جزئیات تازه پیمان دفاعی مکه؛ توافق سه جانبه میان ترکیه، پاکستان و عربستان چگونه عمل خواهد کرد؟
تا زمانی که دولت ترکیه توافق را برای تصویب به پارلمان این کشور ارائه نکرده بود، جزئیات چندانی درباره محتوای این پیمان در دست نبود. توافق موسوم به «توافق دفاع مشترک مکه» که بر اساس ماده ۵ ناتو طراحی شده است، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور حمله به هر سه کشور تلقی می‌شود.
دولت ترکیه از پارلمان این کشور خواسته است تا توافق دفاع متقابل با عربستان سعودی و پاکستان را تصویب کند؛ توافقی که می‌تواند زمینه را برای نقش‌آفرینی بیشتر آنکارا در تقویت دفاع عربستان در برابر حملات حوثی‌های یمن فراهم کند.توافق موسوم به «توافق دفاع مشترک مکه» که بر اساس ماده ۵ ناتو طراحی شده است، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور را حمله به هر سه کشور در نظر می‌گیرد.ترکیه می‌گوید در حال بررسی اعزام حمایت نظامی به عربستان سعودی است، اما مقام‌های این کشور تاکید کرده‌اند که این توافق ماهیتی دفاعی دارد و هیچ نیروی ترکیه‌ای برای جنگ در یمن یا حمله به حوثی‌ها اعزام نخواهد شد.مقام‌های ترکیه و پاکستان همچنین تاکید کرده‌اند که این پیمان با هدف مقابله با ایران یا هیچ کشور دیگری منعقد نشده است؛ با این حال، درباره واکنش احتمالی خود در صورت حمله ایران توضیحی نداده‌اند.مسئولیت امنیت بر عهده کیست؟محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، این توافق را ماه اوت در شهر مکه امضا کردند تا در شرایط افزایش نااطمینانی ناشی از جنگ ایران، همکاری و بازدارندگی میان این سه قدرت مهم منطقه‌ای را تقویت کنند.این توافق، عربستان سعودیِ نفت‌خیز و پاکستانِ مجهز به سلاح هسته‌ای را با ترکیه، که دومین ارتش بزرگ ناتو و صنعتی دفاعی با رشد سریع دارد، در یک چارچوب مشترک قرار می‌دهد و به آنها امکان می‌دهد در شرایط کاهش حضور آمریکا، نقش بیشتری در تأمین امنیت خود ایفا کنند.برای پاکستان، توافق مکه ادامه‌ای بر روابط نظامی دیرینه این کشور با ریاض است. عربستان سعودی و پاکستان پیش‌تر، در سپتامبر ۲۰۲۵، یک توافق جداگانه دفاع متقابل امضا کرده بودند.اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، بارها تاکید کرده است که توافق مکه توافق‌های پیشین را لغو یا جایگزین نمی‌کند و کشورهای دیگری نیز می‌توانند در صورت پایبندی به اصول آن و حل مسالمت‌آمیز اختلافات، به این چارچوب بپیوندند.ماهیت کمک‌های در نظر گرفته‌شده چیست؟این سه کشور در یک نشست اضطراری که اوایل ماه جاری میلادی در ریاض برگزار شد، توافق کردند که تعهدات مشترک دفاعی خود را فورا به اجرا بگذارند. این تعهدات شامل فراهم کردن سازوکار استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های نظامی مورد توافق در عربستان سعودی می‌شود. با این حال، جزئیات بیشتری درباره این ترتیبات اعلام نکردند.هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفته است که ترکیه و پاکستان در حال بررسی امکان ارائه سامانه‌های پدافند هوایی، جنگ الکترونیک و کمک‌های فنی به عربستان سعودی هستند.او گفت: «اینکه چه نوع کمکی، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند پدافند هوایی و جنگ الکترونیک، می‌توان ارائه کرد و چه حمایت فنی‌ای امکان‌پذیر است، همچنان در دست بررسی است.»آقای فیدان در واکنش به نگرانی احزاب مخالف درباره کشیده شدن ترکیه به جنگ یمن گفت: «ترکیه برای انجام حمله، نیروهای خود را به خاک کشور دیگری اعزام نخواهد کرد؛ این یک توافق دفاعی است.»یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنیدمقام‌های پاکستان نیز به دلیل ملاحظات مربوط به محرمانگی عملیات، جزئیات استقرار نیروهای خود را اعلام نکرده‌اند، اما می‌گویند نقش پاکستان کاملا دفاعی خواهد بود. وزارت اطلاعات این کشور نیز اخیرا گزارش‌هایی را که از استقرار ۳۰ هزار تا ۴۰ هزار نیروی پاکستانی در عربستان سعودی خبر می‌داد، «گمانه‌زنی» توصیف و رد کرد.عربستان سعودی از زمان حملات حوثی‌ها اظهارنظر چندانی درباره این توافق نکرده است. خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، پس از سفر رئیس ارتش پاکستان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «بر تعهد خود برای ادامه تلاش‌های مشترک در مقابله با این حملات، بر اساس توافق دفاع مشترک مکه، تأکید کردیم.»توافقی با تعهد ۱۰ سالهتا زمانی که دولت ترکیه روز سه‌شنبه توافق را برای تصویب به پارلمان ارائه نکرده بود، جزئیات چندانی درباره محتوای این پیمان در دست نبود.بر اساس متن ۱۶ ماده‌ای این توافق که شبکه دولتی تی‌آر‌تی ترکیه در وب‌سایت خود منتشر کرده است، سه کشور در صورت حمله یا تجاوز خارجی، بر اساس حق دفاع از خود که در منشور سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شده، متعهد به دفاع نظامی از یکدیگر خواهند بود.این پیمان همچنین راه را برای همکاری‌های نظامی، از جمله برگزاری دوره‌های آموزشی مشترک، رزمایش و تبادل نیروها، هموار می‌کند. همکاری در حوزه صنایع دفاعی، شامل تولید مشترک تسلیحات، انتقال فناوری و اشتراک اطلاعات نیز در چارچوب این توافق امکان‌پذیر خواهد بود.یکی از بندهای قابل توجه این توافق مقرر می‌کند که طرف‌ها تا ۱۰ سال نمی‌توانند از این پیمان خارج شوند و پس از پایان این دوره نیز برای خروج باید سه ماه زودتر اعلام کنند.انتظار می‌رود یک کمیته پارلمانی در روزهای آینده این توافق را بررسی کند و پس از آن، متن توافق برای تصویب به صحن عمومی پارلمان ترکیه ارائه شود.هرگونه اعزام یا استقرار نیروهای نظامی ترکیه نیز به‌طور جداگانه به مجوز پارلمان نیاز خواهد داشت.پاکستان چه نقشی می‌تواند ایفا کند؟پاکستان برای تصویب توافق مکه در پارلمان اقدام نکرده است، اما مقام‌های این کشور می‌گویند دولت و دیگر نهادهای ملی از آن حمایت می‌کنند. به گفته آنها، اسلام‌آباد هر نوع کمک نظامی مورد نیاز عربستان برای دفاع از این کشور و اماکن مقدس را در اختیار ریاض خواهد گذاشت.ارتش پاکستان بیش از ۲۰ سال تجربه نبرد با گروه‌های مسلح دارد و تحلیلگران معتقدند این تجربه می‌تواند در تقویت توان دفاعی عربستان سعودی به کار گرفته شود.توافق مکه بر همکاری نظامی چند دهه‌ای پاکستان و عربستان استوار است. از اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی، شماری نامشخص از نیروهای پاکستانی در عربستان سعودی مستقر بوده‌اند و به آموزش و ارائه مشاوره به نیروهای سعودی پرداخته‌اند.ژنرال بازنشسته پاکستانی، دبیرکل نخست توافق مکهاین سه کشور حتی پیش از تکمیل روند تصویب توافق، کمیته‌ای موسوم به «کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی» را تشکیل داده و نخستین نشست آن را برگزار کرده‌اند. این کمیته از وزیران امور خارجه، وزیران دفاع و رؤسای ستاد نیروهای مسلح سه کشور تشکیل می‌شود.قرار است این کمیته دو بار در سال نشست برگزار کند.دبیرخانه این توافق در عربستان سعودی مستقر خواهد بود و ژنرال بازنشسته پاکستانی نعمان محمود به‌عنوان نخستین دبیرکل آن انتخاب شده است. او برای یک دوره سه‌ساله در این سمت فعالیت خواهد کرد.