حق داشتن خانه؛ مدل تعاونی اسپانیا در برابر بحران مسکن

بحران مسکن در اسپانیا موجی از اعتراضات گسترده را در سراسر کشور برانگیخته است. در ماه اکتبر، این اعتراضات به مطالبه برگزاری انتخابات زودهنگام انجامید که قرار است اواخر نوامبر برگزار شود. جرقه نهایی، پرونده ماری‌کارمن آباسکال بود که در سن ۸۷ سالگی از آپارتمانی که بیش از ۷۰ سال در آن زندگی کرده بود، بیرون رانده شد. او دو هفته بعد درگذشت و به چهره نمادین نبرد برای حق مسکن در اسپانیا و نماد بحرانی تبدیل شد که سراسر اروپا را تحت تاثیر قرار داده است.بارسلون یکی از شهرهایی بوده که در مرکز این اعتراضات قرار دارد، اما در عین حال به قطب توسعه یک الگوی جایگزین مسکن تبدیل شده که توسط تعاونی غیرانتفاعی سوستره سیویک (Sostre Cívic) ترویج می‌شود.خوزه تلس، مسئول ارتباطات سوستره سیویک، توضیح داد: «تا امروز دسترسی به مسکن در اسپانیا بر پایه دو گزینه خرید یا اجاره بوده است. این الگو منسوخ شده و مسئول بحران کنونی مسکن است.»سوستره سیویک پیشگام مدل «حق استفاده» از مسکن در اسپانیاست؛ مدلی که در آن تعاونی مالک ملک است و اعضا حق دائمی زندگی در خانه‌های خود را دارند.این الگو با ترکیبی از منابع عمومی، تعاونی و اروپایی امکان‌پذیر شده است. نمونه آن کال‌اوردیت در شمال‌شرقی بارسلون است، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های مسکن تعاونی در اسپانیا که با مدیریت سوستره سیویک اجرا می‌شود. این ساختمان در ده طبقه، ۶۲ آپارتمان برای حدود ۹۰ ساکن کم‌درآمد فراهم خواهد کرد.شهرداری بارسلون زمین را بر اساس توافق «حق استفاده» به صورت رایگان در اختیار گذاشته است، بودجه برنامه «نکست جنریشن» اتحادیه اروپا (EU NextGeneration) نزدیک به ۳ میلیون یورو تامین می‌کند و بانک توسعه شورای اروپا (Council of Europe Development Bank) نیز تأمین مالی با بهره پایین را بر عهده دارد؛ همه این‌ها بدون در نظر گرفتن حاشیه سود انجام می‌شود.به لطف این مدل تامین مالی، ساکنان آینده کال‌اوردیت برای تضمین خانه‌های خود بین ۱۲ هزار و ۲۴ هزار یورو پرداخت کرده‌اند؛ رقمی بسیار کمتر از هزینه خرید کامل یک ملک. آن‌ها سپس ماهانه مبلغی خواهند پرداخت که خدمات، نگهداری و مالیات را پوشش می‌دهد و برآورد می‌شود تا ۴۰ درصد کمتر از اجاره‌های رایج در بازار باشد.سوستره سیویک که بیش از ۲۰ سال پیش و با الهام از تعاونی‌های مسکن در کشورهای شمال اروپا تأسیس شده، امروز بیش از ۲ هزار و ۷۰۰ عضو و حدود ۳۰ پروژه در کاتالونیا دارد. نیمی از این پروژه‌ها تاکنون به مرحله سکونت رسیده و بیش از ۲۰۰ آپارتمان را دربر می‌گیرد؛ این تعداد قرار است در سه سال آینده به ۵۵۰ واحد برسد.در حاشیه شمالی بارسلون، حدود ۵۰ نفر از سال ۲۰۲۲ میلادی در ساختمانی هشت‌طبقه به نام سی‌ررس زندگی می‌کنند.تونی آرتال، ۵۹ ساله، هنگام نشان دادن تراس با چشم‌انداز خیره‌کننده بارسلون توضیح داد: «خانه من فراتر از ۴۵ متر مربع آپارتمانم است. خانه من شامل چندین فضای مشترک و تراس هم می‌شود؛ جاهایی برای زندگی و وقت‌گذرانی کنار یکدیگر.»ساکنان مدت‌ها پیش از آغاز ساخت‌وساز درگیر فرایند می‌شوند. آن‌ها از طریق نشست‌های ماهانه و کمیته‌ها، درباره نحوه سازمان‌دهی فضاهای مشترک و فعالیت‌ها به طور جمعی تصمیم می‌گیرند و خود را برای مدیریت مشترک ساختمان آماده می‌کنند.در سی‌ررس، ساکنان یک «کتابخانه اشیا» ایجاد کرده‌اند که در آن وسایل روزمره را با هم به اشتراک می‌گذارند. کارگاه‌های دوچرخه و نجاری نیز وجود دارد، و همچنین یک آشپزخانه مشترک که ساکنان در آن با هم غذا می‌پزند و فعالیت‌های ورزشی و فرهنگی را سازمان‌دهی می‌کنند.امروز یک نسل کامل از شهروندان اسپانیایی بین ۵۰ تا ۶۰ درصد از درآمد خود را صرف اجاره‌هایی می‌کند که پیوسته در حال افزایش است. و به گفته سوستره سیویک، پاسخ مقام‌ها متناقض بوده است.خوزه تلس، سخنگوی سوستره سیویک، توضیح داد: «هرچه می‌گذرد، شوراهای محلی بیشتری حاضر به همکاری و توسعه پروژه‌های مسکن تعاونی در شهرداری‌های خود هستند. اما در چهار سال گذشته، بارسلون فقط برای ۱۰۰ واحد مسکن تعاونی زمین عمومی اختصاص داده، در حالی که بیش از ۱۰۰۰ واحد مسکونی اجاره‌ای روی زمین عمومی و در مشارکت با شرکت‌های سودمحور ساخته شده است.»مدل مسکن تعاونی به تنهایی بحران مسکن اروپا را حل نخواهد کرد، اما نشان می‌دهد راه دیگری هم ممکن است. برای این‌که این مدل در مقیاس بزرگ‌تر به یک گزینه قابل اجرا تبدیل شود، به زمین، تامین مالی و تعهد سیاسی نیاز دارد؛ تعهدی برای به رسمیت شناختن مسکن به عنوان یک حق.