حمله اتمی آمریکا به کوه کلنگ ایران چگونه می تواند باشد؟

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بارها تهدید کرده است که ایالات متحده می تواند به کوه پیککس، تاسیسات مخفی زیرزمینی پوشیده از گرانیت و مرتبط با برنامه تسلیحات هسته ای ایران حمله کند.

او در اوایل این هفته اظهار داشت: «این موضوع مهمی نیست. او پیشنهاد کرد که عملیات ایالات متحده می تواند در کمتر از یک ساعت انجام شود.

اما ایالات متحده در طول جنگ کوتاه ژوئن 2025 و همچنین در ماه‌های حملاتی که با اسرائیل از اواخر فوریه 2026 انجام شد، به این سایت حمله نکرد.

برخی تخمین‌ها قلب کوه کلنگ را تا 100 متر (نزدیک به 330 فوت) زیر زمین نشان می‌دهند - به این معنی که حتی مخرب‌ترین بمب‌های غیرهسته‌ای ایالات متحده، مانند GBU-57 Massive Ordnance Penetrator یا "Bunker busters" برای نابودی آن به سختی تحت فشار قرار خواهند گرفت.

مفسر محافظه‌کار و مجری سابق فاکس نیوز، تاکر کارلسون، روز یکشنبه - بدون ارائه مدرک - گفت که دولت ایالات متحده در حال بررسی یک حمله هسته‌ای به کوه پیککس است.

او در شبکه های اجتماعی نوشت: «دولت ترامپ ممکن است چند روز پس از حمله هسته ای به ایران باشد. کاخ سفید گفت که متحد سابق ترامپ "هیچ بینشی نسبت به برنامه ریزی نظامی" یا تفکر رئیس جمهور ندارد.

اگرچه بعید است، اگر ترامپ اولین استفاده از بمب هسته‌ای را پس از حملات آمریکا به شهرهای ژاپنی هیروشیما و ناکازاکی در سال 1945 روشن کند، تحلیلگران می‌گویند که این امر می‌تواند سایر قدرت‌های هسته‌ای را تشویق کند تا زرادخانه‌های اتمی خود را مستقر کنند و در عین حال دیگران را به تعقیب قابلیت‌های هسته‌ای و افراط‌گرایی بیشتر جناح‌های تندرو ایران تشویق کند.

اما ادعاهای کارلسون این سوال را ایجاد کرد: ایالات متحده تا کجا می‌تواند برای بیرون کشیدن کوه کلنگ پیش برود و آیا برای انجام این کار نیاز به حمله هسته‌ای دارد؟

ایالات متحده پس از روسیه دومین زرادخانه هسته ای بزرگ جهان را دارد. این کشور هم دارای تسلیحات هسته‌ای استراتژیک است – که عموما تصور می‌شود می‌تواند کل شهرها را با خاک یکسان کند – و هم سلاح‌های هسته‌ای تاکتیکی دارد که بازدهی کمتر و قدرت تخریبی نسبتا کمتری دارند.

برای یک حمله نظامی هدفمند مانند کوه پیککس، ایالات متحده از سلاح های استراتژیک خود مانند موشک های بالستیک قاره پیما با سلاح هسته ای استفاده نمی کند.

در عوض، احتمال استفاده از یک سلاح هسته‌ای تاکتیکی بیشتر است، اگرچه هرگونه حمله هسته‌ای بسیار بعید است. تخمین زده می شود که ایالات متحده 200 بمب گرانشی B61 دارد که نیمی از آنها در پایگاه های سراسر اروپا مستقر هستند. آنها را می توان از جت های جنگنده مانند F-35A پرتاب کرد.

ایالات متحده در حال تولید B61-13 ارتقا یافته است، که برای منفجر کردن اهدافی که به خوبی دفاع شده اند طراحی شده است. فقط بمب افکن های استراتژیک می توانند B61-13 را حمل کنند که بازدهی تا 360 کیلوتن دارد که تقریبا 24 برابر بمبی است که در هیروشیما پرتاب شده است.

به طور فرضی، ایالات متحده می تواند چندین هواپیمای GBU-57 را در کوه پیککس پرتاب کند و راه را برای حمله هسته ای تاکتیکی بعدی با بمب گرانشی B61 باز کند.

ویلیام آلبرکو، رئیس سابق مرکز منع گسترش تسلیحات هسته ای ناتو که در حال حاضر در انجمن غیرانتفاعی اقیانوس آرام فعالیت می کند، گفت: تسلیحات هدایت شونده دقیق 30000 پوندی ابتدا در سمت کوه حفاری می کنند، به این معنی که انفجار هسته ای پس از آن حداکثر تاثیر را خواهد داشت اما امیدواریم کمترین پیامد را داشته باشد.

در ژوئن 2025، بمب‌افکن‌های B-2 Spirit ایالات متحده، 14 فروند GBU-57 را بر روی سایت‌های هسته‌ای فردو و نطنز ایران پرتاب کردند، اما در کوه پیککس این کار را نکردند. این اولین استفاده رزمی از GBU-57 بود.

کارشناسان می گویند برای حمله موفقیت آمیز به کوه پیککس، ایالات متحده به منابع اطلاعاتی عالی و مدل سازی دقیق نیاز دارد.

اما اطلاعات کمی در مورد طراحی تاسیسات در داخل کوه پیککس وجود دارد، از جمله اینکه آیا چندین سطح دارد یا خیر. به گفته مؤسسه علم و امنیت بین‌الملل (ISIS)، برخلاف سایر سایت‌های هسته‌ای ایران، طرح‌واره‌ای برای این تأسیسات در دسترس نیست.

این امر وظیفه جاه طلبانه تلاش برای از بین بردن مکان مدفون را پیچیده می کند - علاوه بر این که هر حمله هسته ای بعید است که کل برنامه هسته ای ایران را از بین ببرد یا احتمال از بین بردن ذخایر باقیمانده اورانیوم بسیار غنی شده ایران را داشته باشد.

مرکز مطالعات بین المللی و استراتژیک مستقر در ایالات متحده (CSIS) در ماه سپتامبر گفت: «تخریب کوه کلنگ یک چالش علمی و هدفمند خواهد بود. "این یک قلعه زیرزمینی است که توسط گرانیت ساخته شده است."

کوه کلنگ در فاصله کمی بیش از یک مایلی نطنز قرار دارد که مرکز اصلی غنی‌سازی اورانیوم ایران است. علی اکبر صالحی، رئیس وقت هسته‌ای تهران، در سال 2020 گفت که تهران در حال ایجاد یک سالن بزرگ و "مدرن" برای سانتریفیوژها "در دل کوه" در نزدیکی نطنز است، پس از آن که انفجاری به تاسیسات قبلی در یک اقدام خرابکارانه احتمالی آسیب رساند.

سانتریفیوژها برای غنی‌سازی اورانیوم هم برای انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز و هم برای سلاح‌های هسته‌ای استفاده می‌شوند. اورانیوم با درجه تسلیحات معمولا بالای 90 درصد در نظر گرفته می شود، در حالی که پروژه های غیرنظامی معمولا از اورانیوم غنی شده تا کمی بیش از 3 درصد استفاده می کنند.

دیده‌بان هسته‌ای سازمان ملل متحد گفت که تا اواسط سال ۲۰۲۵، ایران تقریبا ۴۴۰ کیلوگرم (نزدیک به ۱۰۰۰ پوند) اورانیوم را تا ۶۰ درصد غنی‌سازی کرده است که فقط یک جهش علمی کوتاه به سطح مورد نیاز برای ساخت بمب هسته‌ای و بسیار بالاتر از میزان مورد نیاز برای انرژی هسته‌ای غیرنظامی است.

گزارش وال استریت ژورنال در ماه ژوئیه حاکی از آن بود که اطلاعات اسرائیل به مقامات آمریکایی گفته است که ایران پاییز گذشته، اندکی پس از جنگ 12 روزه در ژوئن 2025، سانتریفیوژها را به کوه پیککس منتقل کرده است.

تصاویر ماهواره ای نشان می دهد که کار داخلی در کوه کلنگ تقریبا در یک سال و نیم پس از آن درگیری کوتاه ادامه داشته است، اما تحلیلگران می گویند احتمالا دانشمندان ایرانی در حالی که ساخت و ساز هنوز در حال انجام است، اورانیوم غنی سازی نمی کنند.

چشم انداز حمله هسته ای ایالات متحده باعث نگرانی و حیرت ناظران و مبارزان می شود. داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات مستقر در ایالات متحده (ACA) گفت: این "بسیار معکوس، غیرقانونی خواهد بود، و از جمله موارد دیگر، آستانه استفاده از سلاح های هسته ای توسط دیگران را در ماه ها و سال های آینده کاهش می دهد."

رئیس جمهور تنها مقام آمریکایی است که می تواند مجوز حمله هسته ای را صادر کند. رهبران ارشد نظامی اطلاعات و مشاوره ارائه می دهند، اما آنها نیازی به تایید استفاده از تسلیحات هسته ای ندارند و کنگره نیز این کار را نمی کند.

رید پاولی، استادیار علوم سیاسی و کارشناس امنیت و سیاست هسته‌ای در دانشگاه براون، می‌گوید: اگر ایالات متحده بمب هسته‌ای را علیه ایران پرتاب کند، «به برخی از کشورهایی که در حال حاضر تسلیحات هسته‌ای ندارند، تشویق می‌شود تا به آنها دست یابند».

پائولی به نیوزویک گفت: «استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ایران به طرز فاجعه‌باری احمقانه است.

سه عضو ناتو، از جمله ایالات متحده، دارای تسلیحات هسته‌ای هستند و گمان می‌رود که ۹ کشور در سراسر جهان کلاهک هسته‌ای دارند.

اگر ترامپ مجوز حمله هسته‌ای را صادر می‌کرد. آلبرکو گفت، کشورهایی مانند کره جنوبی، عربستان سعودی و ترکیه عضو ناتو ممکن است در مورد اینکه آیا تبدیل شدن به یک قدرت هسته ای بهترین راه برای محافظت از خود است یا خیر، فکر کنند. او افزود که حتی ژاپن، علیرغم تاریخ طاقت‌فرسا با بمب اتمی، می‌تواند دستیابی به سلاح هسته‌ای را در نظر بگیرد.

عواقب آن لرزه ای خواهد بود. آلبرک گفت که این امر پویایی دیرینه ناتو را از هم خواهد پاشید، موضع ایالات متحده در شورای امنیت سازمان ملل را تهدید می کند و معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای (ان پی تی) چند دهه ای را که توسط 191 کشور امضا شده است، نابود می کند، که دسترسی بیشتر کشورها به سلاح های هسته ای را متوقف می کند و خلع سلاح را ترویج می کند.

برخی گمانه زنی می کنند که ممکن است به عنوان اجازه ضمنی برای ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه برای استقرار زرادخانه هسته ای گسترده روسیه علیه اوکراین - یا برای شی چین برای نگه داشتن کلاهک های هسته ای خود پکن در هر رویارویی با تایوان، تلقی شود.

روسیه نیز مانند کاخ سفید با ایران در یک جنگ سخت و غیرمحبوب که فکر می‌کرد ظرف چند روز به پایان می‌رسد و پیروز می‌شود، گرفتار شده است. کرملین قبلا موشک بالستیک میان‌برد اورشنیک با قابلیت هسته‌ای - نه هسته‌ای - را به سمت اوکراین شلیک کرده است.

کیمبال افزود: "آیا احتمال دارد که ترامپ در واقع دستور حمله هسته ای به ایران را صادر کند؟ نه." "آیا ممکن است یک رئیس جمهور بی ثبات و ناامید که تنها اختیار مجوز استفاده از سلاح های هسته ای را دارد، این کار را انجام دهد، بله."

استفاده از تسلیحات هسته ای در طول جنگ توسط قوانین درگیری مسلحانه یا قوانین بین المللی بشردوستانه (IHL) کنترل می شود. حملات هسته ای بر اساس معیارهای مشابه حملات متعارف ارزیابی می شوند، به این معنی که برای مثال، اگر نامناسب تلقی شوند یا عمدا غیرنظامیان را هدف قرار دهند، غیرقانونی هستند.

گروه‌های حقوق بشر مخالف سلاح‌های هسته‌ای استدلال می‌کنند که قوانین منع حملات بی‌رویه و نامتناسب به این معناست که، طبیعتا، سلاح‌های هسته‌ای با حقوق بین‌المللی حقوق بشر در تضاد است.

مارکو روسینی، استاد حقوق بین‌الملل در دانشگاه وست‌مینستر بریتانیا، گفت که کوه کلنگ باید به عنوان یک هدف نظامی واجد شرایط باشد و مکانی که برای غنی‌سازی اورانیوم غیرنظامی یا تولید سانتریفیوژ استفاده می‌شود، به‌طور خودکار این معیارها را برآورده نمی‌کند.

روسینی به نیوزویک گفت: «اگر این تأسیسات به عنوان یک هدف نظامی واجد شرایط باشد، اگر آسیب غیرنظامی مورد انتظار در رابطه با مزیت نظامی مشخص و مستقیم پیش‌بینی‌شده بیش از حد نباشد، و اگر هیچ وسیله‌ای برای حمله کمتر مضر نتواند به طور منطقی به مزیت نظامی مشابهی دست یابد، حمله هسته‌ای ممکن است به طور بالقوه با قوانین اصلی هدف‌گیری IHL مطابقت داشته باشد».

سربازان آمریکایی از طریق قانون یکپارچه عدالت نظامی موظف هستند "از دستورات قانونی پیروی کنند، مشروط بر اینکه آنها قانونی باشند و از مقامات صالح صادر شده باشند."

ترامپ ماه گذشته استفاده از تسلیحات هسته‌ای علیه ایران را رد کرد، در حالی که به GBU-43 - که گاهی اوقات به "مادر همه بمب‌ها" لقب داده می‌شود - یک بمب غیرهسته‌ای "بسیار بزرگ" اشاره کرد.

اما GBU-43 به جای نفوذ به زمین، یک سلاح انفجاری هوایی است که به جای اینکه در برابر اهداف مدفون موثر باشد، انفجارهای سطحی را انجام می دهد.

در آوریل 2017، در اولین دوره ریاست جمهوری ترامپ، ایالات متحده همین بمب را بر روی مجتمع تونل دولت اسلامی در افغانستان پرتاب کرد. این اولین استفاده جنگی از این سلاح بود و همچنان قوی ترین بمب انفجاری متعارف مورد استفاده ایالات متحده در نبرد است.

آلبرک گفت که ایالات متحده به جای تصمیم گیری برای حمله هسته ای، می تواند یک کمپین بمباران مداوم با استفاده از GBU-57 آغاز کند. اما حملات مکرر احتمالا به این معنی است که هواپیماهای آمریکایی زمان بیشتری را بر فراز حریم هوایی ایران سپری می‌کنند و در معرض خطر قرار گرفتن توسط سیستم‌های دفاع هوایی باقی‌مانده این کشور قرار می‌گیرند.

تحلیلگران داعش می گویند که ایالات متحده همچنین می تواند از تاکتیک های خرابکارانه استفاده کند یا نیروهای زمینی را برای حمله به سایت اعزام کند. گزینه دیگر می تواند قطع خطوط منبع تغذیه یا مسدود کردن تهویه به مناطق زیرزمینی باشد، در حالی که CSIS استدلال کرده است که پنتاگون می تواند به جای تلاش برای خارج کردن تأسیسات زیرزمینی، با موشک های کروز به ورودی های تونل ضربه بزند.

زمانی که ایالات متحده در ژوئن 2025 به سایت زیرزمینی اصفهان حمله کرد، از موشک های کروز تاماهاوک برای فروریختن ورودی ها استفاده کرد.

در مورد این داستان با سردبیران نیوزویک تماس بگیرید: بن کلی و یانیک دموستیر.