آیا روسیه می تواند به کاهش تنش بین پاکستان و افغانستان کمک کند؟

اسلام آباد، پاکستان – ولادیمیر کولوکولتسف، وزیر کشور روسیه در حالی که آرنج های خود را روی زانوهای خود نشسته بود، برای گفتگو در راولپندی در 14 اکتبر به سمت فرمانده ارتش پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر، خم شد.

زمانی که کولوکولتسف در پاکستان بود، سرگئی ناریشکین، مدیر سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR) برای دیدار با رئیس استخبارات طالبان، عبدالحق واثق، به کابل پرواز کرد.

به طور رسمی، روسیه، پاکستان و افغانستان بیانیه های کمی فراتر از استاندارد در مورد این نشست ها منتشر کرده اند. اما نشانه ها واضح است: پاکستان و افغانستان سال گذشته را صرف تبادل آتش و تهدیدات عمومی کرده اند. قطر و ترکیه در اکتبر گذشته آتش بس را در دوحه میانجی گری کردند و چین میزبان مذاکرات در ارومچی در ماه آوریل بود، اما حملات در داخل پاکستان ادامه یافت. اسلام آباد بار دیگر در ماه ژوئن، سپتامبر و این ماه به خاک افغانستان حمله کرد.

اکنون به نظر می رسد روسیه به عنوان یک میانجی وارد عمل شده است.

ضمیر کابلوف، نماینده ویژه مسکو برای افغانستان، اوایل ماه جاری به خبرگزاری تاس روسیه گفت که کشورش آماده است در صورت درخواست هر دو طرف، نقش میانجی صلح بین کابل و اسلام آباد را بازی کند.

فیصل نیاز ترمیزی، سفیر پاکستان در روسیه، در ماه مارس گفت که اسلام آباد به مسکو نزدیک شده است. با این حال، طالبان علنا درخواست میانجیگری روسیه را نکرده‌اند، و این سؤال را مطرح می‌کند که مسکو چقدر و در چه ظرفیتی می‌تواند پاکستان و افغانستان را به مذاکرات سوق دهد، در حالی که دیگر میانجی‌گران با مشکل مواجه شده‌اند.

یک تاریخ پیچیده به چالشی که روسیه با آن مواجه است می افزاید.

شاخه رسانه‌ای نظامی پاکستان، روابط عمومی بین‌سرویس (ISPR)، گفت که در نشست راولپندی درباره موضوعات «منافع متقابل و محیط امنیتی منطقه‌ای، با تأکید ویژه بر تقویت همکاری‌های امنیتی دوجانبه» بحث شد.

در این بیانیه به افغانستان اشاره ای نشده است و نه مقام های روسیه و نه طالبان آنچه را که سران اطلاعات در مورد آن صحبت کرده اند، فاش نکرده اند. با این حال، مسکو نسبت به این درگیری ابراز نگرانی کرده است.

سفارت روسیه در کابل در اوایل ماه جاری در ایکس پست کرد: «ما به طور جدی نگران رویارویی نظامی بین پاکستان و افغانستان هستیم که بر غیرنظامیان از جمله کودکان تأثیر می گذارد».

هیأت کمک سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) گفت که حملات پاکستان بین 30 سپتامبر تا 1 اکتبر حداقل 10 غیرنظامی را که بیشتر آنها کودک بودند، کشته اند.

در دهه‌های گذشته، ایده میانجیگری روسیه بین پاکستان و طالبان ممکن بود غیرقابل تصور باشد. در طول جنگ سرد و حتی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، روسیه یکی از نزدیک‌ترین شرکای استراتژیک و نظامی هند بوده و از بسیاری جهات باقی می‌ماند، همسایه پاکستان جنگ‌های متعددی را علیه آن انجام داده است. زمانی که روسیه در افغانستان بود، در طول دهه 1990 از ائتلاف شمال علیه طالبان حمایت کرد.

اما در سال های اخیر، روسیه روابط خود را با پاکستان و طالبان به میزان قابل توجهی تقویت کرده است. پس از آن، عمران خان، نخست وزیر پاکستان، زمانی که نیروهای روسی در سال 2022 به اوکراین حمله کردند، در مسکو بود. سال گذشته، روسیه اولین کشور در جهان بود که دولت طالبان را در افغانستان به رسمیت شناخت.

این تغییرات ناشی از تمایل روسیه برای گسترش گزینه های خود در جنوب آسیا است، در زمانی که هند آمریکا را در آغوش گرفته و برای مقابله با ظهور شاخه افغانستانی داعش، که به نام دولت اسلامی در استان خراسان یا ISKP نیز شناخته می شود، می باشد. در حالی که طالبان نگران حکومت افغانستان هستند، ISKP جاه طلبی های ارضی گسترده تری دارد و در سال 2024 حمله ای را در مسکو انجام داد که در آن نزدیک به 150 نفر کشته شدند. طالبان و ISKP دشمنان قسم خورده هستند.

تیمور خان، یکی از همکاران پژوهشی در موسسه مطالعات استراتژیک اسلام آباد (ISSI) گفت که جنگ بین پاکستان و طالبان بی ثباتی منطقه ای ایجاد کرد و مسکو نگران بود که این امر می تواند نفوذ گروه های مسلح به آسیای مرکزی را آسان تر کند.

او به الجزیره گفت: «واسطه‌گری به مسکو کمک می‌کند تا نفوذ منطقه‌ای خود را حفظ کند و از خلأیی که می‌تواند باعث مشارکت مجدد فرامنطقه‌ای شود، اجتناب کند».

قطر و ترکیه در اکتبر گذشته آتش‌بس میان پاکستان و طالبان را در دوحه میانجیگری کردند، اما مذاکرات در استانبول ماه بعد شکست خورد و درگیری‌ها از سر گرفته شد. اسلام آباد همچنین حملات هوایی را در داخل افغانستان آغاز کرد. چین در ماه آوریل میزبان مذاکرات در ارومچی بود.

در اواسط سپتامبر، ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه، پیش از سفر به اسلام آباد با مقامات طالبان در کابل و قندهار ملاقات کرد.

حمله ای در کوهات در 18 سپتامبر به دنبال آن انجام شد که پاکستان در 24 سپتامبر و 1 اکتبر به افغانستان حمله کرد.

الدانیز گوسینوف، تحلیلگر آسیای مرکزی و رئیس تحقیقات آژانس آینده نگاری ژئوپلیتیک نایتینگل اینت، به الجزیره گفت: «سایر بازیگران تاکنون به نتایج ملموس تری در میانجیگری در این درگیری دست یافته اند.

تلاش روسیه در نشست مسکو در 5 اکتبر متوقف شد.

کابلوف به تاس گفت که هیأت افغان با ذکر بیش از حد افغانستان در ارتباط با «تروریسم» مخالف است.

سجاد حیدرخان، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در 9 اکتبر در یک نشست هفتگی رسانه ای گفت: «برای پاکستان، این یک موضوع امنیتی اساسی است، نه صرفا یک موضوع.

تمیم باهیس، تحلیلگر امنیتی مستقر در کابل، گفت که این اعتراض نشان دهنده موضع دیرینه کابل است.

او به الجزیره گفت: «پذیرفتن زبانی که مکررا افغانستان را با تروریسم مرتبط می‌کند، می‌تواند به منزله تصدیق همان اتهاماتی تلقی شود که کابل همواره آن را رد کرده است».

در نشست مسکو، نماینده ویژه پاکستان برای افغانستان، محمدصادق، گفت که "تروریزم" هسته اصلی مشکلات افغانستان است.

به گزارش رسانه های افغانستان، امیر خان متقی وزیر امور خارجه طالبان گفت که مشکلات دو کشور از طریق گفتگو و دیپلماسی قابل حل است.

پاکستان می گوید که طالبان پاکستانی و سایر گروه های مسلح در افغانستان پناه گرفته اند.

بهیس گفت که کابل این ادعا را رد می کند و می گوید که اجازه نمی دهد از خاکش علیه سایر کشورها استفاده شود و مشکلات امنیتی پاکستان عمدتا داخلی است.

هشدارهای عمومی مسکو بر ISKP متمرکز شده است.

گوسینوف گفت: «هیچ فشار عمومی قابل مشاهده ای از سوی روسیه بر طالبان بر سر تحریک طالبان پاکستان (TTP) وجود ندارد و بعید است مسکو چنین فشاری را اعمال کند. TTP نام رسمی طالبان پاکستانی است که در پشت ده ها مرگبارترین حمله ای است که پاکستان در سال های اخیر متحمل شده است.

او استدلال کرد که فشار شدید طالبان به نمایندگی از پاکستان، موقعیت مسکو را به عنوان یک میانجی بی‌طرف و مشارکت آن با طالبان در برابر ISKP را تضعیف می‌کند.

عبدالسید، تحلیلگر مستقر در سوئد و متخصص در گروه های مسلح و پویایی های امنیتی در افغانستان و پاکستان، به الجزیره گفت: نگرانی اصلی روسیه ISKP است و به نظر می رسد که از تلاش های طالبان برای مقابله با این گروه راضی است.

با این حال، روسیه چیزی دارد که میانجی های قبلی انجام نداده بودند. در جولای 2025، این کشور تنها کشوری بود که دولت طالبان را به رسمیت شناخت.

تیمورخان گفت که این می تواند منبع دیگری برای نفوذ مسکو ایجاد کند.

او گفت: «علاقه مقامات طالبان به حفظ این به رسمیت شناختن و گسترش همکاری با مسکو می‌تواند به روسیه نفوذ بیشتری در جستجوی اقدام علیه تحریک طالبان پاکستان و سایر گروه‌های تروریستی فعال از افغانستان بدهد».

در ماه می، دو طرف یک توافقنامه نظامی-فنی منتشر نشده را امضا کردند که به گفته کابلوف، تعمیر و نگهداری تجهیزاتی را که طالبان از قبل در اختیار دارند، عمدتا ساخت شوروی و روسیه، پوشش می‌دهد.

سه روز پس از امضای قرارداد، محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان، گفت که پاکستان به زودی دیگر جرأت حملات را نخواهد داشت.

به گفته دولت افغانستان، طی روزهای 9 و 10 ژوئن، هواپیماهای پاکستانی ولایات کنر، خوست و پکتیکا را بمباران کردند که در نتیجه آن 13 غیرنظامی کشته شدند.

گوسینوف تحلیلگر گفت: «روسیه بیش از هر قدرت بزرگ دیگری به طالبان دسترسی دارد، اما اهرم واقعی آن بسیار محدودتر از آن چیزی است که اغلب تصور می شود.

سید گفت که رهبران ارشد طالبان با تشدید درگیری ها به دیدار از روسیه و هند ادامه دادند و ظاهرا نشان می داد که آنها می توانند برتری نظامی پاکستان را از طریق صف بندی های جدید خنثی کنند.

او گفت: «در حالی که اهمیت نظامی و سیاسی این روابط نامشخص است، طالبان چنین تحولات دیپلماتیک را به مردم افغانستان، به‌ویژه حامیان خود، به‌عنوان دستاوردهای سیاسی معرفی می‌کنند که تصویر قدرت آنها را تقویت می‌کند».

پاکستان ریاست سازمان همکاری شانگهای (SCO) را برای سال های 2026-27 بر عهده دارد و سال آینده میزبان اجلاس سران این بلوک 10 عضوی در اسلام آباد خواهد بود.

طالبان در نشست امسال در بیشکک که اعضای آن خواستار تشکیل دولت فراگیر در کابل شدند، دعوت نشدند.

در 16 جولای، طاهر اندرابی، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه، در پاسخ به این سوال که آیا پاکستان مانع از شمولیت خود در سازمان همکاری شانگهای می شود، گفت که افغانستان ابتدا به روابط دیپلماتیک با کشورهای عضو نیاز دارد.

در ماه سپتامبر، ترمیزی، فرستاده پاکستان در مسکو، گفت که عضویت کامل افغانستان در سازمان همکاری شانگهای را به عنوان گزینه ای در دولت کنونی طالبان نمی بیند.

تیمور خان گفت: «ریاست دلایل مسکو را برای سرمایه گذاری در روابطش با پاکستان و مدیریت سازنده اختلافات بر سر افغانستان تقویت می کند.

وزارت خارجه به سؤالات الجزیره در مورد اینکه آیا طالبان در سال آینده دعوت خواهند شد یا خیر، پاسخی نداد.

بهیس گفت: «نمی‌توانم نمونه‌ای را به خاطر بیاورم که کابل صریحا از مسکو برای میانجیگری بین دو کشور درخواست کرده باشد». با این وجود، درخواست های مکرر کابل برای دیپلماسی و روابط نسبتا نزدیک آن با روسیه نشان می دهد که اگر مسکو پیشنهاد ایفای چنین نقشی را بدهد، احتمالا از میانجیگری روسیه استقبال خواهد کرد.