اجلاس تنوع زیستی سازمان ملل؛ ایروان میزبان نشستی که زمین منتظرش بود

جامعه جهانی در سال ۲۰۲۲ در مونترال "پیمان جهانی طبیعت" را امضا کرد و ۲۳ هدف تا سال ۲۰۳۰ برای خود تعیین نمود. مهم‌ترین آنها، هدفی موسوم به "۳۰ در ۳۰" بود که بر مبنای آن باید تا سال ۲۰۳۰ دست‌کم ۳۰ درصد از خشکی‌ها و دریاها تحت حفاظت قرار گیرند.

همچنین قرار شد یارانه‌های مضر برای محیط زیست، مانند کمک‌های مالی دولتی به سوخت‌های فسیلی، تا ۵۰۰ میلیارد دلار در سال کاهش یابد.

گزارشی که مدت‌زمان کوتاهی پیش از اجلاس ایروان منتشر شد، وضعیت محیط زیست را نگران‌کننده توصیف کرد. در این گزارش تاکید شده است که بدون شتاب دادن جدی به اجرای تعهدات، رسیدن به این اهداف تا ۲۰۳۰ ممکن نیست.

مذاکرات در اجلاس تنوع زیستی سازمان ملل (COP17) در ایروان سخت و طولانی بود، طوری که نشست نهایی تا بامداد شنبه ۳۱ اکتبر (۹ آبان) ادامه یافت. در پایان کار کشورهای شرکت‌کننده بر سر یک "برنامه عمل" برای تسریع اجرای "پیمان طبیعت" به توافق رسیدند.

سازمان جهانی محیط زیست (WWF) این توافق را "مهم‌ترین دستاورد" اجلاس خواند. سازمان گرین‌پیس اما انتقاد کرد که توافق ایروان با اندازه بحران همخوانی ندارد.

کاترین ولر از "سازمان حفاظت از جانوران و گیاهان" (Fauna & Flora) هم ضمن بیان این که از محتوای توافق راضی نیست گفت: «به هر حال خوب است که کشورها اصلا به توافقی رسیدند.»

تعهد به تغییر مسیر یارانه‌های مضر، بسیج منابع مالی بیشتر برای حفاظت از طبیعت، و بهبود هماهنگی میان سیاست‌های حفاظت از اقلیم و تنوع زیستی، از جمله دستاوردهای اجلاس به‌شمار می‌روند.

ایران از کشورهایی است که با بحران تنوع زیستی دست‌وپنجه نرم می‌کند. دریاچه ارومیه، که روزی یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های شور جهان بود، طی دهه‌های اخیر به‌شدت کوچک شده است. جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران، که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند، تحت فشار قرار دارند. گونه‌هایی مانند یوزپلنگ ایرانی، که شمارشان به کمتر از ۱۵ قطعه رسیده، در آستانه انقراض کامل هستند.

ایران عضو پیمان جهانی طبیعت است، اما اجرای آن به دلیل کم‌اهمیت دادن حکومت به این گونه مسائل و در شرایط تحریم و بحران‌های اقتصادی با موانع جدی روبه‌روست.

کارستن اشنایدر، وزیر محیط زیست آلمان در اجلاس ایروان از "مذاکره متحد و قوی اروپاییان برای طبیعت" سخن گفت اما انتقاد کرد که برخی کشورها، به‌ویژه در زمینه مالی، "ترمز کردند" و مسئولیت کمتری پذیرفتند. او تعهد داد که آلمان توسعه مناطق حفاظت‌شده را در خشکی و دریا ادامه خواهد داد.

یانس اشتوپل از گرین‌پیس آلمان گفت، توافق ایروان به مثابه "باد در پشت" مذاکرات اقلیمی آینده در آنتالیا و حفاظت از اعماق دریا خواهد بود. او همچنین خواستار تامین مالی مستقیم بیشتر برای جوامع بومی، به‌ویژه در منطقه آمازون شد.

در پایان اجلاس ایروان، کشورهای شرکت‌کننده با اکثریت نسبی اکوادور را به‌عنوان میزبان هجدهمین اجلاس تنوع زیستی (COP 18) انتخاب کردند. این اجلاس در سال ۲۰۲۸ در کیتو برگزار خواهد شد.

آستریت شوماکر، رئیس دفتر تنوع زیستی سازمان ملل گفت، اجلاس ایروان در "زمانی که چندجانبه‌گرایی ظاهرا کار نمی‌کند"، به نتایج "کاملا قابل توجهی" دست یافت.

این شاید صادقانه‌ترین جمع‌بندی باشد: در دنیایی که همکاری بین‌المللی روزبه‌روز دشوارتر می‌شود، حتی یک توافق ناقص هم دستاوردی چشمگیر است.

To view this video please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video