«تتر» و بقای مالی جمهوری اسلامی؛ روایت سنای آمریکا از تامین پهپاد و موشک با کمک چین
شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ایران و نیابتیهایش از رمزارز «تتر» برای خرید قطعات پهپادهای شاهد و تجهیزات نظامی از تامینکنندگان چینی استفاده میکنند. بررسیها نشان داد مبالغی از تتر مربوط به شبکه مرتبط با ایران به آدرسهای صرافی صادرکنندگان قطعات الکترونیک در چین و هنگکنگ واریز شده است.
گزارش جدید سنای آمریکا میگوید تتر به یکی از ابزارهای اصلی شبکه مالی سایه جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ شبکهای که به گفته محققان سنا برای دور زدن تحریمها، جابهجایی پول، حمایت مالی از گروههای نیابتی مانند حزبالله و حوثیها و تامین تجهیزات مورد استفاده در برنامههای نظامی ایران به کار رفته است. این گزارش با بررسی تراکنشهای ۸۴۶ کیف پول مرتبط با ایران و گروههای نیابتی آن میگوید ۸۴ درصد این کیف پولها بهطور کامل یا تقریبا کامل با تتر کار کردهاند.۸۴۶ کیف پول؛ چرا تتر در شبکه مالی ایران اینقدر پررنگ است؟محققان کمیته فرعی تحقیقات دائمی سنای آمریکا در این بررسی، تراکنشهای ۸۴۶ کیف پول رمزارزی مرتبط با ایران و گروههای نیابتی آن را بررسی کردهاند.بر اساس گزارش، ۸۴ درصد این کیف پولها عمدتا یا تقریبا بهطور کامل با تتر تراکنش داشتهاند. به گفته محققان سنا، بخشی از این تراکنشها برای انتقال پول به داخل و خارج از ایران، حمایت از ارزش ریال و رساندن منابع مالی به شبکههای مرتبط با جمهوری اسلامی استفاده شده است.ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات و رئیس این کمیته فرعی، تتر را یکی از محورهای «شبکه بانکداری سایه» ایران دانسته و خواستار بررسی عملکرد این شرکت از سوی وزارت خزانهداری و وزارت دادگستری آمریکا شده است.از تحریم بانکی تا رمزارز؛ جمهوری اسلامی چگونه مسیر مالی دیگری ساخت؟گزارش میگوید جمهوری اسلامی از سالهای گذشته، بهویژه پس از تشدید تحریمها، استفاده از رمزارزها را برای دسترسی به منابع مالی بینالمللی افزایش داده است.در این شبکه، صرافیهای ایرانی در کنار واسطهها و صرافیهای خارجی قرار گرفتهاند. گزارش سنا به پرونده بایننس نیز اشاره میکند و میگوید حدود ۸۹۸ میلیون دلار پرداخت مرتبط با ایران در فاصله سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ از مسیر این صرافی انجام شده است.به گفته گزارش، شبکه در سالهای بعد گستردهتر شد. دو مجموعه چینی به نامهای «بلسد تراست» و «هکسا ویل» دستکم ۱.۵ میلیارد دلار را عمدتا با استفاده از تتر به ایران و حوثیها منتقل یا پولشویی کردند.۵۰ میلیون دلار تتر در کیف پولهای مرتبط با بانک مرکزی ایرانیکی از بخشهای مهم گزارش به ارتباط تتر با بانک مرکزی ایران مربوط است. محققان سنا دو کیف پول مرتبط با بانک مرکزی ایران را شناسایی کردهاند که در آوریل و مه ۲۰۲۵ نزدیک به ۵۰ میلیون دلار تتر دریافت کردند. بخشی از این منابع بعدتر به صرافیهای ایرانی مانند نوبیتکس و رمزینکس یا سرویسهایی منتقل شد که برای دشوارتر کردن ردیابی تراکنشها استفاده میشوند.گزارش همچنین میگوید سه کیف پول مرتبط با شرکت «مودکس» بین آوریل تا ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۵۷۵ میلیون دلار تتر دریافت کردهاند. بخشی از این منابع بعدا به شبکه مالی ایران منتقل شده است.از بانک مرکزی تا حزبالله؛ تتر چگونه میان شبکههای ایران جابهجا شد؟گزارش سنا میگوید تتر فقط در داخل شبکه مالی جمهوری اسلامی گردش نداشته، بلکه میان این شبکه و گروههای نیابتی تهران نیز جابهجا شده است.برای نمونه، علیرضا درخشان و آرش استکی علیوند، دو شهروند ایرانی که آمریکا آنها را به اتهام نقش در فروش نفت و تامین مالی برنامههای نظامی ایران تحریم کرده است، طی چهار سال بیش از ۶۰۳ میلیون دلار تتر دریافت کردهاند.بخشی از این منابع از طریق صرافیهایی مانند بایبیت، اوکیایکس، گیت و بایننس جابهجا شده و سپس به شبکههایی مرتبط با ایران، حزبالله و حوثیها رسیده است.محققان سنا میگویند این ساختار تا حدی شبیه شبکههای سنتی حواله عمل میکند؛ با این تفاوت که انتقال پول به جای بانکها، میان کیف پولهای رمزارزی و واسطههای متعدد انجام میشود.رد تتر در خرید قطعات پهپاد شاهد؛ پای تامینکنندگان چینی در میان استیکی از مهمترین بخشهای گزارش به استفاده از این شبکه برای تامین تجهیزات نظامی مربوط میشود.در یکی از تراکنشهای بررسیشده، یک کیف پول مرتبط با مودکس در ژانویه ۲۰۲۶ حدود ۶۴ هزار دلار تتر به کیف پولی در صرافی اوکیایکس منتقل کرده است.به گفته گزارش، این کیف پول با یک تامینکننده چینی قطعات الکترونیکی مرتبط بوده که قطعات مورد استفاده در پهپادها را عرضه میکرد. گزارش میگوید برخی از این قطعات در پهپادهای شاهد و نمونه روسی آن، گرن، استفاده شدهاند.گزارش در عین حال تاکید میکند که این تراکنش بهتنهایی مشخص نمیکند گیرنده نهایی چه کسی بوده یا دقیقا چه قطعهای با این پول خریداری شده است.گزارش همچنین از خطر استفاده از همین شبکه برای خرید قطعات پهپاد و موشک سخن میگوید؛ موضوعی که نشان میدهد از نگاه محققان سنا، کاربرد این شبکه میتواند فراتر از انتقال پول باشد.حزبالله؛ میلیونها دلار در کیف پولهایی که دیر مسدود شدندبخش دیگری از تحقیقات به شبکه مالی حزبالله مربوط است. بر اساس گزارش، برخی کیف پولهای مرتبط با این شبکه در مجموع دهها میلیون دلار تتر دریافت و منتقل کردهاند.در یکی از موارد، اسرائیل در سال ۲۰۲۳ دهها کیف پول مرتبط با یک شبکه پولشویی حزبالله را هدف قرار داد. اما به گفته گزارش سنا، همه این کیف پولها بلافاصله از سوی تتر مسدود نشدند. در فاصله صدور دستور توقیف تا مسدود شدن کیف پولها، بیش از ۳۴.۶ میلیون دلار تتر از این شبکه جابهجا شد.چرا تتر؟ چون برای انتقال پول ساخته شده استتتر برخلاف بیتکوین یک رمزارز با ارزش نسبتا ثابت و وابسته به دلار آمریکاست. همین ویژگی باعث شده استفاده از آن برای پرداخت و انتقال پول بسیار رایج باشد.از سوی دیگر، تراکنشها روی بلاکچین ثبت میشوند، اما هویت واقعی صاحب یک کیف پول لزوما از روی آدرس آن مشخص نیست.به گفته محققان سنا، ترکیب همین ویژگیها با نقدشوندگی بالا و امکان استفاده از تتر در صرافیهای مختلف، آن را به ابزاری مناسب برای شبکههای مالی تحت تحریم تبدیل کرده است.تتر میگوید نزدیک به ۵۵۰ میلیون دلار مرتبط با ایران را مسدود کرده استتتر در واکنش به فشارهای مربوط به استفاده از یواسدیتی در شبکههای تحریمشده، اعلام کرده است که با دولت آمریکا و نهادهای مجری قانون همکاری میکند.این شرکت در ۲۸ سپتامبر گفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۵۰ میلیون دلار یواسدیتی در کیف پولهایی که مقامهای آمریکایی آنها را مرتبط با بانک مرکزی ایران و شبکههای تحریمشده ایران شناسایی کردهاند، مسدود کرده است.به گفته تتر، بیش از ۳۴۴ میلیون دلار در آوریل و بیش از ۱۳۰ میلیون دلار دیگر در ژوئیه مسدود شده است.تتر همچنین میگوید در پروندههای مرتبط با ایران و سایر شبکههای تحریمشده، همکاری با نهادهای قضایی و امنیتی را ادامه میدهد.تتر فقط یک رمزارز نیست؛ بیش از ۱۱۴ میلیارد دلار اوراق خزانه آمریکا داردگزارش سنا همچنین به ابعاد مالی خود تتر پرداخته است. بر اساس دادههای مورد استناد گزارش، تتر در سپتامبر ۲۰۲۶ حدود ۱۱۴.۹ میلیارد دلار اوراق خزانهداری آمریکا در اختیار داشته است؛ رقمی که از حجم اوراق خزانه آمریکا در اختیار برخی کشورها، از جمله اسرائیل و امارات متحده عربی، بیشتر بوده است.گزارش همچنین به سابقه حقوقی تتر و شرکت مرتبط با آن، بیتفینکس، اشاره میکند. دادستان کل نیویورک در سال ۲۰۲۱ اعلام کرده بود که تتر دستکم ۶۲۵ میلیون دلار به بیتفینکس وام داده است. کمیسیون معاملات آتی کالاهای آمریکا نیز همان سال تتر و بیتفینکس را در مجموع ۴۲.۵ میلیون دلار جریمه کرد.ارتباط تتر با شرکت نزدیک به وزیر بازرگانی ترامپبخش دیگری از گزارش به ارتباط تتر با شرکت مالی «کانتور فیتزجرالد» مربوط است. بر اساس گزارش، کانتور فیتزجرالد حدود پنج درصد از تتر را در اختیار دارد و بخش قابلتوجهی از داراییهای تتر نیز از طریق این شرکت در آمریکا نگهداری میشود.هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی دولت ترامپ، پیش از ورود به دولت مدیر کانتور فیتزجرالد بود و اکنون فرزندان او این شرکت را اداره میکنند.بلومنتال با اشاره به این ارتباطها خواستار بررسی عملکرد تتر و احتمال نقض قوانین آمریکا شده است.او همچنین از وزارت خزانهداری و وزارت دادگستری خواسته است بررسی کنند که آیا تتر قوانین مبارزه با پولشویی و تحریمها، از جمله قانون رازداری بانکی و قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بینالمللی، را نقض کرده است یا نه.