جنگ نفتکش‌ها از تنگه هرمز فراتر رفت؛ راهبرد ایران در خلیج فارس چیست؟
حملات به نفتکش‌ها در نزدیکی سواحل قطر و امارات، نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای صادرات انرژی در خلیج فارس را افزایش داده است. به گزارش فایننشال تایمز، هم‌زمان با گسترش دامنه تهدیدهای دریایی، هزینه اجاره برخی ابرنفتکش‌ها به روزانه ۱.۶ میلیون دلار رسیده و عبور نفت از تنگه هرمز بار دیگر کاهش یافته است.
روزنامه بریتانیایی فایننشال تایمز روز شنبه ۱۰ اکتبر گزارش داد که حملات به کشتی‌های تجاری دیگر به تنگه هرمز محدود نیست و به مناطق وسیع‌تری از خلیج فارس گسترش یافته است؛ تحولی که می‌تواند تلاش‌های آمریکا و کشورهای منطقه برای حفظ جریان صادرات نفت را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.به نوشته این روزنامه، گسترش حملات در شرایطی رخ می‌دهد که کشورهای صادرکننده نفت با استفاده از مسیرهای جایگزین و پشتیبانی نظامی آمریکا، توانسته بودند بخشی از صادرات خود را احیا کنند. اما حملات اخیر نشان می‌دهد نفتکش‌ها حتی در مسیرهایی دورتر از تنگه هرمز نیز با خطر مواجه‌اند.فایننشال تایمز این تحولات را بخشی از تلاش تهران برای حفظ اهرم فشار خود بر واشنگتن ارزیابی می‌کند؛ راهبردی که می‌تواند هزینه حفاظت از کشتیرانی و انتقال انرژی را افزایش دهد.حمله به نفتکش‌ها از قطر تا اماراتیکی از مهم‌ترین حملات اخیر، حمله شامگاه چهارشنبه هفتم اکتبر به نفتکش «ایسرز» (Acers) در حدود ۵۱ مایل دریایی شمال قطر بود.به گزارش رویترز، این کشتی حامل فرآورده‌های نفتی و مواد شیمیایی با پرچم آنتیگوا و باربودا، هدف اصابت چند پرتابه قرار گرفت. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا از وقوع تلفات در میان خدمه خبر داد، اما شمار دقیق کشته‌ها و مجروحان اعلام نشد.دو روز بعد، نفتکش دیگری در نزدیکی سواحل امارات هدف اصابت پرتابه قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.منابع کشتیرانی این شناور را ابرنفتکش «جم شماره ۲» (GEM NO. 2) با پرچم پاناما معرفی کردند. سارباناندا سونووال، وزیر کشتیرانی هند، روز شنبه اعلام کرد که هر ۲۲ خدمه هندی این نفتکش سالم‌اند.مسئولیت این دو حمله هنوز به‌طور مستقل احراز نشده است.این تحولات هم‌زمان با هشدار تازه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رخ داده است. سپاه روز جمعه اعلام کرد کشتی‌هایی که بدون مجوز ایران از مسیرهای تنگه هرمز عبور کنند، ممکن است در هر نقطه‌ای از منطقه هدف قرار گیرند.سپاه همچنین مسئولیت حمله به شناوری به نام «سان‌شاین» (Sun Shine) را پذیرفت و مدعی شد سامانه پیشران آن را به دلیل استفاده از مسیری غیرمجاز هدف قرار داده است.بر اساس گزارش رویترز، در فاصله ۲۸ سپتامبر تا پنجم اکتبر، دست‌کم ۱۲ مورد حمله، تلاش برای حمله یا رفتار تهدیدآمیز علیه شناورها در اطراف تنگه هرمز ثبت شده است؛ بالاترین تعداد رخدادهای امنیتی هفتگی از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در فوریه ۲۰۲۶.هزینه حمل نفت رکورد شکستگسترش حملات دریایی هزینه حمل‌ونقل انرژی را نیز به‌شدت افزایش داده است. چنان که فایننشال تایمز گزارش داده که هزینه روزانه اجاره برخی ابرنفتکش‌ها به رقم بی‌سابقه ۱.۶ میلیون دلار رسیده است. این در حالی است که طبق گزارش رویترز، هزینه حمل نفت با ابرنفتکش‌ها در مسیر خاورمیانه به آسیا در ماه ژانویه حدود ۳۰ هزار دلار در روز بود.افزایش حق بیمه خطر جنگ، کاهش شمار نفتکش‌های در دسترس و دشواری عبور از مسیرهای دریایی، از عوامل اصلی این جهش قیمت هستند.هم‌زمان، داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد میانگین هفت‌روزه جریان نفت از مسیر مورد بررسی به حدود ۹.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که ۴۲ درصد کمتر از سطح پیش از جنگ برآورد می‌شود.این کاهش پس از آن رخ می‌دهد که صادرات نفت منطقه در ماه سپتامبر، با استفاده از مسیرهای جایگزین و حمایت نظامی آمریکا، نشانه‌هایی از بهبود نشان داده بود.رویترز همچنین گزارش داده که روز سه‌شنبه ششم اکتبر، تنها هفت کشتی تجاری حامل کالاهای فله از تنگه هرمز عبور کردند؛ پایین‌ترین تعداد از ۲۳ ژوئیه.هدف تهران از گسترش جنگ دریایی چیست؟مطابق ارزیابی فایننشال تایمز، گسترش دامنه حملات می‌تواند تلاش تهران برای افزایش هزینه‌های نظامی و اقتصادی آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن باشد.واشنگتن طی ماه‌های گذشته کوشیده با تقویت حضور نظامی و محافظت از برخی مسیرهای دریایی، جریان صادرات انرژی را حفظ کند. اما تامین امنیت نفتکش‌ها در محدوده‌ای وسیع‌تر از تنگه هرمز، به نیروها و تجهیزات بیشتری نیاز دارد.در مقابل، آمریکا با ادامه محاصره دریایی ایران و تشدید تحریم‌ها، به دنبال محدود کردن درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی است.به این ترتیب، دو راهبرد در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند: واشنگتن می‌کوشد صادرات نفت ایران را محدود کند و تهران، بر پایه ارزیابی فایننشال تایمز، در پی افزایش هزینه و مخاطرات صادرات نفت از سایر کشورهای منطقه است.تشدید ناامنی دریایی بر قیمت جهانی نفت نیز اثر گذاشته و بهای نفت برنت روز پنج‌شنبه هشتم اکتبر در مقطعی از ۱۰۵ دلار در هر بشکه نیز فراتر رفت.این تحولات در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آمریکا رخ می‌دهد؛ زمانی که افزایش قیمت سوخت و هزینه‌های زندگی به یکی از چالش‌های اقتصادی دولت دونالد ترامپ تبدیل شده است.با این حال، هنوز مشخص نیست که گسترش حملات به نفتکش‌ها واشنگتن را به بازنگری در سیاست خود وادار خواهد کرد یا به تشدید رویارویی نظامی خواهد انجامید.آنچه روشن است، گسترش ناامنی کشتیرانی از تنگه هرمز به بخش‌های دیگری از خلیج فارس و افزایش هزینه انتقال انرژی به بازارهای جهانی است.