آیا یک قرص روزانه می تواند شکاف درمان دیابت را در جنوب جهانی کاهش دهد؟

دارویی که راه نجاتی برای بیماران مبتلا به دیابت غیرقابل کنترل بوده است، اکنون به آرامی از تزریق به قرص ها تغییر می کند، حرکتی که می تواند اساسا درمان این بیماری را تغییر دهد - و افرادی که می توانند به آن دسترسی داشته باشند.

این تغییر همچنین می تواند بر درمان چاقی تأثیر بگذارد، وضعیتی که برای مدت طولانی با پرخوری و تنبلی همراه بود، نه اختلال متابولیک که اکنون به عنوان آن شناخته می شود.

درمان با آگونیست های گیرنده GLP-1 (پپتید-1 شبه گلوکاگون) جدید نیست. اولین داروی مورد تایید FDA، Exenatide، در سال 2005 وارد بازار شد و پس از آن لیراگلوتاید در سال 2009 به عنوان جایگزینی انقلابی برای انسولین در نظر گرفته شد.

اما بازار تا همین اواخر تحت سلطه تزریق های هفتگی مانند Ozempic و Wegovy (semaglutide) و Mounjaro (tirzepatide) بود. این داروها برای کاهش وزن نیز موفق بوده اند.

در حال حاضر، قرص های خوراکی GLP یک بار در روز به عنوان یک جایگزین در حال ظهور هستند، به ویژه برای جنوب جهانی مبتلا به دیابت.

قرص‌های خوراکی یکبار در روز از همان داروی شگفت‌انگیز می‌توانند دسترسی را مقرون به صرفه‌تر کنند و کمتر به زنجیره سردی که تزریق‌های GLP-1 و انسولین به آن وابسته است وابسته شوند - و در اقتصادهای نوظهور امن‌تر شدن آن سخت‌تر است.

از هر 9 نفر در جهان بین 20 تا 79 سال، یک نفر مبتلا به دیابت است و از هر هشت نفر یک نفر در جهان چاق است.

تزریق‌های GLP دارای قیمت بالایی هستند و اغلب توسط شرکت‌های بیمه پوشش داده نمی‌شوند، که آنها را به عنوان یک داروی انتخابی در نظر می‌گیرند.

در حالی که قرص ها معمولا یک بار در روز مصرف می شوند، تزریق یک بار در هفته است.

پاکستان بالاترین شیوع دیابت را در جهان دارد - 31.4 درصد از جمعیت آن از این بیماری رنج می برند - پس از آن جزایر مارشال (25.7 درصد) و کویت (25.6 درصد) قرار دارند.

بسیاری دیگر از کشورهای خاورمیانه در میان کشورهایی با بالاترین شیوع دیابت قرار دارند.

دکتر ذاکر علوی متخصص غدد در کراچی پاکستان است و نزدیک به 30 سال است که بیماران مبتلا به دیابت و چاقی را درمان می کند.

علوی گفت: "پاکستان کشور متضاد است. ما از یک سو سوء تغذیه دوران کودکی، کمبود وزن و کاهش رشد را داریم و از سوی دیگر چاقی کودکان و بزرگسالان را داریم." و در کمال تعجب، حداقل عنصری در چاقی بزرگسالان و دوران کودکی وجود دارد که می تواند با یک مادر سوءتغذیه و یک نوزاد نارس کم وزن و کم وزن مرتبط باشد.

به گفته پزشکان، سوء تغذیه در دوران بارداری می تواند منجر به وزن کم هنگام تولد شود و به گفته پزشکان، نوزادانی که کوچک به دنیا می آیند و در دوران نوزادی به سرعت وزن اضافه می کنند، با خطر بیشتری برای چاقی در دوران کودکی مواجه هستند.

علوی گفت: داروهای GLP - چه تزریقی و چه قرص - انقلابی در مدیریت دیابت نوع 2 و چاقی ایجاد کرده است. آنها نه تنها به بیماران دیابتی نوع 2 کمک می کنند تا وزن خود را مدیریت کنند، بلکه می توانند به افراد غیر دیابتی نیز در مقابله با چاقی، بهبود پیامدهای قلبی و کلیوی، بیماری کبد، آپنه انسدادی خواب و استئوآرتریت کمک کنند.

او گفت: «وقتی کاهش وزن مهم است یا کنترل قند مهم است یا هر دو می‌توان از آنها برای مدیریت همه این موارد استفاده کرد.»

رایاز مالک، استاد پزشکی در کالج ویل کورنل مدیکا قطر، و مشاور ارشد شرکت پزشکی حمد در دوحه است. ملک در خط مقدم کمک به بیماران دیابتی و چاقی بوده است و نظرات علوی را تکرار می کند.

او در مورد تحقیق در مورد این موضوع گفت: "ما به بررسی میزان وزنی که برای درمان دیابت نیاز دارید را کاهش دادیم، به نظر می رسید که عدد جادویی حداقل در حدود 15 کیلوگرم باشد."

با در دسترس بودن بیشتر داروهای GLP به شکل قرص خوراکی، درمان دیابت برای بسیاری از افراد بیشتر از همیشه نزدیک است.

ینس جوول هولست یکی از دانشمندان اصلی پشت انقلاب GLP است که به میلیون ها نفر در سراسر جهان راهی برای زندگی با دیابت و برای کسانی که با چاقی دست و پنجه نرم می کنند، فرصتی برای احیای بدنشان داده است.

پروفسور، پزشک و فیزیولوژیست، هولست در کپنهاگ زندگی می کند و سفر خود را با هورمون های روده در دهه 1970 آغاز کرد.

هولست به الجزیره گفت: «وقتی ما این را کشف کردیم، چیزی که پیدا کردیم یک پپتید آزاد کننده انسولین از روده بود. ما به آنچه ترشح انسولین را تنظیم می کند علاقه مند بودیم، و این به عنوان یک مکانیسم فیزیولوژیکی بود، زیرا ما افرادی را داشتیم که سطح گلوکز خون بسیار پایینی داشتند، [که به آن هیپوگلیسمی می گویند، و ما به دنبال پپتیدی بودیم که بتواند تحریک ترشح انسولین را ایجاد کند و سپس مسئول سطوح پایین گلوکز باشد.»

او می گوید که هیپوگلیسمی واکنشی، که بیماران پس از عمل های خاصی مانند جراحی چاقی تجربه می کنند، نحوه عملکرد مولکول GLP را توضیح می دهد.

سرانجام، تیم او دریافتند که این مولکول نه تنها در ترشح و ترشح انسولین نقش دارد، بلکه به تنظیم اشتها و دریافت غذا نیز کمک می کند.

هولست در حالی که هیجان در صدایش بالا می‌رفت، گفت: «کشف آن در واقع شاید حتی هیجان‌انگیزتر از کشف فعالیت‌های آزادکننده انسولین آن بود. و سپس، روز بزرگ واقعا زمانی بود که ما توانستیم این پپتید جدید را به افراد مبتلا به دیابت تزریق کنیم و ببینیم چه اتفاقی افتاده است.

آنها دریافتند که انفوزیون داخل وریدی GLP-1 «سطح گلوکز خون را در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 مشکل‌ساز طولانی‌مدت به طور کامل عادی می‌کند و این در یک دوره چهار ساعته اتفاق می‌افتد». از آن زمان به بعد، ما می‌دانستیم که واقعا به چیزی بزرگ رسیده‌ایم.»

کشف هلست و تیمش منجر به چیزی شد که اکنون به عنوان سماگلوتید شناخته می شود، که راه را برای داروی دیگری به نام تیرزپاتید و داروی سومی به نام retatrutide هموار کرد که در حال حاضر تحت آزمایشات با احتمال انتشار در سال 2027 است.

چاقی به تنهایی عامل مرگ 3.7 میلیون نفر در سراسر جهان در سال 2024 بوده است.

در دسامبر 2025، سازمان بهداشت جهانی دستورالعمل‌هایی را صادر کرد که داروهای GLP-1 را به عنوان درمان طولانی‌مدت برای چاقی که بیش از 1 میلیارد نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، توصیه کرد.

هولست گفت: «همانطور که متوجه شدیم این یک درمان ضد دیابت بسیار خوب است، بدیهی بود که میلیون‌ها نفر می‌توانند از آن بهره ببرند.

او با اشاره به تخمین سازمان جهانی بهداشت در سال 2016 که 39 درصد از بزرگسالان در سراسر جهان اضافه وزن دارند، گفت: «از آنجا که اکنون شما جمعیتی دارید که 40 درصد از جهان است که به تنظیم وزن بدن علاقه دارند و میزان علاقه بسیار زیاد است. در سال 2024، WHO این برآورد را به 45 درصد اصلاح کرد.

داروهای تزریقی GLP، به ویژه تیرزپاتید و سماگلوتاید، مؤثرترین درمان‌ها هستند زیرا قوی‌ترین شواهد را برای کاهش وزن طولانی‌مدت و فواید قلبی عروقی ارائه می‌کنند.

روده انسان هنگام غذا خوردن هورمونی به نام GLP-1 ترشح می کند. با افزایش قند خون، GLP-1 به پانکراس دستور می دهد تا انسولین را آزاد کند. GIP یک هورمون روده است که هنگام غذا خوردن نیز ترشح می شود. مانند GLP-1 به لوزالمعده می گوید که با افزایش قند خون انسولین ترشح کند.

GLP-1 همچنین سرعت خروج غذا از معده شما را کاهش می دهد و به شما کمک می کند احساس سیری کنید. بنابراین، داروهای GLP-1 اثرات هورمون را برای کاهش قند خون و کاهش اشتها تقلید می کنند.

زمانی که چراغ ها کار نمی کنند، یک چراغ راهنمایی شش طرفه را تصور کنید که منجر به هرج و مرج می شود که چه کسی می تواند از تقاطع عبور کند و چه کسی نمی تواند.

سماگلوتاید، یک داروی GLP-1، روی یک گیرنده کار می کند. این مانند داشتن یک زیرگذر تک لاین در این تقاطع است، به این معنی که جریان ترافیکی تضمین شده، هرچند محدود وجود دارد.

تیرزپاتید یک GLP و یک GIP است، به این معنی که روی دو گیرنده کار می کند. این مانند داشتن یک پل هوایی بدون سیگنال، چراغ های راهنمایی در تقاطع و یک زیرگذر است که ترافیک را بسیار روان تر می کند. در واقع، اندام‌ها و سلول‌ها تغییر مسیر داده می‌شوند تا همانطور که باید کار کنند.

داروهای خوراکی GLP-1 بدون از بین بردن اثر کاهش وزن، راحتی یک قرص را نوید می دهند، اما همچنان با یک مانع بزرگ روبرو هستند: معده.

برخلاف تزریق‌ها که دارو را مستقیما به بدن می‌رسانند، سماگلوتید خوراکی باید قبل از جذب بخش کوچکی از هضم زنده بماند.

به همین دلیل است که باید با معده خالی و با دوز بالاتر مصرف شود.

با این حال، داروهای خوراکی جدیدتر GLP-1 مانند اورفورگلیپرون برای غلبه بر این محدودیت‌ها طراحی شده‌اند و می‌توانند بدون ناشتا مصرف شوند.

کارشناسان می گویند در حالی که به نظر می رسد داروهای خوراکی قادر به ارائه نتایج مشابه برای بسیاری از بیماران هستند، هنوز آزمایشات سر به سر کمی وجود دارد که قرص ها را به طور مستقیم با تزریق مقایسه می کنند.

بزرگترین برندگان ممکن است افرادی در کشورهایی باشند که در حال حاضر سنگین ترین بار دیابت در جهان را به دوش می کشند.

اگر نسخه‌های آینده به‌عنوان تبلت‌ها در دسترس قرار گیرند و قیمت‌ها پس از انقضای حق ثبت اختراع کاهش یابد، تأثیر آن در جنوب آسیا و خاورمیانه می‌تواند بسیار زیاد باشد.

مالیک گفت که یک بار در هفته داروهای خوراکی GLP چندان دور از واقعیت نیست.

در همین حال، او افزود، تلاش‌هایی نیز در حال انجام است تا فرمول‌هایی از داروهای فعلی تولید شود که اثرگذاری بسیار طولانی‌تری دارند - دوزهای یک‌بار در ماه ممکن است مؤثر باشند.

مالیک گفت، آنچه باعث می شود داروهای GLP-1 کار کنند، توانایی آنها در تقلید از آنچه بدن به طور طبیعی انجام می دهد است.

او گفت: "روش هوشمندانه برای درمان این است که همان کاری را انجام دهید که بدن انسان انجام می دهد." و زندگی مردم را متحول می کند.»