برخورد کشتی نیروی دریایی هند و پاکستان زنگ خطر را در مورد تشدید ناخواسته تنش به صدا درآورد

اسلام‌آباد، پاکستان - بیش از 16 ماه پس از جنگ هوایی چهار روزه هند و پاکستان، شلیک موشک‌ها و پهپادها به یکدیگر، همسایگان آسیای جنوبی از آن زمان تاکنون بیشترین نزدیکی را به رویارویی نظامی داشتند - این بار در دریای عرب.

کشتی‌های نیروی دریایی هند و پاکستان روز سه‌شنبه با هم برخورد کردند و اتهام‌هایی را مطرح کردند. دولت پاکستان روز چهارشنبه دیپلمات ارشد هند در اسلام آباد را احضار کرد، کاری که دهلی نو ساعاتی قبل در زمان احضار کاردار پاکستان و اعتراض خود نسبت به این حادثه انجام داده بود.

این برخورد اولین برخورد مستقیم نظامی بین همسایگان دارای سلاح هسته‌ای از زمان درگیری چهار روزه آنها در ماه مه 2025 است، زمانی که حملات هوایی هند و تلافی‌جویانه پاکستان، هر دو کشور را بیش از هر زمان دیگری در دهه‌های گذشته به جنگ تمام عیار نزدیک کرد.

تاکنون، جزئیات آنچه اتفاق افتاده، مورد مناقشه است. هیچ‌کدام از دولت‌ها ویدئو، داده‌های ردیابی یا حساب مستقلی منتشر نکرده‌اند - و هر بیانیه تقصیر را متوجه کشتی دیگری می‌کند.

اما تحلیلگران می گویند که این امر بر خطرات حوادث ناخواسته در دریاها تأکید می کند که به طور بالقوه می توانند به بحران های گسترده تر تبدیل شوند، زیرا هند و پاکستان مکانیسم های نظامی و دیپلماتیک کمی برای کاهش تنش ها در اختیار دارند.

بر اساس بیانیه وزارت خارجه پاکستان که شامگاه چهارشنبه منتشر شد، نیروی دریایی ارتش از اول سپتامبر، رزمایش دوسالانه SEASPARK-26 خود را در منطقه انحصاری اقتصادی خود اجرا می کند.

منطقه EEZ یک کشور 200 مایل دریایی (370 کیلومتر) از ساحل آن امتداد دارد. آب های سرزمینی آن تنها 12 مایل دریایی (22 کیلومتر) از ساحل فاصله دارند و بقیه بخش های EEZ در آب های بین المللی قرار دارند. در حالی که کشتی‌های کشورهای دیگر می‌توانند بدون محدودیت از منطقه EEZ یک کشور در آب‌های بین‌المللی عبور کنند، اما نمی‌توانند از آب‌ها به لحاظ اقتصادی بهره‌برداری کنند: این حق فقط متعلق به کشوری است که EEZ آن کشور است.

پاکستان گفت که یک کشتی هندی که به عنوان ناوشکن موشک هدایت شونده INS Kolkata شناخته می شود، از 7 سپتامبر "مکررا" سعی کرده است وارد منطقه تمرین شود.

در 15 سپتامبر، این سازمان گفت، کلکته تغییر مسیر "خطرناکی" ایجاد کرد که باعث شد با یک کشتی پاکستانی که در رسانه های محلی به نام PNS Hunain شناخته می شود، یک کشتی گشت زنی دریایی در تماس باشد.

وزارت خارجه پاکستان گفت: «پاکستان قویا این اقدام جنگ طلبانه هند را رد می کند» و آن را نقض توافقنامه دوجانبه 1991 خواند که کشتی های جنگی را ملزم می کرد حداقل در سه مایل دریایی (5.5 کیلومتر، 3.4 مایل) در آب های بین المللی فاصله داشته باشند.

وزارت امور خارجه هند اعلام کرد که این کشتی جنگی در حال "مراقبت معمول" در آب های بین المللی بود که یک کشتی پاکستانی با سرعت زیاد نزدیک شد و به طور ناامن مانور داد.

هیچ یک از دولت ها در بیانیه خود نامی از این کشتی ها نبرده است و هند نیز شناسایی کلکته را تایید یا رد نکرده است.

دو نیروی دریایی آخرین بار در ژوئن 2011 با یکدیگر برخورد کردند، زمانی که ناوچه پاکستانی PNS Babur در حالی که یک کشتی تجاری آزاد شده از دست دزدان دریایی سومالیایی را اسکورت می کرد، با ناوچه هندی INS Godavari در خلیج عدن برخورد کرد.

هر یک از طرفین هم دیگری را مقصر می دانستند. آن ردیف در عرض چند هفته محو شد.

دریاسالار بازنشسته احمد سعید از نیروی دریایی پاکستان گفت که این الگو - دو کشتی که بدون قصد مشخصی برای برخورد نزدیک می شوند - از حوادث "برخورد" بین کشتی های شوروی و ایالات متحده در دریای سیاه در دوران جنگ سرد آشنا بود.

اما او استدلال کرد که هند و پاکستان در موقعیت بدتری برای مدیریت برخوردهای مشابه قرار دارند.

سعید به الجزیره گفت: «هیچ توافق دوجانبه‌ای در دریا وجود ندارد، چیزی که ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در سال 1972 امضا کردند، و هیچ خط تماس نیروی دریایی به نیروی دریایی وجود ندارد. "ماده 10 فاصله ای را تعیین می کند، اما هیچ قانون مانور و روشی برای بررسی یک حادثه پس از آن ارائه نمی دهد. این شکاف دقیقا به همین دلیل است که هر طرف می تواند طرف دیگر را متهم کند."

ماده 10 توافقنامه اعتماد سازی 1991 بین دو کشور، کشتی های جنگی را ملزم می کند که حداقل سه مایل دریایی (5.6 کیلومتر، 3.5 مایل) در آب های بین المللی از هم فاصله داشته باشند.

سعید گفت که خطر بزرگ‌تر همان چیزی است که ممکن است پس از برخورد اتفاق بیفتد: تاکتیک‌های دقیق‌تر مانند قفل کردن رادار کنترل آتش یا پرواز هلیکوپتر و در نهایت «تماس با تلفات واقعی».

با این حال، محمد شارح قاضی، یک تحلیلگر امنیتی و دریایی مستقر در لاهور، به همان توافقنامه سال 1991 اشاره کرد که به گفته او به 30 روز اخطار کتبی قبل از مانور نظامی و همچنین مقررات برخورد بین المللی که برای هر دو کشور به عنوان امضاکنندگان کنوانسیون دریایی سازمان ملل اعمال می شود، نیاز دارد.

قاضی گفت: «اگر این برخورد واقعا پتانسیل تشدید نظامی را داشت، تا به حال متوجه شده بودید. ابزاری برای آن وجود دارد، به نام کاه، که دقیقا بالای کمان یا عقب شلیک می‌شود تا نشان دهد که در صورت نیاز می‌توانید تشدید کنید. چنین اتفاقی در اینجا رخ نداده است.»

او افزود که هر دو نیروی دریایی کانال‌های پاسخگویی داخلی خود را دارند و مشخص شد که یک کاپیتان بدون مجوز عمل کرده است و با روند دادگاه نظامی جدا از هرگونه اعتراض دیپلماتیک روبرو می‌شود.

قاضی در مورد ماهیگیرانی که معمولا به دلیل سرگردانی در مرز سر کریک بازداشت می‌شوند، که بین هند و پاکستان در جنوب مرزبندی نشده است، گفت که ارتباط با حوادث بیشتر در دریا غیرمستقیم اما واقعی است.

وی افزود: «تقریبا مشخص می‌تواند به رفع این ابهامات در طول زمان، با کاهش ابهام در مورد محل و نحوه انجام این تعاملات کمک کند.»

سعید بیشتر محتاط بود که چنین حادثه‌ای تا کجا باقی بماند.

وی گفت: "این مسکوت نمانده است. هر دو دولت با اعتراضات در عرض یک روز پس از یکدیگر علنی شدند." وی افزود که آنچه این لحظه را خطرناک تر از سال 2011 کرد این بود که "هر دو مردم پس از درگیری سال گذشته آماده شده اند، که در سال 2011 چنین نبود."

درگیری‌های نزدیک مشابه بین چین و فیلیپین در دریای چین جنوبی بیشتر شده است.

در شعله ور شدن اخیر، در 24 ژوئیه، مقامات فیلیپین گفتند که یک کشتی چینی در حدود هفت متر (23 فوت) یک قایق ماهیگیری فیلیپینی در نزدیکی Scarborough Shoal، صخره مدعی فیلیپین که چین از سال 2012 کنترل کرده است، رسید و کشتی های گارد ساحلی چین با توپ های آبدار به سمت فیلی شلیک کردند.

قاضی گفت که آیا برخورد این هفته از این الگو پیروی می کند یا مانند حادثه سال 2011 کمرنگ می شود، بیشتر به کشتی ها بستگی دارد تا آنچه که بعد از آن از نظر دیپلماتیک اتفاق می افتد.

وی افزود: "اگر طی 24 تا 48 ساعت آینده، یک بیانیه رسمی نشان دهد که دلیل واقعی برای ایجاد یک حادثه به منظور تشدید تنش وجود داشته است، بله، ممکن است احتمال واقعی تکرار این اتفاق وجود داشته باشد."