بازگشت به خانه: پناهندگان روهینگیا از بنگلادش به ایالت راخین میانمار بازگشتند

از سال 2017، بیش از 1 میلیون پناهجوی روهینگیا از سرکوب در ایالت راخین میانمار گریختند و به اردوگاه‌های پناهندگان و سایر مکان‌های بنگلادش پناه بردند. برخی اکنون به روستاهایی که سال ها پیش از آنجا آواره شده بودند به میانمار باز می گردند. بین 10 تا 15 فوریه، The Diplomat با اعضای دو خانواده در Maungdaw در ایالت راخین میانمار مصاحبه کرد که سفر خطرناکی را از بنگلادش برای بازگشت به خانه انجام دادند.

ایالت راخین از اواسط سال 2024 هنگامی که ارتش آراکان (AA) کارزار خود را برای خارج کردن کنترل این منطقه از دست ارتش میانمار تشدید کرد، شاهد ناآرامی های شدید بود. این نبردها باعث آوارگی روستاهای ساکن روهینگیا، بودایی‌های راخین و سایر جوامع شد. در میان آوارگان روستای Maung Ni Para در Maungdaw در ایالت راخین یک ماهیگیر روهینگیا به نام عبدالرحمان بود که پس از یک سفر طولانی هفت ساعته به همراه خانواده هفت نفره خود به بنگلادش رفت.

رحمان گفت: "همسرم باید تمام راه را حمل می کرد، زیرا او در مراحل پیشرفته بارداری بود. ما می دانستیم که Maungdaw بسیار ناامن خواهد بود. جنگ، بمباران و تخریب زیرساخت ها رخ خواهد داد." بنابراین، ما تصمیم گرفتیم که کودک را در بنگلادش به دنیا بیاوریم. رحمان، همسر، چهار فرزند و خواهر شوهرش در 29 ژوئن 2024 سفر خود را به سمت مرز آغاز کردند. آنها روز بعد به تکناف در بازار کاکس بنگلادش رسیدند. پسرش دو ماه بعد در خانه ای اجاره ای در آنجا به دنیا آمد. پس از آن، آنها به اردوگاه پناهندگان در بلوخالی در حدود 40 کیلومتری شمال تکنف نقل مکان کردند.

مشکلات رحمان زمانی بدتر شد که تمام پولی که از خانه آورده بود در هفت ماه تمام شد. دو نفر از فرزندان او اغلب مریض می شدند و او مجبور بود مبالغ زیادی را برای تشخیص و درمان آنها خرج کند. در همین حال، او متوجه شد که پس از تسلط AA بر Maungdaw، مراکز بهداشتی با پزشکان ایجاد کرده است. با این حال، خانواده او نتوانستند برنامه ای برای بازگشت به ایالت راخین برای دو ماه دیگر تعیین کنند. بسیاری در اردوگاه ما را از بازگشت به خانه منصرف کردند.

ما در مورد برخی از زندانیان اردوگاه شنیدیم که پس از بازگشت به Maungdaw توسط رژیم نظامی کشته یا زندانی شدند. رحمان توضیح داد که ما برای مدتی واقعا گیج شده بودیم. در اوایل آوریل 2025 بود که خانواده سرانجام تصمیم گرفتند به خانه خود در Maungdaw برگردند. دو مسیر برای رسیدن به Maungdaw وجود داشت. یکی طولانی تر مسیر زمینی بود که آنها برای عبور از بنگلادش طی کرده بودند، اما مملو از خطرات و عدم اطمینان بود.

شایعاتی در کمپ آوارگان مبنی بر حضور گروه های شورشی روهینگیا مانند ارتش نجات روهینگیا آراکان (ARSA) در امتداد مرز به گوش می رسید. این گروه ها با بازگشت پناهندگان به خانه های خود در Maungdaw مخالف بودند. رحمان به یاد می آورد: "با این وجود، ریسکی بود که ارزش آن را داشت، زیرا مطمئن بودیم که زندگی بهتری در خانه خود در Maungdaw داریم. خوشبختانه، ما توانستیم با برخی از ماهیگیرانی که در رودخانه ناف فعالیت می کردند، ارتباط برقرار کنیم و یکی از آنها موافقت کرد که ما را با کشتی به مانگداو منتقل کند." سفر به خانه آسانتر از آن چیزی بود که خانواده رحمان تصور می کردند.

در اواخر بعد از ظهر 24 آوریل 2025، هر هفت نفر از اعضای خانواده رحمان بی سر و صدا از اردوگاه پناهندگان خارج شدند و در نقطه ای در 40 کیلومتری سواحل رودخانه ناف در تکناف جمع شدند. قایق‌کاری که برای سفر پیش‌پرداخت دریافت کرده بود منتظر بود تا آن‌ها را از رودخانه منتقل کند. رحمان به یاد می آورد: "ما حوالی ساعت 10 شب در ساحل دیگر ناف در Maungdaw به Kyauk Hla Gar رسیدیم. از اینکه کسی متوجه ما نشد خیالمان راحت شد. سپس 20 کیلومتر دیگر را پیاده روی کردیم تا به خانه خود در روستای Maung Ni Para برسیم." خانه رحمان سالم بود، اما تمام وسایل خانه به سرقت رفته بود.

چهار ماه دیگر طول کشید تا خانواده با پولی که از اقوام قرض کرده بودند برای خرید کالاهای ضروری استفاده کنند. در همین حال رحمان به شغل ماهیگیری بازگشت اما با مشکلات مالی شدیدی مواجه شده است. رحمان ادعا کرد که 38 خانواده دیگر را از کمپ های پناهندگان در بلوخالی می شناسد که پیش از این به مونگداو بازگشته بودند. بیشتر این خانواده ها در جریان نبردهای نظامی ارتش میانمار در سال 2024، زمانی که ارتش میانمار با کمک ARSA درگیر سربازگیری اجباری جوانان روهینگیا بود، به بنگلادش گریخته بودند.

چندین خانواده که در سال 2017 در جریان "عملیات پاکسازی" ارتش به بنگلادش گریخته بودند نیز به ایالت راخین بازگشته اند. به گفته نور رشید، رئیس روستای ماونگ نی پارا، حداقل 100 پناهجوی بازگشته پس از رسیدن به روستا توسط ارتش زندانی شدند و برخی از آنها پس از آزادی به بنگلادش گریختند. در سال 2017، ارتش روستای پادین را به آتش کشید، زیرا برخی از جوانان روستا توسط ARSA برای انجام حملات به پاسگاه های پلیس انگیزه داشتند. محمد رفیق در اواسط سپتامبر با خانواده شش نفره خود روستا را ترک کرد.

رفیق گفت، پس از یک هفته توقف در پان پین داو در سواحل رودخانه ناف، "ما با قایق به تکناف در بنگلادش رفتیم و رد سایر ساکنان ماونگداو را دنبال کردیم. پس از یک هفته، پلیس ما را به کمپ لدا علیهالی آورد و تا 7 دسامبر 2018 در آنجا ماندیم." کمپ بسیار شلوغ بود و گهگاه با کمبود مواد غذایی مواجه بود. زندانیان اغلب توسط اعضای ARSA مورد آزار و اذیت و اخاذی قرار می گرفتند. تصمیم برای بازگشت به خانه به طور جمعی توسط خانواده در اواسط نوامبر 2018 گرفته شد.

در 7 دسامبر، رفیق و خانواده‌اش در ساعت 7:30 بعدازظهر سوار قایق‌ای در تکناف شدند که آن‌ها را به ماونگدو برد. آنها سه روز بعد به روستا رسیدند، اما متوجه شدند که خانه‌شان کاملا زغالی شده است و فقط چند تیر چوبی نیمه سوخته داشت. خانواده رفیق دو ماه در چادر ماندند تا اینکه خانه کاهگلی جدیدی ساخته شد. این خانواده از پیگرد قانونی فرار کردند زیرا ارتش هرگز اطلاعاتی در مورد بازگشت آنها دریافت نکرد.

به گفته رفیق، در پی «عملیات پاکسازی» حدود 2000 پناهجو از بنگلادش به ماونگداو نقل مکان کرده بودند. ادعاهای او را نمی‌توان به طور مستقل تأیید کرد، اما یکی از کارمندان ارشد شاخه سیاسی AA، اتحادیه متحد آراکان، که معتقد بود بسیاری از ساکنان روهینگیا بازگشته و در مکان‌های مختلف در ایالت راخین ساکن شده‌اند، تکرار شد.

ULA از یک سیاست ملایم‌تر برای بازگشت‌کنندگانی که در طول نبرد در سال 2024 فرار کرده‌اند و یک روند قانونی برای کسانی که در طی «عملیات پاک‌سازی» در سال 2017 فرار کرده‌اند، پیروی می‌کند. پناهندگانی که با ARSA درگیر بودند، با مجازات‌های سخت‌تر، با مجازات‌های زندان از 3 تا 5 سال روبرو هستند.