آیا پاکستان در جنگ های عربستان سعودی شرکت خواهد کرد؟

دو سال گذشته برای احیای دیپلماتیک پاکستان در سیاست خاورمیانه بسیار مهم بوده است. از توافقنامه دفاع متقابل استراتژیک (SMDA) در سپتامبر 2025، که در پس‌زمینه درگیری با هند در ماه مه 2025 امضا شد، تا توافقنامه مکه در اوت 2026 با ترکیه و عربستان سعودی، اسلام آباد توانایی خود را برای هدایت خطوط استراتژیک چندوجهی به نمایش گذاشته است. از لحاظ تاریخی، همکاری امنیتی پاکستان و عربستان سعودی در دهه 1960 آغاز شد، زمانی که پاکستان سربازان خود را برای آموزش نیروی هوایی سلطنتی سعودی و نیروهای زمینی اعزام کرد.

خلبانان پاکستانی فراتر از آموزش، به خلبانان سعودی در درگیری با نیروهای یمن جنوبی در سال 1969 کمک کردند. در طی یک دهه، اسلام آباد بار دیگر کمک های امنیتی و مشاوره ای حیاتی به ریاض برای مقابله با تصرف مسجد الحرام مکه در سال 1979 ارائه کرد. در سال 1982، هر دو طرف برای اولین بار یک توافقنامه امنیتی دوجانبه امضا کردند - به این ترتیب همکاری امنیتی و استقرار گسترده پرسنل نظامی پاکستانی به عنوان مربی و مشاور به عربستان سعودی رسمیت یافت. این توافق در خلال جنگ 1990-1991 خلیج فارس مورد آزمایش قرار گرفت.

پاکستان با اتخاذ رویکردی پیشگیرانه، تعداد زیادی نیرو در پادشاهی مستقر کرد. آزمون بزرگ روابط امنیتی عربستان سعودی و پاکستان در جریان جنگ عربستان و حوثی ها در سال 2015 انجام شد. اسلام آباد خود را به عنوان یک بازیگر بی طرف قرار داد و نیروهای خود را از هرگونه دخالت در درگیری دور کرد. جنگ عربستان سعودی و حوثی ها در سال 2026 دوباره به جوش آمد. در 5 اکتبر پاکستان، همراه با ترکیه، توافق کردند که تحت توافق مکه با عربستان سعودی علیه حوثی ها دست به دست هم دهند.

با این حال، اسلام آباد از درگیری مستقیم خودداری کرده و نقش خود را به کمک به نیروهای سعودی بدون عبور از مرز دشمن محدود کرده است. توافق نامه مکه در پی افزایش حملات حوثی ها علیه نیروهای دولتی یمن و عربستان سعودی امضا شد. این بر اساس تعهد ماده 5 ناتو الگوبرداری شده است: "حمله به یک عضو حمله به همه تلقی می شود." در عمل، این اتحاد سه کشوری نسخه توسعه یافته SMDA عربستان و پاکستان با اضافه شدن ترکیه است. وزن استراتژیک این اتحاد جدید ناشی از توانایی ترکیبی قابل توجه سه کشور است

ies بر اساس شاخص جهانی قدرت آتش 2026، این ائتلاف دارای "قدرت ترکیبی 1.4 میلیون سرباز فعال، 3400 هواپیمای نظامی، 6000 تانک و تقریبا 340 دارایی دریایی" است. ترکیبی از منابع مالی و سرمایه عربستان، قابلیت‌های دفاعی ترکیه، و موقعیت نظامی و هسته‌ای پاکستان، ترکیبی قدرتمند را ایجاد می‌کند. پس از فعال شدن قرارداد مکه، پاکستان نیروهای مسلح خود را برای مقابله با حملات حوثی ها علیه پادشاهی و اماکن مقدس اسلام متعهد کرد، در حالی که ترکیه با استناد به محدودیت های قانونی، نقش خود را به تامین فناوری و موشک محدود کرده است.

این تعهد دور از دسترس اعضای اتحاد ممکن است ایده اصلی توافقنامه امنیتی را تضعیف کند. پاکستان و ترکیه در تئوری حضور دارند اما سپر به جای شمشیر برای درگیری عربستان و حوثی ها هستند. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، ماهیت دفاعی این مشارکت را تایید کرد. او به جیو نیوز پاکستان گفت: «نیروهای ترکیه و پاکستان نقش حمایتی ایفا می کنند.

ما قطعا درگیر شناسایی و مواردی از این دست هستیم، اما نبرد عملا توسط نیروهای خود عربستان سعودی انجام می‌شود.» همچنین از زمان تأسیس SMDA در سپتامبر 2025، سؤالاتی در مورد قدرت تعهد پاکستان به عربستان سعودی مطرح شده است. بیش از یک سال طول کشید تا اسلام آباد سرانجام با اعزام نیروهای خود به عربستان سعودی موافقت کرد - آن هم فقط طبق توافق مکه. حتی اکنون پاکستان مشارکت خود را به حملات هوایی محدود کرده و متعهد به نبرد مستقیم با حوثی ها نیست.

به نظر می رسد راولپندی تمایلی به قربانی کردن نیروهایش در درگیری که توجه او را از تنش های مرزی شمال و شرق با افغانستان و هند منحرف می کند، ندارد. آخرین باری که پاکستان همراه با پادشاهی در برابر یمن جنوبی جنگید، در سال 1969 در جریان جنگ الودیه بود. سپس نقش اسلام آباد به جنگ هوایی محدود شد و خلبانان نیروی هوایی پاکستان با جت های جنگنده نیروی هوایی سلطنتی سعودی پرواز می کردند.

نزدیک به نیم قرن بعد، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی علیه حوثی ها به جنگ پرداخت، اما در آوریل 2015، پارلمان پاکستان در یک رای به اتفاق آرا خواستار بی طرفی شدید شد و پاکستان را از شرکت در درگیری به هر شکلی منع کرد. سه سال پس از درگیری، در سال 2018، ژنرال جاوید باجوا، فرمانده وقت ارتش پاکستان، قطعنامه سال 2015 را دور زد و گروهی متشکل از 1000 سرباز را به پادشاهی فرستاد، که او آن را "مأموریت آموزشی و مشورتی" توصیف کرد. در تمام این سالها اسلام آباد خود را به استقرار مستشاری و دفاعی برای حفاظت از منافع عربستان در داخل خاک خود محدود کرد.

. در مورد حوثی‌ها - گروهی تحت سلطه شیعه با حمایت قابل توجهی از ایران، که پاکستان با آنها نزدیک به 900 کیلومتر مرز مشترک دارد - اسلام‌آباد با یک معضل دوگانه مواجه است. اول اینکه پیروان اسلام شیعه 20 درصد جمعیت پاکستان را تشکیل می دهند و این جامعه در گذشته در همبستگی با ایران ایستاده است. دوم، با توجه به نگرانی‌های امنیتی ایران، هرگونه صف‌بندی منطقه‌ای که بر خلاف منافع این کشور باشد - در این مورد حمایت از عربستان سعودی در برابر حوثی‌ها - ممکن است به‌عنوان یک چالش مستقیم برای منافع تهران در منطقه تلقی شود.

نارضایتی ایران از پاکستان می تواند منجر به درگیری های فرامرزی در امتداد کوه های ناهموار و مناطق دورافتاده مرز بلوچستان شود. پاکستان تا کی می تواند از جنگ واقعی فاصله بگیرد؟ پاسخ به آرزوهای بزرگتر اسلام آباد برای اعمال نفوذ نظامی خود در بحبوحه دوران پس از آمریکا بستگی دارد. خلاء امنیتی در منطقه

عامل کلیدی دیگر کمک مالی بلندمدت عربستان سعودی به پاکستان است که در آینده ممکن است اسلام آباد را متقاعد کند که موضع حمایت پیرامونی خود را به سمت مشارکت قوی تر در مناقشه منطقه ای تغییر دهد. به نظر می‌رسد رویکرد واقع‌گرایانه پاکستان در قبال توافقنامه مکه با شرکای این کشور نیز موافق است. هم ریاض و هم آنکارا در جریان درگیری اخیر پاکستان با افغانستان از اسلام آباد حمایت چندانی نکردند.

پاسخ مشابهی پس از SMDA دریافت شد، زمانی که مقامات سعودی تاکید کردند که توافق دوجانبه علیه هند نیست. پاکستان ممکن است با سکوت دیپلماتیک و سیاسی ریاض پس از لغو ماده 370 توسط هند در سال 2019، که به امتیازات ویژه ایالت شاهزاده جامو و کشمیر پایان داد، راحت نباشد. بارها و بارها راولپندی و اسلام آباد با توصیف این موضوع به عنوان رگ گردن پاکستان توجه جهانی را به کشمیر جلب کرده اند، اما عربستان سعودی تنها حمایت دیپلماتیک محدودی ارائه کرده است.

این را می توان به افزایش روابط اقتصادی بین دهلی نو و ریاض نسبت داد. چنین تحولاتی یک نگرانی فزاینده برای اسلام آباد است. از نظر تاریخی، عربستان سعودی در طول جنگ های 1965 و 1971 با هند در کنار پاکستان قرار گرفت و حتی در برنامه هسته ای اسلام آباد از نظر مالی کمک کرد. اما پاکستان نمی تواند انتظار همان سطح حمایت دیپلماتیک یا نظامی را از پادشاهی در درگیری آینده با هند داشته باشد. در میان تغییر خطوط خاورمیانه، پاکستان تلاش می کند رویکرد خود را بین جنگ و صلح متعادل کند.

با این حال، پاکستان با توجه به نگرانی‌های امنیتی داخلی خود، تلاش می‌کند تا به تعهدات خود در توافق مکه بدون تشدید بیشتر درگیری عمل کند.