انفجار 10 دقیقه ای پرتو ایکس مرموز از یک کهکشان دور ممکن است از برخورد دو ستاره مرده ناشی شده باشد.

اخترشناسانی که در حال بررسی فلاش های مرموز پرتوهای ایکس هستند، معتقدند که این انفجارها می تواند از برخورد بین ستاره های نوترونی، رویدادهایی که عناصری مانند طلا، نقره و پلاتین را ایجاد می کنند، سرچشمه بگیرد.

رویدادی که EP250704a نامگذاری شد، اولین بار در 4 ژوئیه 2025، به صورت انفجاری از پرتوهای گاما به مدت نیم ثانیه و به دنبال آن یک پرتو ایکس درخشان به مدت 10 دقیقه مشاهده شد. پس از دریافت هشدار از کاوشگر مشترک اروپایی و چینی انیشتین که شاهد انفجار بود، تیمی از ستاره شناسان با مطالعه پیامدهای انفجار با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه جنوبی اروپا (VLT)، آرایه بسیار بزرگ (VLA) و تلسکوپ های دیگر، شروع به جستجوی علت آن کردند.

به گفته اخترشناس نیکولو پاسالوا که رصد فلاش اشعه ایکس با VLT را رهبری می کرد، این طغیان کیهانی شبیه هیچ دانشمندی نبود که قبلا دیده بودند. پاسالوا در بیانیه‌ای گفت: «این طولانی‌ترین فلاش پرتو ایکس است که تا کنون از ادغام ستاره‌های نوترونی مشاهده شده است». "این فرصتی است برای داشتن یک صندلی در ردیف جلو برای افراطی ترین نیروهای جهان و کشف بیشتر اسرار آن." ستاره‌های نوترونی زمانی ایجاد می‌شوند که ستارگان پرجرم در انفجارهای ابرنواختری می‌میرند، یک یا دو جرم خورشید را در عرضی شبیه به شهری روی زمین می‌چسبانند و موادی به قدری متراکم ایجاد می‌کنند که

یک قاشق چای خوری ماده ستاره نوترونی که به زمین آورده می شود 10 میلیون تن وزن دارد. وقتی این ستارگان مرده شدید به هم برخورد می‌کنند، محیط‌هایی به‌قدری متلاطم و خشن ایجاد می‌کنند که می‌توانند عناصر آنقدر سنگین را بسازند که حتی قلب ستاره‌ها هم نمی‌تواند این کار را انجام دهد. عناصری مانند طلا در انگشت شما.

این رویدادهای برخورد و ادغام، که با فلاش های نوری به نام کیلونووا مشخص می شوند، مدت هاست که با فلاش های پرتوهای گامای پرانرژی که در عرض دو ثانیه ناپدید می شوند، مرتبط بوده اند، اما تحقیقات جدید نشان می دهد که برخی از ادغام ستاره های نوترونی می توانند خود را از طریق انفجار پرتوهای ایکس به مدت چند دقیقه نشان دهند.

به طور خاص، دانشمندان به این فکر کرده‌اند که آیا ادغام ستاره‌های نوترونی می‌تواند علت صدها فلاش پرتو ایکس در کهکشان‌های دوردست باشد که توسط کاوشگر انیشتین از زمان پرتاب آن در سال 2024 کشف شده‌اند. در حالی که برخی از این موارد با مرگ ستاره‌های عظیم در انفجار ابرنواختری مرتبط هستند که می‌توانند ستاره نوترونی یا سیاه‌چاله‌ای ایجاد کنند. EP250704a یکی از این فلاش های اشعه ایکس است.

الئونورا تروجا، عضو تیم، بخشی از همکاری اروپایی کاوشگر انیشتین، در این بیانیه گفت: «وقتی داده‌های اشعه ایکس را از این رویداد جدید دیدم، متوجه شدم چیزی در حال رخ دادن است.

این تیم بر این باور است که چیز خاصی در ترکیب ادغام ستاره های نوترونی وجود دارد که منجر به انفجارهای پرتو ایکس می شود.

EP250704a، یک رویداد پرتو ایکس که مشکوک به ادغام نوترون است. (اعتبار تصویر: نیکولو پاسالوا، Eleonora Troja (ERC BHianca)، ESO/VLT) ادغام با مگنتار

همه ستارگان نوترونی به یک شکل از هسته در حال فروپاشی یک ستاره پرجرم ایجاد می شوند، اما همه ستاره های نوترونی برابر نیستند.

درست همانطور که یک اسکیت باز روی یخ بازوهای خود را می کشد تا سرعت یک چرخش را افزایش دهد، کاهش سریع شعاع یک هسته ستاره ای در حال فروپاشی می تواند چرخش یک ستاره نوترونی را به بیش از 700 بار در ثانیه افزایش دهد. این فروپاشی می تواند پیامد دیگری نیز داشته باشد.

به نظر می رسد که وقتی خطوط میدان مغناطیسی به هم نزدیکتر می شوند، میدان های مغناطیسی قوی تر می شوند. این بدان معناست که فروپاشی یک هسته ستاره ای با یک میدان مغناطیسی قدرتمند می تواند ستاره نوترونی با قوی ترین میدان مغناطیسی در جهان را ایجاد کند. این ستاره های نوترونی نام خاصی دارند: مگنتارها.

یک تصویر یک مگنتار را نشان می دهد که با خطوط میدان مغناطیسی سبز احاطه شده است (اعتبار تصویر: رابرت لی (ایجاد شده با Canva)) تیم پشت این تحقیق فکر می کند که ادغام ستاره نوترونی مورد بحث حداقل یک آهنربا را شامل می شود.

تروجا گفت: "اگر بقایای برخورد یک مگنتار باشد، می تواند برای مدت بیشتری به ترکیدن ادامه دهد." "مگنتارها به سرعت در حال چرخش ستارگان نوترونی با میدان های مغناطیسی عظیم هستند. هنگامی که آنها نیروی مغناطیسی خود را به محیط اطراف می ریزند، می توانند هر انفجاری را درخشان تر و طولانی تر کنند."

تصویری از کاوشگر انیشتین که یک انفجار کیهانی ناشی از برخورد دو ستاره نوترونی را تشخیص می دهد (اعتبار تصویر: بولتن علمی (2026)) محققان وجود یک ابرنواختر را به عنوان عامل انفجار پرتو ایکس رد کردند و همچنین توانستند تعیین کنند که نور این برخورد به مدت 6 میلیارد سال به زمین سفر کرده است.

پاسالوا در این بیانیه گفت که کشف بیشتر این درخشش‌های شدید پرتو ایکس می‌تواند به اخترشناسان کمک کند تا تعیین کنند مگنتارها از طریق این ادغام ستاره‌های نوترونی چقدر تشکیل می‌شوند.

تحقیقات این تیم در مجله Science Bulletin منتشر شد.