رصدخانه ورا روبین احتمالا ششمین سیاره کوتوله منظومه شمسی را کشف کرده است
جرم تازه کشف‌شده در فاصله‌ای دورتر از پلوتو قرار دارد و تمام این مدت، در میان ستارگان کهکشان راه شیری پنهان شده بود.
جرم تازه کشف‌شده در فاصله‌ای دورتر از پلوتو قرار دارد و تمام این مدت، در میان ستارگان کهکشان راه شیری پنهان شده بود.
رصدخانه قدرتمند ورا روبین جرمی چرخان به دور خورشید را در محدوده‌ی بسیار سرد فراتر از مدار نپتون شناسایی کرده است که احتمالاً ششمین سیاره کوتوله منظومه شمسی محسوب می‌شود.
به‌گفته‌ی دانشمندان، جرم یخی کشف‌شده با نام 2026 ED138، احتمالاً قطری بین ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر دارد. بنابراین، به‌اندازه‌ای بزرگ است که گرانش خودش بتواند آن را به شکل کروی درآورد؛ ویژگی مهمی که سیاره‌های کوتوله را از سیارک‌ها و دیگر اجرام سنگی کوچک فضایی متمایز می‌کند.
اگر با رصدهای بیشتر تأیید شود که 2026 ED138 واقعاً سیاره کوتوله است، کشف مهمی رقم خواهد خورد؛ زیرا اخترشناسان تاکنون فقط پنج سیاره کوتوله را در محله خورشیدی‌مان شناسایی کرده‌اند: پلوتو ، سرس ، اریس، هائومیا و ماکی‌ماکی.
کاشف 2026 ED138، متیو هولمن، پژوهشگر مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونین است. او روز ۱۳ اکتبر، مشغول پردازش داده‌های پیش‌تر گردآوری‌شده توسط رصدخانه‌ی روبین بود که با جرمی اسرارآمیز در ماورای مدار نپتون مواجه شد. با وجود فاصله‌ی بسیار زیاد این جرم از خورشید، درخشش آن نسبتاً زیاد بود؛ موضوعی که نشان می‌داد احتمالاً از اجرام فرانپتونی معمولی بزرگ‌تر است.
هولمن در بیانیه‌ای که سه‌شنبه ۲۷ اکتبر، هم‌زمان با اعلام کشف 2026 ED138 منتشر شد، گفت: «واکنش نخست من ترکیبی از هیجان و ناباوری بود. اجرامی از این نوع بسیار نادرند؛ بنابراین، بلافاصله بررسی کردم که آیا مرتکب اشتباه شده‌ام یا نه.»
بررسی‌های هولمن شامل جست‌وجوی دقیق در فهرست اجرام رصدخانه‌ی روبین بود؛ فهرستی که با وجود تازه‌تأسیس بودن این رصدخانه، حجم بسیار زیادی دارد.
رصدخانه‌ی ورا روبین بر فراز کوه ۲۶۸۲ متری سرو پاچون در شمال شیلی قرار دارد. این تلسکوپ که آینه‌ی اصلی‌اش ۸٫۴ متر قطر دارد، در آوریل ۲۰۲۵ نخستین نور خود را دریافت و در ژوئن سال جاری میلادی، پروژه‌ی ۱۰ ساله‌ی اصلی‌اش با نام «پیمایش میراث فضا و زمان» (LSST) را آغاز کرد.
روبین در جریان پیمایش LSST با استفاده از دوربینی ۳٫۲ گیگاپیکسلی خود که بزرگ‌ترین دوربین دیجیتال ساخته‌شده برای اخترشناسی است، هر چند روز یک‌بار از سرتاسر آسمان نیم‌کره‌ی جنوبی تصویربرداری می‌کند. این کار به تولید نوعی تایم‌لپس با وضوح بالا از آسمان منجر می‌شود که می‌تواند اطلاعات فراوانی درباره‌ی کیهان آشکار کند.
برای مثال، اخترشناسان انتظار دارند روبین به شناخت بهتر انرژی تاریک و ماده تاریک کمک کند؛ دو پدیده‌ی اسرارآمیز که در مجموع بخش عمده‌ای از محتوای جرم و انرژی جهان را تشکیل می‌دهند. مشاهدات این رصدخانه همچنین به تهیه‌ی فهرستی جامع از اجرام منظومه شمسی کمک خواهد کرد و امکان نقشه‌برداری دقیق‌تر از محله کیهانی ما را فراهم می‌آورد. روبین تاکنون بیش از ۱۱هزار سیارک جدید کشف کرده است و انتظار می‌رود که شمار کشفیات خود را بیش از پیش افزایش دهد.
جرم تازه کشف‌شده احتمالاً در گذشته بر اثر برهم‌کنش گرانشی با نپتون از صفحه‌ی اصلی منظومه‌ی شمسی خارج شده است
فهرست اجرام شناسایی‌شده در پیمایش LSST همچنین احتمالاً شامل چندین سیاره کوتوله‌ی جدید ازجمله 2026 ED138 خواهد بود. هرچند هویت دقیق این جرم هنوز مشخص نیست، وجود آن قطعی است. هولمن به همراه ماریو یوریچ، پژوهشگر دانشگاه واشینگتن و دانشمند ارشد بخش منظومه شمسی رصدخانه‌ی روبین، دریافتند که این رصدخانه در فاصله‌ی ۴ مارس تا ۱۱ ژوئیه‌ی امسال، در ۲۰ شب جداگانه، در مجموع ۳۰ بار از 2026 ED138 تصویربرداری کرده است.
بررسی‌های بیشتر نشان داد که ابزاری دیگر به نام دوربین انرژی تاریک (DEC) نیز سیاره کوتوله احتمالی را رصد کرده است. این دوربین روی تلسکوپ چهار متری ویکتور ام. بلانکو در رصدخانه اینتر-آمریکن سرو تولولو در شیلی نصب شده است. درواقع، مشاهدات این دوربین از 2026 ED138 به سال ۲۰۱۶ بازمی‌گردد.
داده‌ها نشان می‌دهند که مدار 2026 ED138 نسبت به صفحه‌ی منظومه‌ی شمسی حدود ۲۵ درجه انحراف دارد. به‌گفته‌ی دانشمندان، این جرم احتمالاً در گذشته بر اثر برهم‌کنش گرانشی با نپتون از صفحه‌ی اصلی منظومه‌ی شمسی خارج شده است.
جرم 2026 ED138 در حال حاضر حدود ۴۶ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد. هر واحد نجومی برابر با فاصله‌ی زمین تا خورشید، یعنی حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر است بدین ترتیب، این جرم حتی از پلوتو با متوسط فاصله‌ی حدود ۴۰ واحد نجومی از خورشید نیز دورتر است.
بااین‌حال، هنوز چیزهای زیادی درباره‌ی جرم تازه کشف‌شده ناشناخته باقی مانده است. برای مثال، تا زمانی که اخترشناسان اندازه‌ی آن را با دقت مشخص نکنند، نمی‌توان با اطمینان گفت که سیاره کوتوله است یا نه. برای این کار، به مشاهدات در طول موج‌های فروسرخ نیاز است؛ محدوده‌ای از طیف که تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا برای رصد آن بهینه‌سازی شده است.
درنتیجه، در آینده نزدیک باید منتظر خبرهای بیشتر باشیم. بدون شک اطلاعات بیشتری درباره‌ی 2026 ED138 منتشر خواهد شد و ممکن است رصدخانه‌ی روبین در ماه‌ها و سال‌های آینده اجرام دیگری از این نوع را نیز کشف کند.