تریاک به افغانستان بازگشت

با وجود ممنوعیت بسیار مورد استقبال طالبان از آوریل 2022 بر مواد مخدر، تولید تریاک در افغانستان دوباره در حال افزایش است. تازه ترین یافته های دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) در مورد تولید تریاک در افغانستان فاش کننده است. به نظر می رسد دوران موفقیت طالبان در کنترل و کاهش تولید تریاک به پایان رسیده است.

برعکس، تولید در یک سال پنج برابر شده است، با یک منطقه رشد جدید که از جنوب غربی سنتی فاصله دارد. پشت این افزایش شدید، داستان های درهم تنیده تقاضای بین المللی، استیصال و سازگاری کشاورزان فقیر، و شکست نه تنها مقامات بالفعل کشور، بلکه جامعه بین المللی در پایین نگه داشتن تولید وجود دارد. آخرین گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و مواد مخدر سازمان ملل نشان می دهد که چگونه، علیرغم ادعای از بین بردن 22000 هکتار خشخاش در سال جاری توسط طالبان، سطح زیر کشت 330 درصد از حدود 10000 هکتار به بیش از 43000 هکتار افزایش یافته است.

تولید تخمینی نیز 400 درصد افزایش یافت، از حدود 300 تن به کمتر از 1500 تن. این گزارش به نقش فقر و فقدان محصولات جایگزین در افزایش این افزایش اشاره کرد که کشاورزان را مجبور به اتخاذ روش‌های نوآورانه برای فرار از نظارت طالبان کرد. با تخلیه سریع ذخایر تریاک به دلیل تقاضای مداوم از سوی اروپا، و فقدان هر کشور دیگری که بتواند نیازهای عرضه را تامین کند، لحظه بازگشت به آینده برای تولید تریاک افغانستان در دسترس است. چندین عامل ساختاری اساسی حذف کامل را به یک اشتباه محض تبدیل می کنند. اول گسترش تولید است.

UNODC می گوید که کشت از 11 ولایت در سال 2025 به 16 ولایت از 34 ولایت افغانستان گسترش یافته است. فقط زابل عاری از خشخاش شد که منجر به افزایش خالص پنج ولایتی شد که اکنون کشت خشخاش دارند. دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در طول تاریخ، استان هایی را که کمتر از 100 هکتار کشت دارند، به عنوان عاری از خشخاش طبقه بندی کرده است. ظهور ولایات شمال شرقی افغانستان به عنوان مناطق اصلی رشد خشخاش، پیوندهای پیچیده بین اقتصاد مواد مخدر، شبکه های غیرقانونی و عدم وجود آن را روشن می کند.

کنترل دولتی UNODC دو ولایت بدخشان و تخار را به عنوان 76 درصد از کل کشت در سال 2026 شناسایی می کند. بنابراین 14 ولایت باقی مانده بازیگران حاشیه ای هستند. تفکیک این بیشتر نشان می دهد که 29482 هکتار زمین شناسایی شده کشت خشخاش بدخشان 68 درصد از این مناطق را در کل کشور تشکیل می دهد. از سوی دیگر، تخار تنها 8 درصد سهم دارد. قابل ذکر است که تنها 3561 هکتار از بدخشان در سال 2021، قبل از اینکه طالبان قدرت را به دست گیرند، خشخاش می روید. این نشان دهنده افزایش 728 درصدی تنها در پنج سال است.

جالبتر اینکه چندی پیش، در سال 2025، تنها 6639 هکتار در استان زیر کشت خشخاش بود. این افزایش 344 درصدی در یک سال است. از نظر درصد، افزایش کشت خشخاش در تخار حتی انفجاری تر است. این استان در سال 2021 کاملا عاری از خشخاش بود. با این حال، تا سال 2025، خشخاش در 274 هکتار کشت می‌شد و آن را به یک سهم کوچک تبدیل می‌کرد. اما در سال 2026 با افزایش 1100 درصدی به 3400 هکتار رسید.

بدخشان، که با استان‌های ناآرام گیلگیت-بالتستان و خیبر پختونخوا پاکستان و تخار مجاور آن همسایه است، بازیگران اصلی در احیای اقتصاد مواد مخدر افغانستان هستند، حتی اگر تنها مناطقی نیستند که کشت خشخاش در آن باز می‌گردد. هلمند و قندهار هر دو در منطقه سنتی کشت خشخاش در جنوب غربی به ترتیب 400 و 300 درصد رشد داشته اند. افزایش نارضایتی کشاورزان از طالبان در بدخشان و تخار، تبانی محلی، و نیز افزایش مقاومت مسلحانه ضد طالبان، احتمالا توضیح می دهد که چرا تلاش های طالبان برای مهار

تولید تریاک پیشرفت کمی داشته است. اینکه آیا ریشه کنی در سایر ولایات، از جمله پایتخت معنوی قندهار نیز با شکست مواجه شده است، بی پاسخ مانده است. اگر رقم 22000 هکتار از بین بردن خشخاش توسط طالبان را باور کنیم، افزایش خالص در مساحت کل به 55000 هکتار خواهد رسید و نه تنها 33000 هکتار که UNODC تخمین می زند. از سال 2023، UNODC بر "برنامه توسعه جایگزین" خود تاکید کرده است که با جوامع در افغانستان کار می کند و هدف آن تشویق کشاورزان به دور شدن از کشت غیرقانونی محصولات و به نفع محصولات مجاز است.

این شامل اقداماتی مانند ایجاد باغ و تولید طیور و همچنین حمایت مدیریت می شود. با این حال، بدیهی است که این برنامه ها نتوانسته اند تأثیر زیادی بر روی زمین بگذارند. آخرین گزارش UNODC به سازگاری کشاورزان و دخالت واسطه های غیر محلی در افزایش کشت خشخاش در شمال شرق اشاره دارد.

کشت در تکه‌های کوچکی که در مزارع غلات یا درون ترکیبات دیواره‌دار پنهان شده‌اند، می‌تواند عوامل مؤثر باشد، اما اینها نمی‌توانند توضیح دهند که چرا چنین پدیده‌ای که برای دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد شناخته شده است از دید طالبان فراگیر پنهان می‌ماند. آیا رابطه ای بین عوامل طالبان و دیگر جنگ سالاران و قاچاقچیان مواد مخدر در پاکستان وجود دارد؟ منابعی در زابل، استانی که در سال 2026 هیچ گونه کشت خشخاش را گزارش نکرده اند، به رسانه های محلی گفته اند که در واقع برخی از جنگجویان طالبان در کنار قاچاقچیان مواد مخدر در جمع آوری، پردازش و قاچاق مواد مخدر در این ولایت دست دارند.

نشانه این است که شبکه غیرقانونی موجود در حال رشد است. بعلاوه، تصور اینکه خشخاش - خام و فرآوری شده - از بدخشان و تخار از طریق مرز متخلخل به پاکستان نرود، دشوار است. به نظر می رسد بلوچستان به قطب اصلی کشت تریاک در منطقه مرزی افغانستان، پاکستان و ایران تبدیل شده است. کارشناسان همچنین هشدار داده اند که منطقه سه مرزی شامل استان بلوچستان در جنوب غربی پاکستان و استان سیستان بلوچستان در جنوب شرقی ایران که هر دو هم مرز با افغانستان هستند، در سال های اخیر شاهد افزایش شدید کشت خشخاش بوده است.

به همین ترتیب، آیا نیروهای مقاومت ضد طالبان که ادعا می کنند بدخشان را به یکی از مناطق اصلی عملیات خود تبدیل کرده اند، برای تأمین مالی جنگ خود نیز در تجارت شرکت دارند؟ ظهور مجدد تریاک در افغانستان بیش از یک معکوس آماری است. ممنوعیت طالبان برای کشت خشخاش که به عنوان موفقیتی نادر شناخته می شود، به اجبار و نه تغییر در شرایط ساختاری که کشاورزان را به کشت خشخاش سوق می دهد، متکی است.

علاوه بر این، طالبان برای شکستن شبکه های غیرقانونی که این اقتصاد سایه را حفظ می کنند، از جمله جریان های نقدی از طریق سیستم های حواله، کاری انجام نداده است. دستاوردهای آماری در غیاب تغییرات در واقعیت های زمینی معنای کمی دارند - نکته ای که انفجار تولید کوکا در کلمبیا می تواند به آن اشاره کند. برای همسایگان افغانستان و جهان گسترده تر، این درس دلهره آور است.

تقاضای ثابت برای داروها تضمین می‌کند که بازاری برای عرضه احیا شده وجود دارد، در حالی که جامعه بین‌المللی که نه حمایت معنی‌داری از توسعه ارائه می‌کند و نه مشارکت در جایگزین‌ها، گزینه‌های کمی برای کشاورزان باقی می‌گذارد. کاهش پایدار در کشت خشخاش تنها می تواند نتیجه تلاش مشترک مقامات بالفعل و جامعه بین المللی برای تأمین معیشت جایگزین مناسب، حکمرانی شفاف در استان هایی باشد که کشت خشخاش در آنها افزایش یافته است، و همکاری در سراسر مرزها برای خفه کردن مسیرهای قاچاق.

تا آن زمان، چرخه اقتصاد مواد مخدر غیرقانونی به اختراع مجدد خود ادامه خواهد داد.