آیا روسیه می تواند یک توافق جدید آمریکا و ایران را واسطه کند؟

این هفته سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه به ایران سفر کرد و با مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران و چند مقام دیگر دیدار کرد. این دیدار پس از دو دیدار پزشکیان و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در 8 اکتبر و 1 سپتامبر انجام شد.

گزارش‌های رسانه‌ها حاکی از آن است که مسکو پیشنهاد میانجیگری میان واشنگتن و تهران در مذاکرات درباره توافق احتمالی هسته‌ای را داده است. اینکه آیا این تلاش ها موفقیت آمیز خواهند بود یا نه برای قضاوت زود است، اما عوامل متعددی وجود دارد که می تواند روسیه را به یک میانجی بالقوه موثرتر از سایرین تبدیل کند.

روسیه به عنوان یک قدرت هسته ای بزرگ و با داشتن غول دولتی انرژی هسته ای روس اتم که در زمینه انرژی هسته ای غیرنظامی جهان پیشرو است، روسیه در تمام جنبه های برنامه هسته ای ایران صلاحیت فوق العاده ای دارد.

نگرش کلی مسکو نسبت به آن برنامه روشن بوده است. از جاه طلبی ایران برای تولید انرژی هسته ای داخلی حمایت می کند. در حال حاضر در حال ساخت دو واحد جدید نیروگاه اتمی در بوشهر است. اما با توسعه یا دستیابی ایران به تسلیحات هسته ای مخالف است. قطعا نمی‌خواهد اشاعه هسته‌ای آنقدر به مرزهایش نزدیک شود.

علاوه بر این، روابط روسیه با ایران، که مدت هاست آزمایش شده است، اخیرا به طرز چشمگیری بهبود یافته است. یکی از دلایل اعتماد فزاینده بین دو کشور این بوده است که هر دو مورد حمله آمریکا قرار گرفته اند: مستقیم در مورد ایران و به طور غیرمستقیم به شکل جنگ نیابتی در مورد روسیه.

در سال 2022، واشنگتن آشکارا هدف خود را "اعمال شکست استراتژیک به روسیه" تعیین کرد. سپس ایران به کمک روسیه آمد و فناوری پهپاد شاهد خود را به روسیه منتقل کرد.

در اوایل سال 2025، دو کشور معاهده مشارکت راهبردی جامع را امضا کردند که پارامترهای گسترش همکاری های اقتصادی، سیاسی و نظامی را مشخص کرد. نکته حائز اهمیت این است که روس‌ها یک بند کمک نظامی متقابل را برای گنجاندن در این معاهده پیشنهاد کردند، اما ایرانی‌ها مخالفت کردند.

بنابراین این انتقاد مبنی بر اینکه مسکو ظاهرا نتوانست از تهران در جنگ 12 روزه 2025 و درگیری نظامی جاری دفاع کند، ناآگاهانه است. روسیه در کنار ایران ایستاده و بدهی خود را بازپرداخت کرده است.

کمک به آمریکا برای دستیابی به توافق هسته ای جدید با ایران به وضوح به نفع روسیه خواهد بود. اگرچه روسیه به دلیل مقاومت خیره کننده اش در برابر حملات آمریکا و اسرائیل، ایران را پیروز واقعی می داند، اما به عظمت آسیب وارد شده به شریک خود نیز پی می برد. روسیه امیدوار است که صلح بتواند قفل پروژه اصلی لجستیکی خود، کریدور بین المللی حمل و نقل شمال-جنوب به هند را که از ایران می گذرد، باز کند.

مسکو همچنین پادشاهی های عربی خلیج فارس را متحدان مهم و مفیدی می داند و نمی خواهد روابط با آنها را به دلیل حملات تلافی جویانه ایران علیه سرزمین هایشان به خطر بیندازد. حتی اگر روسیه به دلیل افزایش قیمت نفت در نتیجه بسته شدن تنگه هرمز سود مالی داشته باشد، این دستاوردها کوتاه مدت هستند. ادامه محاصره به نفع آن نیست.

مسکو همچنین در موقعیتی قوی برای میانجیگری با ایران است، زیرا بخشی از مذاکرات هشت جانبه بود که منجر به امضای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال 2015 در مورد برنامه هسته‌ای ایران شد.

از این هشت نفر، ایالات متحده عقب نشینی کرد در حالی که فرانسه، آلمان، بریتانیا و اتحادیه اروپا به دلیل اقدامات خود جایگاه خود را در واشنگتن و تهران از دست دادند.

این امر اساسا باعث می شود که دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده با روسیه و چین کنار بیاید. روسیه نیز به نوبه خود تلاش های میانجی گری را افزایش داده است. ظاهرا پوتین در این ماه یک پیشنهاد ایران را به صورت تلفنی به ترامپ ارائه کرده است. به موازات آن، فعالیت دیپلماتیک ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ در اوکراین، جایی که ترامپ برای اولین بار در حال اعمال فشار بر کی یف است، افزایش یافته است.

در همین حال، رئیس‌جمهور آمریکا اشاره کرده است که دیدار سه جانبه بی‌سابقه با پوتین و شی جین‌پینگ، رهبر چین در اجلاس همکاری‌های اقتصادی آسیا-اقیانوسیه ماه آینده در شنژن، اگر بر خلع سلاح هسته‌ای متمرکز شود، منطقی خواهد بود.

یادآوری این نکته مهم است که بحران‌های اوراسیا - از اوکراین گرفته تا ایران و تایوان - ذاتا به هم مرتبط هستند زیرا بازیگران اصلی ژئوپلیتیک و نظامی جهان امروز: ایالات متحده، چین و روسیه را درگیر می‌کنند.

این واقعیت که برای اولین بار رهبران این سه کشور در مورد امکان نشست سه جانبه بحث می کنند، چیزی بیش از موضوعی است که کارشناسان روی آنتن می گویند.

این ممکن است طلوع یک نظم جدید جهانی نباشد، اما می تواند گامی کوچک برای ایجاد تعادل بین جنگ ها و دیپلماسی باشد.

نظرات بیان شده در این مقاله متعلق به خود نویسنده است و لزوما منعکس کننده موضع تحریریه الجزیره نیست.