تظاهرات مراکش حامی فلسطین، تعمیق روابط رباط با اسرائیل را به چالش می کشد

تظاهرات طرفدار فلسطین در چندین شهر مراکش گسترش یافته است و تظاهرکنندگان خواستار پایان دادن به عادی سازی دیپلماتیک با اسرائیل با تعمیق روابط رباط با تل آویو هستند.

آخرین بسیج در 27 سپتامبر و در پایان سه روز اقدام به دعوت جبهه مراکش برای حمایت از فلسطین و علیه عادی سازی صورت گرفت.

آنها در 16 سپتامبر اعلام کردند که مراکش و اسرائیل مأموریت های دیپلماتیک خود را به سفارتخانه های کامل ارتقا خواهند داد و سفیران خود را منصوب خواهند کرد.

در 25 سپتامبر، کمیته مراکش برای حمایت از آرمان های ملت اعلام کرد که 76 رویداد را در 45 شهر تحت شعار "جمعه برای الاقصی و علیه عادی سازی" ترتیب داده است.

رسانه های مراکشی از تجمع در شهرهایی از جمله رباط، کازابلانکا، مراکش، طنجه، فاس، آگادیر، اوجدا، تتوآن، کنیترا و سیل خبر دادند. رقم 76 رویداد، شمارش خود کمیته بود، بدون آمار ملی مستقل از شرکت کنندگان.

به گفته لاکوم، در رباط، معترضان در بیرون پارلمان تجمع کردند، در حالی که تظاهرات در مراکش به راهپیمایی در چندین خیابان اصلی تبدیل شد. رسانه های مراکش نیز از محدودیت ها و بازداشت ها در برخی شهرها خبر دادند.

بسیج در برخی شهرها با محدودیت هایی مواجه شد.

در طنجه، مقامات محلی تصمیمی مبنی بر ممنوعیت تظاهرات برنامه ریزی شده در 27 سپتامبر صادر کردند. آچکاین بعدا به نقل از منابع خود گزارش داد که نیروهای امنیتی صدها شرکت کننده را متفرق کردند و بیش از 12 نفر بازداشت شدند.

لاکوم گزارش داد که مقامات همچنین از تظاهرات در معدیق جلوگیری کردند، در حالی که نیروهای امنیتی تجمعی در آگادیر را محاصره کردند تا از تبدیل شدن آن به راهپیمایی جلوگیری کنند.

کمیته مراکش برای حمایت از آرمان های ملت متعاقبا آنچه را ممنوعیت ها، محدودیت ها و دستگیری ها توصیف کرد، محکوم کرد.

این پاسخ بر بعد دیگری از اختلاف تاکید کرد: مخالفت با رابطه با اسرائیل در خیابان ها قابل مشاهده است، حتی در حالی که دولت به توسعه روابط رسمی ادامه داده است.

مراکش روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل در دسامبر 2020 به عنوان بخشی از چارچوب توافقنامه ابراهیم با میانجیگری ایالات متحده و در کنار به رسمیت شناختن حاکمیت مراکش بر صحرای غربی توسط واشنگتن احیا کرد.

در 16 سپتامبر، ناصر بوریتا، وزیر امور خارجه مراکش و گیدئون سار، وزیر امور خارجه اسرائیل در نیویورک در یک نشست سه جانبه به میزبانی مایک والتز، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد، دیدار کردند.

این سه کشور برنامه هایی را برای ارتقای سفارتخانه های مراکش و اسرائیل به سفارتخانه های کامل و تبادل سفیران تایید کردند.

مراکش و اسرائیل همچنین توافق کردند که توافقاتی را در مورد حمایت از سرمایه گذاری و اجتناب از مالیات مضاعف منعقد کنند، پروازهای مستقیم را گسترش دهند و دیدارهای متقابل در سطح بالا را سازماندهی کنند.

بنابراین این اقدام فراتر از حفظ روابط دیپلماتیک ایجاد شده در سال 2020 است. این اقدام برنامه گسترده تری از ارتباطات نهادی، اقتصادی و حمل و نقل بین دو کشور را تعیین می کند.

برای مخالفان این رابطه، توافق سفارت نشان دهنده گام دیگری در سیاستی است که از سال 2020 رد کرده اند.

مراکش روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل حفظ کرده و در عین حال به حمایت علنی از آرمان فلسطین و تشکیل کشور فلسطین ادامه می دهد.

با این حال، برای مخالفان عادی سازی، این دو موضع، به ویژه در بحبوحه جنگ نسل کشی اسرائیل در غزه، ناسازگار هستند.

کاتیا کی برادا، مدیر ارشد برنامه‌های مرکز تحقیقات عرب، به الجزیره گفت: «آنچه تغییر کرده است، زمینه سیاسی است: عادی‌سازی در زمانی تثبیت می‌شود که جنگ در غزه خشم عمومی بی‌سابقه و تصاویر شدیدی از رنج فلسطینیان ایجاد کرده است».

مونا رهیانی، فعال مراکشی، با استناد به آخرین شاخص عقاید عربی، گفت: آنچه ما در مراکش مشاهده می کنیم، گسست فزاینده بین دیپلماسی رسمی و احساسات عمومی است.

او گفت: «در حالی که دولت به سمت روابط عمیق‌تر و رسمی‌تر با اسرائیل پیش می‌رود، مراکشی‌ها همچنان به خیابان‌ها می‌آیند تا بگویند که فلسطین نمی‌تواند جدا از مسئولیت‌های سیاسی و اخلاقی ما باشد.»

توافق سپتامبر تنش موجود را در کانون توجه بیشتری قرار داده است: بسیج عمومی علیه عادی سازی ادامه می یابد در حالی که دولت روابط نهادی نزدیکتر با اسرائیل را دنبال می کند.

برادا گفت که تمایز مهمی بین سیاست رسمی و افکار عمومی وجود دارد و استدلال کرد که داده های عمومی قابل اعتماد کافی برای تعیین تعداد مراکشی ها حمایت یا مخالف عادی سازی وجود ندارد.

این زمان برای سیاست صحرای غربی مراکش نیز مهم است. شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار است مأموریت هیئت سازمان ملل برای همه پرسی در صحرای غربی (MINURSO) را در ماه اکتبر بررسی کند. ماموریت فعلی آن تا 31 اکتبر 2026 ادامه دارد.

بیانیه سه جانبه 16 سپتامبر در حالی منتشر شد که ایالات متحده حاکمیت مراکش را بر صحرای غربی به رسمیت شناخت و اسرائیل از موقعیت مراکش در این سرزمین حمایت کرد.

برای رباط، رابطه با اسرائیل در چارچوب سیاست خارجی گسترده‌تری قرار دارد که در آن روابط با واشنگتن و حمایت بین‌المللی از موضع آن در صحرای غربی همچنان مهم است.

با این حال، برای مخالفان عادی سازی، این محاسبه استراتژیک مخالفت آنها را با روابط نزدیکتر با اسرائیل برطرف نمی کند، به ویژه در حالی که موضوع فلسطین به شدت برجسته است.

احمد، جامعه شناس مراکشی که خواست با یک نام مشخص شود، گفت که اقدام 16 سپتامبر "ادامه توافق سه جانبه 10 دسامبر 2020" بود، اما مراکش باید این رابطه را "جامع، نه انتخابی یا جزئی" بسازد.

این اعتراضات چند روز پس از برگزاری انتخابات پارلمانی مراکش در 23 سپتامبر برگزار شد.

نتایج نهایی به حزب اصالت و مدرنیته 97 از 395 کرسی و پس از آن راهپیمایی ملی مستقلین با 66 کرسی، حزب استقلال با 65 کرسی و حزب عدالت و توسعه (PJD) با 54 کرسی به دست آمد.

PJD در سال 2021 13 کرسی به دست آورده بود. به گفته وزارت کشور مراکش میزان مشارکت 38.08 درصد بود، در حالی که در سال 2021 50.86 درصد و در سال 2016 42.27 درصد بود.

زمانی که مراکش در سال 2020 روابط خود را با اسرائیل احیا کرد، PJD در قدرت بود. سعدالدین العثمانی، نخست وزیر وقت، اعلامیه مشترک مراکش، ایالات متحده و اسرائیل در دسامبر را امضا کرد.

PJD معتقد است که مخالفت با عادی سازی یک موضع دیرینه حزب بوده است. این حزب متعاقبا بر رد عادی سازی و روابط با اسرائیل تاکید کرد، در حالی که العثمانی از تصمیم 2020 به عنوان یک تصمیم در سطح دولتی دفاع کرد.

در 17 سپتامبر، پس از اعلام ارتقای دیپلماتیک برنامه ریزی شده، دبیرخانه PJD مخالفت خود را با عادی سازی و روابط و توافقات با اسرائیل تکرار کرد.

پس از انتخابات، شورای ملی PJD به اتفاق آرا تصمیم گرفت در اپوزیسیون پارلمان باقی بماند و در دولت بعدی شرکت نکند.

موضع PJD محدودیت‌های استفاده از سیاست حزبی برای سنجش تأثیر مخالفت با عادی‌سازی را نشان می‌دهد. این حزب در زمان حضور در دولت با این سیاست مخالف بود، اما نخست وزیر آن اعلامیه 2020 را امضا کرد.

حضور پارلمانی بیشتر آن در سال 2026 به این موضوع یک پلت فرم سیاسی قوی‌تر می‌دهد، اما به خودی خود سیاست خارجی مراکش را تغییر نمی‌دهد.

ثابت نشده است که مسئله فلسطین یا مخالفت با عادی سازی عامل تعیین کننده ای در رای گیری بوده است، و همچنین دستاوردهای PJD نیز نشان نمی دهد که موضع آن در قبال اسرائیل مستقیما منجر به افزایش نمایندگی آن شده است.

تظاهرات سپتامبر نشان می‌دهد که سازمان‌های مخالف عادی‌سازی توانایی بسیج در یک منطقه جغرافیایی وسیع را حفظ می‌کنند. اما تأثیر آنها بر سیاست دولت کمتر مشخص است.

برادا گفت: "تمایز مهمی بین سیاست دولتی و افکار عمومی وجود دارد. عادی سازی یک تصمیم رسمی دولتی است، اما داده های عمومی قابل اعتماد محدودی وجود دارد که به ما امکان می دهد سطح حمایت مردمی از آن را اندازه گیری کنیم."

بنابراین دشوار است که ادعا کنیم اکثریت یا اقلیت مراکشی این سیاست را تایید می کنند.

این تمایز هنگام ارزیابی اهمیت اعتراضات مهم است. تظاهرات می تواند قدرت و تداوم اپوزیسیون سازمان یافته را نشان دهد، اما به خودی خود دیدگاه های گسترده تر جمعیت را ثابت نمی کند یا نشان نمی دهد که سیاست دولت تغییر خواهد کرد.

PJD اکنون نسبت به پس از انتخابات 2021 حضور پارلمانی بیشتری دارد، اما همچنان در اپوزیسیون است. می تواند مخالفت خود را با عادی سازی در پارلمان ابراز کند، اما جایی در دولت نخواهد داشت.

در عین حال، توافق 16 سپتامبر همچنان بخشی از چارچوب گسترده تر سیاست خارجی مراکش شامل ایالات متحده، اسرائیل و صحرای غربی است. بررسی MINURSO توسط شورای امنیت در ماه اکتبر، زمینه دیپلماتیک دیگری را فراهم خواهد کرد که در آن موقعیت مراکش در این قلمرو مورد بحث است.

در حال حاضر، اعتراضات نشان می دهد که مخالفت با عادی سازی همچنان قادر به بسیج پایدار است، در حالی که دولت به تعمیق روابط ادامه می دهد. اینکه آیا این مخالفت عمومی به فشار سیاسی پایدار تبدیل می‌شود یا نه، روشن نیست.