تعهدات دنیای واقعی اجتناب می کند.

شورشیان حوثی محور محاسبات تهران هستند.

تهران به طور علنی آن نوع تضمینی را در مورد حملات حوثی ها ارائه نکرده است که ریاض می خواهد. دوربیکی معتقد است که ایران می‌تواند به دنبال تجارت نفوذ در چنین حملاتی برای امتیازاتی مانند پایان دادن به فشار نظامی ایالات متحده و گام‌های گسترده‌تر برای پایان دادن به جنگ باشد.

تنها نتیجه ظاهری نشست تهران ادامه گفتگو است. برای ایران، این ممکن است نشانه کافی باشد مبنی بر اینکه هنوز یک شریک دیپلماتیک است تا یک دشمن.