جشن ۸۰۰ سالگی درگذشت سن فرانچسکو در آسیزی؛ نماد پایدار صلح و گفت‌وگو

در سال ۲۰۲۶، چهارم اکتبر، روزی که به سن فرانچسکو اختصاص دارد و به تعطیل ملی تبدیل شده است. در شهر اسیسی این روزها آیین‌های بزرگداشت وارد مرحله اوج می‌شود و کانون اصلی آنها بازیلکای فوقانی خواهد بود. ساعت ۲۳:۵۹ شنبه سوم اکتبر، ناقوس‌ها به نشانه جشن به صدا در می‌آیند و آغاز رسمی مراسم را اعلام می‌کنند.از امسال، چهارم اکتبر بار دیگر به عنوان تعطیل ملی در نظر گرفته شده تا ارزش‌های جهانی صلح، برادری، همبستگی و احترام به محیط‌زیست را که در شخصیت سن فرانچسکوی اسیسی تجسم یافته، گرامی بدارد.فر جولیو چزاره‌ئو، مدیر دفتر ارتباطات صومعه مقدس اسیسی، به یورونیوز می‌گوید: «فرانچسکو فقط هدیه‌ای برای ایتالیا نیست، بلکه برای جهان است.» یکشنبه، در نخستین تعطیل ملی که به این قدیس اختصاص یافته، در مراسم رسمی رئیس‌جمهور سرجو ماتارلا و سفیران کشورهای مختلف جهان شرکت خواهند کرد.اما سن فرانچسکو که بود و چرا ۸۰۰ سال پس از مرگش هنوز چنین جذابیت نیرومندی دارد؟سنت مسیحی از فرانچسکو چهره‌های متفاوتی به جا گذاشته که به نوعی با جهان امروز در گفت‌وگو مانده‌اند. آنتونیو موزارا، استاد تاریخ قرون میانه در دانشگاه ساپینتزا رم و پژوهشگر مهمان دانشگاه هاروارد که به‌تازگی کتاب «جهان به روایت فرانچسکوی اسیسی» (انتشارات مولینو، ۲۰۲۶) (منبع به زبان ایتالیایی) را منتشر کرده، در گفت‌وگو با یورونیوز توضیح می‌دهد: «در طول تاریخ، فرانچسکو بارها و به شیوه‌های کاملا متفاوت بازخوانی شده است. حتی در زمان خودش، در دهه ۱۲۰۰، زندگینامه‌ها و متون قدیسان متعددی نوشته شد که او را به شکل‌های مختلف تصویر می‌کردند، اما فرانچسکویی که امروز می‌شناسیم و به ارث برده‌ایم، همان چهره‌ای است که بعد از جنگ جهانی اول پدیدار می‌شود؛ فرانچسکوی صلح، فرانچسکوی دیپلماسی، فرانچسکویی که می‌کوشد میان جناح‌ها آشتی برقرار کند.»این استاد در پاسخ به این پرسش که پیام امروزین این قدیس چیست و چه چیزی می‌تواند به جهان امروز بیاموزد، تردیدی ندارد و می‌گوید نکته اصلی همان شیوه عمل همان «سبک» اوست. او می‌افزاید: «این سبک را به‌خوبی در رابطه او با مدیترانه، با دیگر فرهنگ‌ها و با دیگری متفاوت می‌بینیم.»او دو نمونه می‌آورد و می‌گوید: «دیگری در خانه خود، برای مثال جذامی‌ای که نقطه آغاز دگرگونی معنوی اوست، و همچنین دیگریِ دینی، همان‌گونه که در دیدار با سلطان رخ می‌دهد.» جوتو این دیدار را در چرخه نقاشی‌های مربوط به زندگی سن فرانچسکو، که اواخر قرن سیزدهم بخش پایینی تنها تالار اصلی بازیلکای فوقانی اسیسی را با آن نقاشی کرده، به تصویر می‌کشد.چرا دیدار فرانچسکو با نوه صلاح‌الدین تا این اندازه مهم است؟دیدار سن فرانچسکوی اسیسی و سلطان مصر، المالک الکامل در جریان جنگ صلیبی پنجم در دمیاط، در مصر، رخ داد؛ دیداری که هنوز هم می‌توان از آن چیزهایی آموخت.پدر پائولو نیچلی، استاد الهیات در دانشگاه کاتولیک میلان و کارشناس رابطه اسلام و مدرنیته، در توضیح به یورونیوز می‌گوید: «دمیاط یک بندر و یک مرکز بزرگ تجاری است، بنابراین هم برای مسیحیان و هم برای مسلمانان اهمیت دارد و مناقشه در آنجا معنوی نیست، بلکه آشکارا جنبه اقتصادی‌نظامی دارد.»او ادامه می‌دهد: «در یک سو فرانچسکو را داریم، مردی عمیقا معنوی، و در سوی دیگر مردی دولتمرد، همان‌گونه که در سنت اسلام دیده می‌شود.» سن فرانچسکو مردی مؤمن است و اردوگاه صلیبیون را ترک می‌کند تا با عبور از خطوط دشمن، نوه صلاح‌الدین را به مسیحیت دعوت کند و به ایمان خود درآورد.این تغییر دین رخ نمی‌دهد، اما فرانچسکو با احترام از سوی سلطان پذیرفته می‌شود. سنت قدیس‌نگارانه همچنین از «آزمون آتش» افسانه‌ای یاد می‌کند؛ زمانی که فرانچسکو اعلام می‌کند آماده است همراه با عالمان مسلمان وارد شعله‌ها شود تا حقانیت ایمان خود را نشان دهد. سلطان این چالش را نمی‌پذیرد، اما از شجاعت این راهب فقیر اسیسی به شدت متاثر می‌شود.این دیدار با نماینده‌ای از جهان اسلام، که بر گفت‌وگو استوار بود نه بر سلاح، در قرن‌های بعد به الگوی صلح و گفت‌وگوی میان‌ادیانی تبدیل شد.نیچلی می‌گوید: «نمونه‌ای از رحمت و بخشش.» او می‌افزاید: «این بخشش امروز بیش از همیشه ضروری است، به‌ویژه در جامعه جهانی‌شده‌ای مانند جامعه ما. از این نظر، الگوی فرانچسکو بی‌شک برخلاف جریان غالب امروز است، زیرا دقیقا در نقطه مقابل ارزش‌های این روزها قرار می‌گیرد: جاه‌طلبی بی‌مهار، فردگرایی، خودمحوری، خودارجاعی، خودستایی و مانند آن.»شاید به همین دلیل است که شخصیت او، با گذشت ۸۰۰ سال از مرگش، هنوز هم تا این اندازه گرامی داشته می‌شود و اهمیت دارد.